home / persoonlijke ontwikkeling / stress / stress valkuilen / lat te hoog

De lat te hoog leggen

Leg jij de lat erg hoog voor jezelf? Merk je dat je veel van jezelf vraagt en dat het eigenlijk nooit goed genoeg is? Je wilt beter presteren, meer bereiken of fouten voorkomen. Maar wanneer jouw norm nauwelijks haalbaar is, kan die hoge lat je steeds meer spanning en ontevredenheid geven.

Dit artikel maakt deel uit van onze serie over stressvalkuilen. Je leest waaraan je een te hoge lat herkent, waarom de norm steeds verder kan opschuiven en hoe je leert bepalen wanneer goed ook werkelijk goed genoeg is.

Waaraan merk je dat jouw norm te hoog ligt?

Een hoge norm is niet automatisch verkeerd. Je mag kwaliteit willen leveren en jezelf uitdagen. De lat ligt te hoog wanneer je structureel meer van jezelf vraagt dan realistisch of gezond is. Je merkt dat bijvoorbeeld wanneer:

• Een goed resultaat toch als onvoldoende voelt.
• Je blijft verbeteren terwijl dat nauwelijks iets toevoegt.
• Je veel langer doorgaat dan nodig is.
• Je fouten ziet als falen.
• Je vooral ziet wat beter had gekund.
• Je spanning ervaart voordat je aan een taak begint.
• Je uitgeput raakt door jouw eigen kwaliteitseisen.

De norm helpt je dan niet meer om richting te geven. Zij wordt een maatstaf waaraan je bijna niet kunt voldoen.

Waarom is het voor jou nooit goed genoeg?

Je vervult geen behoefte wanneer je de lat steeds hoger legt. Natuurlijk kun je ambitieus zijn en jezelf willen ontwikkelen. Maar bij een te hoge lat wordt de drijfveer vaak:

• Altijd beter willen zijn.
• Altijd de eerste willen zijn.
• Nooit genoeg hebben omdat het altijd meer kan.
• Voortdurend naar een hoger niveau willen.
• Willen voorkomen dat iemand iets op jouw werk kan aanmerken.

Altijd meer, nooit genoeg en altijd beter kunnen een onrust worden die je voortdrijft. Je bent dan niet tevreden met wat je hebt bereikt, omdat jouw aandacht direct verschuift naar wat nog ontbreekt.

Waarom verschuift de lat steeds opnieuw?

Een behaald resultaat geeft vaak maar kort voldoening. Wat eerst bijzonder leek, wordt al snel normaal. Daarna stel je een nieuwe, hogere norm. Je denkt bijvoorbeeld:

• Dit ging goed, maar de volgende keer moet het beter.
• Dit resultaat telt pas echt mee als ik het opnieuw kan.
• Anderen hebben meer bereikt.
• Ik had er nog meer uit kunnen halen.

Daardoor ontstaat geen natuurlijk eindpunt. De lat beweegt steeds met je mee. Wat je ook bereikt, het voelt nooit lang genoeg als voldoende.

Wat is het verschil tussen ambitieus zijn en de lat te hoog leggen?

Misschien noem je jezelf ambitieus of grensverleggend. Ambitie is een kwaliteit. Je wilt groeien, jezelf uitdagen en iets bereiken. Er is echter een verschil tussen jezelf uitdagen en voortdurend een norm hanteren die te hoog ligt.

• Gezonde ambitie: je stelt een uitdagend maar haalbaar doel.
• De lat te hoog leggen: je stelt een norm waaraan je nauwelijks kunt voldoen.

Bij gezonde ambitie kun je leren, fouten maken, bijstellen en herstellen. Bij een te hoge lat blijf je jezelf opjagen en afrekenen.

Welke rol spelen bewijsdrang en prestatiedrang?

Een hoge lat kan worden versterkt door bewijsdrang of prestatiedrang. Je wilt dan niet alleen een goed resultaat behalen, maar via jouw prestatie laten zien dat je goed genoeg bent. Misschien haal je zelfvertrouwen en waardering uit wat je bereikt. Misschien wil je voorkomen dat anderen jou onderschatten. In dat geval kan de lat steeds hoger worden, omdat een gewone prestatie onvoldoende bewijs lijkt.

Bij bewijsdrang staat de behoefte centraal om jouw waarde aan te tonen. Bij de lat te hoog leggen staat de onrealistisch hoge norm centraal.

Welke gevolgen heeft een te hoge lat?

Wanneer je de lat erg hoog legt, brengt dat vaak negatieve gevoelens en spanning mee.

• Je bent boos wanneer jouw prestaties achterblijven.
• Je bent ontevreden en kritisch op jezelf.
• Je raakt teleurgesteld in jezelf.
• Je kunt moeilijk genieten van wat wel goed gaat.
• Je blijft langer doorwerken dan nodig is.
• Je ervaart stress en innerlijke onrust.
• Je raakt moe en gefrustreerd.
• Je herstelt onvoldoende.
• Je kunt lusteloos of uitgeput raken.

