Dooddoeners bij rouw en verdriet: waarom helpen ze niet?
Dooddoeners bij rouw en verdriet zijn er genoeg. Maar wat is een dooddoener precies? Wanneer je zoekt naar de betekenis van het woord dooddoener dan komen er verschillende verklaringen tevoorschijn. Eén daarvan is een niet ter zake doende algemeenheid. En dat komt aardig in de richting.
Waarom dooddoeners ontstaan bij rouw en verdriet
Ik zou het liever wat aanscherpen: een dooddoener is ‘het doden van een emotie of van een gevoel door een gevoel of emotie verstandelijk of rationeel te benaderen’. Ik duid het met een voorbeeld: Het meisje had na 8 maand de verkering uit. Ze hield veel van haar vriend maar de laatste tijd merkte ze al dat er afstand kwam. Tot de dag naderde dat haar vriend een eind maakte aan de relatie. Ze was ernstig verdrietig en teleurgesteld. Toen ze dit thuis vertelde zei moeder: ‘kop op meid, geen hand vol, maar een land vol’.
Het kan nog aangrijpender. Vrienden van mij zijn in het gelukkige bezit van vier kinderen. De vijfde was op komst en na een spannende zwangerschap kwam de bevalling: een doodgeboren kindje. Leef je eens in wat dit betekent in het leven van de vader en de moeder. En hoe reageerden sommigen uit de omgeving: ‘kijk ook eens naar wat je hebt, in plaats van naar dat wat je nu verliest’.
Rouw- en verlies
Bekijk de mogelijkheden voor rouw- en verliesverwerking.
Waarom dooddoeners vaak kloppen maar toch niet helpen
Het eigenaardige van dooddoeners is dat ze allemaal waar zijn. Ieder nadeel heeft zijn voordeel, dat klopt. En beter één vogel in de hand dan tien in de lucht. Dat klopt ook. De bewering klopt wel maar het is een verstandelijke beredenering. En daar zit het vraagstuk: verdriet zit niet in ons verstand maar in ons gevoel. Ik zou er pagina's mee kunnen vullen: voorbeeld op voorbeeld. En je kent ze allemaal.
- Er is maar één ding zeker in dit leven en dat is dat je doodgaat.
- Het leven gaat verder (alsof de rouwende dat niet wist).
- Je moet het maar nemen zoals het is.
- De tijd heelt alle wonden.
- Het is niet anders: that's life.
- Je moet het maar aanvaarden (nadruk op 'moet').
- Na regen komt zonneschijn.
- Aan het eind van de tunnel is er altijd weer licht.
- Soms ook om te lachen: ‘kop op meid, je komt er vast beter uit’.
- Alles gebeurt met een reden.
- Je wordt er sterker van.
- Het had zo moeten zijn.
- God geeft je niet meer dan je aankunt.
- Het komt wel weer goed
Wat gaat er mis in communicatie bij rouw en verlies?
Toch heeft dit alles te maken met communicatie. De één praat vanuit zijn hoofd, de ander beleeft emoties en gevoelens. En dat gaat bij elkaar langs. Ten diepste zit het hier op vast. Ons verstand gaat nu eenmaal sneller dan ons gevoel. Dus verstandig als wij zijn, klopt het wel. Maar nu gaat het erom dat de beleving, de emotie die erachter zit beleefd moet worden. Je kunt ze ontwijken, wegdrukken, rationaliseren: maar vandaag of over vijf jaar kom je ze weer tegen.
Redeneren of ervaren?
En nu de clou: de vrienden die we in het voorbeeld noemden, hebben een diep rouwproces gekend. Jarenlang hebben ze het schrijnende gemis ervaren en het verlies tot op het bot doorleefd. En jaren later zeiden ze met een betraand oog: ‘pas nu zien we hoe rijk wij zijn want we hebben nog 4 kinderen die allemaal gezond zijn’. Kijk en toen was het geen dooddoener! Ze hebben een dooddoener leven ingeblazen omdat hun hart het verdriet en de emotie heeft doorleefd.
Wanneer wordt een dooddoener wél helpend?
En nu de clou: de vrienden die we in het voorbeeld noemden, hebben een diep rouwproces gekend. Jarenlang hebben ze het schrijnende gemis ervaren en het verlies tot op het bot doorleefd. En jaren later zeiden ze met een betraand oog: ‘pas nu zien we hoe rijk wij zijn want we hebben nog 4 kinderen die allemaal gezond zijn’. Kijk en toen was het geen dooddoener! Ze hebben een dooddoener leven ingeblazen omdat hun hart het verdriet en de emotie heeft doorleefd.
