home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / zelfpresentatie / representatief

Representatief overkomen

Representatief overkomen. Wat bedoelen we daar eigenlijk mee? Vaak wordt direct gedacht aan nette kleding, verzorgd haar en een professionele uitstraling. Maar dat is maar een deel van het verhaal. Representatief zijn betekent dat de manier waarop jij jezelf laat zien een goede afspiegeling is van wie jij bent, van jouw rol én van de omgeving waarin je optreedt. Dat maakt representativiteit een belangrijk onderdeel van zelfpresentatie.

Representatie begint bij jezelf

Voor mij begint representatief zijn niet aan de buitenkant. Eerst komt de vraag: wat representeer jij eigenlijk? Wie ben je, waar sta je voor en welke indruk wil je achterlaten? Wanneer je nuchter, direct en no-nonsense bent, hoeft jouw zelfpresentatie niet plotseling uitbundig of gelikt te worden omdat je denkt dat dit professioneel staat. Dan ontstaat juist een beeld dat niet klopt.

Een goede representatie is een afspiegeling. Jouw gedrag, uitstraling en uiterlijk hoeven niet alles over jou te vertellen, maar ze moeten elkaar ook niet volledig tegenspreken. Anders ontstaat er iets gemaakt. Je speelt dan een rol in plaats van dat je jezelf presenteert.

Representatief is niet hetzelfde als formeel

Representatief wordt nogal eens verward met formeel gekleed zijn. Een pak, colbert of keurige jurk kan uitstekend passen in de ene situatie en totaal misplaatst zijn in een andere. Iemand in nette werkkleding kan veel representatiever zijn dan iemand in een driedelig pak. Het gaat altijd om de combinatie van persoon, functie, omgeving en verwachtingen.

Daarom kun je representativiteit niet los zien van context. Wat passend is bij een advocaat, monteur, trainer, arts of creatief ondernemer kan enorm verschillen. Representatief betekent dus niet: zo netjes mogelijk. Het betekent: passend, verzorgd en geloofwaardig.

Maken kleren de man of vrouw?

Kleding doet ertoe. Daar hoeven we niet ingewikkeld over te doen. Mensen zien jouw kleding voordat ze jouw kwaliteiten kennen en vormen daar bewust of onbewust een beeld bij. Wie er altijd verzorgd uitziet, roept een andere eerste indruk op dan iemand die voortdurend slordig verschijnt. En iemand die zeer opvallende of exclusieve kleding draagt, communiceert daarmee eveneens iets.

Maar kleding is slechts één onderdeel. Ook jouw houding, mimiek, stemgebruik, taal, bewegingen en manier van contact maken bepalen hoe anderen jou ervaren. Daarmee raakt representatief overkomen direct aan persoonlijke uitstraling en aan jouw imago.

Een goede eerste indruk zonder toneel te spelen

Je krijgt inderdaad maar één eerste kennismaking. Daarom doet het ertoe hoe je binnenkomt, iemand begroet, kijkt en spreekt. Maar wie zo druk bezig is met een perfecte eerste indruk dat ieder gebaar wordt ingestudeerd, bereikt gemakkelijk het tegenovergestelde. Mensen merken vaak vrij snel wanneer gedrag onnatuurlijk wordt.

Een sterke eerste indruk ontstaat daarom niet door een kunstje. Zorg dat je aandacht hebt voor de ander, wees verzorgd, weet waarom je daar bent en laat gedrag zien dat past bij jou én de situatie. Dat is meestal overtuigender dan allerlei trucjes.

Representatief overkomen heeft ook met gedrag te maken

Je kunt er fantastisch uitzien en toch een slechte indruk achterlaten. Te laat komen, nauwelijks luisteren, ongeïnteresseerd reageren of op een respectloze manier communiceren worden niet gecompenseerd door een fraai pak. Representativiteit zit dus net zo goed in gedrag als in uiterlijk.

Denk aan afspraken nakomen, aandacht geven, helder communiceren en weten welke rol je op dat moment hebt. Wanneer jij namens een organisatie spreekt, representeert jouw gedrag op dat moment ook die organisatie. Mensen maken dat onderscheid lang niet altijd bewust.

Voorkom de aap in het pak

Mijn belangrijkste waarschuwing blijft: word geen aap in een pak. Trek niet iets aan, neem geen houding aan en gebruik geen taal waarvan je denkt dat het zo hoort, terwijl het totaal niet bij jou past. Dan probeer je representatief te zijn en bereik je juist het tegenovergestelde. Het voelt gemaakt en ongemakkelijk.

Representatief zijn vraagt daarom zowel aanpassing als eigenheid. Je houdt rekening met de context zonder jezelf weg te poetsen. Daar zit de balans. Niet: wat verwachten anderen precies van mij? Maar ook niet: ik doe gewoon waar ik zin in heb. De betere vraag is: hoe laat ik mezelf zien op een manier die klopt bij mij én bij de situatie?

Veelgestelde vragen over representatief overkomen

Wat representatief is, hangt sterk af van persoon, rol en situatie. Toch komen hierover een aantal vragen regelmatig terug.

Kun je representatief zijn zonder formele kleding?

Ja. Formeel en representatief zijn twee verschillende dingen. In veel beroepen past informele of praktische kleding uitstekend. Belangrijker is dat jouw uiterlijk verzorgd is en aansluit bij jouw rol, omgeving en de indruk die je wilt achterlaten.

Wie bepaalt eigenlijk wat representatief is?

Dat is nooit één persoon. Jijzelf hebt daar iets in te zeggen, maar jouw functie, organisatie, branche en situatie spelen eveneens een rol. Juist tussen die verschillende verwachtingen zoek je een vorm die geloofwaardig bij jou past.

Kun je té representatief proberen te zijn?

Zeker. Wanneer je zo sterk bezig bent met hoe het hoort dat je jezelf niet meer herkent, kan jouw gedrag onnatuurlijk worden. Dan wordt representativiteit een toneelstuk en gaat geloofwaardigheid verloren.

Heeft representatief overkomen alleen met werk te maken?

Nee. Ook tijdens een sollicitatie, netwerkbijeenkomst, vereniging, presentatie of formele gelegenheid representeer je jezelf. Alleen verschillen de verwachtingen per situatie.

Wat als de kledingvoorschriften van mijn werkgever niet bij mij passen?

Dan is het goed om te onderzoeken hoeveel ruimte er binnen die voorschriften bestaat. Sommige eisen horen functioneel bij het werk en zijn niet onderhandelbaar. Wanneer de totale uitstraling die van jou wordt gevraagd voortdurend botst met wie jij bent, zegt dat mogelijk ook iets over de aansluiting tussen jou en de organisatie.