Wanneer je jezelf langdurig overvraagt, ontstaat een onbalans tussen inspanning en herstel. Gebrek aan rust, slaap en ontspanning kan uiteindelijk leiden tot overspannenheid of burn-outklachten.

Waarom moet je zoveel van jezelf?

Merk je dat je veel moet van jezelf? Jouw normen kunnen je behoorlijk in de weg zitten. Je moet jouw werk goed doen. Je moet jouw huis op orde houden. Je moet aandacht hebben voor jouw partner, kinderen, familie en vrienden. Je moet sporten, gezond leven en jezelf blijven ontwikkelen. En zo moet je van alles. Maar er is één gevaar: wanneer je van alles moet, heb je jezelf nooit ont-moet.

Je kunt zo druk zijn met voldoen aan jouw normen dat je nauwelijks nog stilstaat bij wat je nodig hebt, wat haalbaar is en wat voor jou werkelijk belangrijk is.

Hoe ga je over jouw eigen grenzen heen?

Wanneer je de lat te hoog legt, ga je gemakkelijk over jouw grenzen heen. Je neemt te weinig rust, werkt te lang door en negeert vermoeidheid omdat het resultaat nog niet aan jouw norm voldoet. Niet alles is maakbaar. De gedachte dat alles mogelijk is wanneer je maar hard genoeg werkt, kan leiden tot uitputting. Soms vraagt een doel meer tijd. Soms moet de norm omlaag. Soms is iets eenvoudigweg niet nodig.

Een te hoge lat kan ook twijfel en onzekerheid veroorzaken. Hoe hoger de norm, hoe groter de kans dat je bang wordt om haar niet te halen.

Wanneer is goed ook werkelijk goed genoeg?

Goed genoeg betekent niet slordig, gemakzuchtig of middelmatig. Het betekent dat het resultaat past bij het doel, de beschikbare tijd en het belang van de taak. Je kunt vooraf bepalen:

• Wat het doel van de taak is.
• Aan welke eisen het resultaat werkelijk moet voldoen.
• Welke details belangrijk zijn en welke niet.
• Hoeveel tijd en energie je eraan wilt besteden.
• Wanneer je stopt met verbeteren.

Vraag jezelf na afloop niet alleen wat beter kon. Sta ook stil bij wat goed ging, wat je hebt bereikt en waarom het resultaat voldoende is.

Hoe leer je de lat realistischer leggen?

De lat realistischer leggen begint met het onderzoeken van jouw norm. Is die norm nodig, haalbaar en passend bij het belang van de taak? Mogelijke leerdoelen zijn:

• Realistische doelen stellen.
• Vooraf bepalen wat voldoende is.
• Fouten zien als onderdeel van leren.
• Stoppen met eindeloos verbeteren.
• Hulp vragen wanneer dat nodig is.
• Rust en herstel serieus nemen.
• Jouw successen bewust erkennen.
• Jezelf aanvaarden zoals je bent.

Zelfaanvaarding betekent niet dat je jezelf niet meer ontwikkelt. Het betekent dat jouw waarde niet afhangt van het voortdurend halen van een onrealistisch hoge norm. Je kunt ook hoge verwachtingen van jezelf hebben. Daar ligt de nadruk niet op de hoogte van de norm, maar op wat je denkt dat jij moet kunnen, aankunnen of waarmaken.

Veelgestelde vragen over de lat te hoog leggen

De lat hoog leggen kan je stimuleren, maar ook leiden tot ontevredenheid en uitputting. Hieronder beantwoorden we enkele aanvullende vragen.

Is de lat hoog leggen altijd ongezond?

Nee. Een hoge norm kan passend zijn wanneer het resultaat belangrijk is en de norm haalbaar blijft. Het wordt ongezond wanneer bijna niets goed genoeg voelt en je structureel over jouw grenzen gaat.

Is de lat te hoog leggen hetzelfde als perfectionisme?

Nee. Bij een te hoge lat ligt de norm onrealistisch hoog. Bij perfectionisme ligt de nadruk vooral op foutloosheid en het niet kunnen verdragen van fouten. Beide patronen kunnen wel samengaan.

Waarom stel ik na ieder succes een hoger doel?

Omdat het behaalde resultaat snel normaal kan worden. Wanneer je vooral kijkt naar wat nog beter kan, ervaar je weinig voldoening en verschuift de lat opnieuw.

Hoe weet ik wanneer mijn werk goed genoeg is?

Bepaal vooraf het doel, de noodzakelijke kwaliteit en de beschikbare tijd. Wanneer het resultaat aan die afspraken voldoet, is verder verbeteren niet altijd zinvol.

Kan een te hoge lat tot burn-out leiden?

Een te hoge lat veroorzaakt niet automatisch een burn-out, maar kan wel bijdragen aan langdurige overbelasting. Vooral wanneer je te lang doorgaat en onvoldoende herstelt, neemt de kans op uitputting toe.