Waarom doen mensen dooddoeners bij rouw?
Ik merk in de praktijk dat mensen zelden bewust een dooddoener inzetten om iemand pijn te doen. Integendeel. Vaak zit er iets anders onder. Ongemak. Verlegenheid. Of de behoefte om het snel weer ‘goed’ te maken.
Wanneer jij tegenover iemand zit die verdriet heeft, gebeurt er iets. Dat verdriet raakt jou ook. En wat doe je dan? Dan schiet je al snel naar je hoofd. Je gaat denken, oplossen, relativeren. Want dat voelt veiliger dan blijven zitten bij het gevoel. Ik zie vaak drie dingen gebeuren.
- Mensen willen het oplossen. Alsof verdriet een probleem is dat je kunt fixen.
- Mensen willen het kleiner maken. Omdat het grote verdriet te heftig voelt.
- Mensen willen door. Omdat ze zelf niet goed weten hoe ze erbij moeten blijven.
En zo ontstaat de dooddoener. Niet uit onwil, maar uit onmacht. Maar juist daar gaat het mis. Want waar jij probeert te helpen, voelt de ander zich niet gezien. Het verdriet wordt niet gedragen, maar ingekaderd. En dat is precies wat pijn doet.
Wat doen dooddoeners met iemand die rouwt?
Ik merk dat dit misschien wel het meest onderschatte stuk is. Want een dooddoener lijkt onschuldig. Soms zelfs goed bedoeld. Maar wat doet het nu echt met iemand die midden in zijn verdriet zit? Wat er vaak gebeurt, is dat iemand zich niet gezien voelt. Het verhaal wordt als het ware afgesloten, terwijl het juist verteld wil worden. Het gevoel krijgt geen ruimte, maar wordt ingeperkt.
Ik zie dat mensen zich dan gaan aanpassen. Ze slikken hun verdriet in, omdat ze merken dat er weinig ruimte voor is. Of ze trekken zich terug, omdat ze zich niet begrepen voelen. En dat is precies het pijnlijke. Het verdriet wordt niet minder, het wordt juist stiller. En wat stil wordt gemaakt, verdwijnt niet. Dat komt terug. Vandaag, morgen of over een paar jaar.
Ik heb vaak gezien dat niet-gevoeld verdriet zich later alsnog aandient. Soms heftiger dan daarvoor. Omdat het zich heeft opgestapeld. Daarom zeg ik vaak: een dooddoener snijdt niet alleen het gesprek af, maar ook het gevoel. En dat is precies wat iemand in rouw niet nodig heeft.
Veelgestelde vragen over dooddoeners bij rouw en verdriet
Misschien herken je jezelf hierin. Of misschien vraag je je af wat nu helpend is en wat niet. Daarom beantwoord ik hieronder een aantal vragen die ik vaak krijg.
Wat is een dooddoener bij rouw?
Een dooddoener is een uitspraak die ogenschijnlijk klopt, maar die het gevoel van de ander niet raakt. Het is een rationele reactie op een emotioneel probleem.
Waarom zeggen mensen dooddoeners?
Omdat ze het moeilijk vinden om bij verdriet te blijven. Ze willen helpen, oplossen of verzachten. Maar schieten daarbij in hun hoofd, terwijl het gesprek juist in het hart gevoerd moet worden.
Wat kun je beter zeggen tegen iemand in rouw?
Vaak is minder zeggen juist beter. Ik merk dat eenvoudige zinnen helpen, zoals: ‘Ik weet niet wat ik moet zeggen, maar ik ben er voor je’ of ‘Wat doet dit met je?’ Daarmee geef je ruimte in plaats van richting.
Hoe ga je om met iemand die verdriet heeft?
Door te luisteren. Echt te luisteren. Niet om te reageren, maar om te begrijpen. Verdriet hoeft niet opgelost te worden. Het wil gezien en gevoeld worden.
Wanneer is een dooddoener geen dooddoener meer?
Dat gebeurt wanneer het gevoel eerst doorleefd is. Zoals in het voorbeeld eerder in dit artikel. Pas als het verdriet er helemaal mocht zijn, krijgt een uitspraak als ‘kijk eens naar wat je hebt’ betekenis. Niet eerder. Misschien is dat wel de kern van alles: durf jij bij het verdriet van de ander te blijven, zonder het weg te maken?
Rouw- en verlies
Bekijk de mogelijkheden voor rouw- en verliesverwerking.
Leerdoelen
Bekijk de leerdoelen voor de training omgaan met veranderingen.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 14-06-2017
Update: 30 maart 2026.
