home / leiderschapsontwikkeling / directie ondernemers / organisatiefasen

Organisatiefasen: pionieren, organiseren en integreren

Een onderneming verandert naarmate zij groeit en zich ontwikkelt. Wat in de beginfase goed werkt, kan later juist knelpunten veroorzaken. Meer medewerkers, grotere klanten, nieuwe functies en complexere processen vragen om een andere manier van organiseren en leidinggeven. Voor directeuren en ondernemers is inzicht in organisatiefasen daarom belangrijk. Binnen directie en ondernemerschap helpt het je begrijpen wat jouw bedrijf op dit moment nodig heeft en welke ontwikkeling jouw eigen rol vraagt.

De drie organisatiefasen

Iedere fase kent eigen sterke kanten en eigen ontwikkelvragen. Een volgende fase betekent niet dat alles uit de vorige fase moet verdwijnen. Ondernemerschap, snelheid en betrokkenheid blijven waardevol. De uitdaging is vooral om nieuwe manieren van organiseren toe te voegen wanneer de onderneming daarom vraagt.

Wat verandert er voor jou als ondernemer?

De ontwikkeling van de organisatie verandert bijna altijd ook de rol van de ondernemer. In de pioniersfase kun je sterk aanwezig zijn in de dagelijkse uitvoering. Later moet je meer afstand nemen, verantwoordelijkheden overdragen en leren sturen via andere mensen en informatie.

Dat kan lastig zijn. Wat jouw bedrijf groot heeft gemaakt, zoals snelheid, betrokkenheid en persoonlijk beslissen, kan later een andere vorm nodig hebben. Loslaten betekent dan niet dat je minder betrokken bent. Het betekent dat je jouw rol aanpast aan wat de onderneming inmiddels nodig heeft.

Wanneer is professionalisering nodig?

Professionalisering wordt vaak gekoppeld aan regels en procedures, maar daar gaat het niet in de eerste plaats om. Professionaliseren betekent dat de manier waarop je organiseert past bij de omvang en complexiteit van het bedrijf.

Dat kan betekenen dat verantwoordelijkheden duidelijker worden, overleg beter wordt ingericht, functies veranderen of managementinformatie wordt verbeterd. Het doel is niet om een bureaucratische organisatie te bouwen, maar om ervoor te zorgen dat het bedrijf minder afhankelijk wordt van toevallige afspraken en voortdurend ingrijpen door de ondernemer.

Wanneer is reorganiseren nodig?

Soms is verdere professionalisering niet voldoende en moet de inrichting van de organisatie ingrijpender veranderen. Dat kan spelen wanneer werkzaamheden verdwijnen, afdelingen anders moeten worden ingericht, verantwoordelijkheden verschuiven of de onderneming een andere koers kiest.

Een reorganisatie is daarmee iets anders dan de normale ontwikkeling van de ene organisatiefase naar de volgende. Het gaat om een bewuste verandering van de bestaande organisatie-inrichting.

Groeien is niet hetzelfde als een volgende organisatiefase bereiken

Omzetgroei, meer medewerkers en uitbreiding kunnen aanleiding zijn voor een nieuwe organisatiefase, maar groei op zichzelf zegt niet genoeg. Een bedrijf kan snel groeien en organisatorisch nog sterk als pioniersbedrijf functioneren. Andersom kan een relatief kleine organisatie al behoorlijk professioneel zijn ingericht.

Daarom kijken we bij organisatiegroei vooral naar de gevolgen van groei. Bij organisatiefasen gaat het om de manier waarop de onderneming wordt georganiseerd en aangestuurd.

Wanneer ontstaan serieuze problemen?

Een organisatie kan lange tijd doorgaan met een werkwijze die eigenlijk niet meer goed past. De ondernemer vangt problemen persoonlijk op, medewerkers werken om onduidelijkheden heen en veel wordt opgelost door extra inzet. Dat kan een tijd goed gaan, maar het maakt de onderneming kwetsbaar.

Wanneer knelpunten zich opstapelen en niet meer binnen de bestaande manier van werken kunnen worden opgelost, kan een echte bedrijfscrisis ontstaan. Daarover lees je verder bij crisis in het bedrijf.

Veelgestelde vragen over organisatiefasen

De volgende vragen helpen om beter te bepalen wat de ontwikkelfase van jouw onderneming betekent voor organisatie en leiderschap.

Welke organisatiefasen zijn er?

Ik onderscheid drie fasen: de pioniersfase, de organisatiefase en de integratiefase. Deze indeling is geen vast stappenplan, maar een manier om herkenbare veranderingen in structuur, leidinggeven en samenwerking te begrijpen.

Hoe weet ik in welke organisatiefase mijn bedrijf zit?

Kijk vooral naar de manier waarop beslissingen worden genomen, verantwoordelijkheden zijn verdeeld en werkzaamheden worden georganiseerd. Wanneer bijna alles nog via de ondernemer loopt, vertoont de organisatie veel kenmerken van de pioniersfase. Naarmate verantwoordelijkheden en processen verder worden georganiseerd, verschuift het bedrijf richting volgende fasen.

Moet ieder bedrijf alle organisatiefasen doorlopen?

Nee. Bedrijven ontwikkelen zich verschillend en kunnen kenmerken van meerdere fasen tegelijk hebben. De fasen zijn vooral bedoeld om ontwikkelvragen zichtbaar te maken en niet om iedere onderneming in een strak schema te plaatsen.

Waarom ontstaan knelpunten bij de overgang naar een volgende fase?

Omdat nieuwe omstandigheden vaak om ander gedrag en andere structuren vragen. Een werkwijze die bij twintig medewerkers goed functioneert, kan bij honderd medewerkers onvoldoende zijn. Wanneer de organisatie verandert maar de manier van sturen niet meeverandert, ontstaan gemakkelijk knelpunten.

Wanneer moet een bedrijf professionaliseren?

Professionalisering wordt belangrijk wanneer bestaande afspraken, rollen en werkwijzen onvoldoende houvast geven. Signalen kunnen zijn dat beslissingen blijven liggen, verantwoordelijkheden onduidelijk zijn of de ondernemer voortdurend zelf moet ingrijpen om zaken geregeld te krijgen.