home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / leren / cognitieve vaardigheden

Cognitieve vaardigheden

Cognitieve vaardigheden zijn vaardigheden die te maken hebben met begrijpen, redeneren, problemen oplossen en informatie verwerken. Het woord cognitie komt van het Latijnse woord cognitio, dat verwijst naar kennis of begrip. Het komt van het werkwoord cognoscere, wat kennen of weten betekent. Cognitieve vaardigheden zijn belangrijk. Ze hebben te maken met kennis en kunde, bekwaamheid, het verwerven van kennis en het verzamelen en interpreteren van informatie. In een ander artikel schrijf ik over leren en ontwikkelen. Het aanleren en ontwikkelen van cognitieve vaardigheden gaat vooral over het vermeerderen van kennis en kunde.

Kun je cognitieve vaardigheden ontwikkelen?

Ja, cognitieve vaardigheden kun je ontwikkelen. Je kunt leren om informatie beter te ordenen, logischer te redeneren, nauwkeuriger waar te nemen en sneller verbanden te leggen. Dat vraagt om oefening, ervaring en soms om een andere manier van leren. De een ontwikkelt een vaardigheid door veel te lezen en uitleg te krijgen. De ander moet iets toepassen, bespreken of uitproberen voordat het werkelijk beklijft. Ook jouw belangstelling, aanleg en motivatie spelen een rol. Je kunt veel oefenen, maar niet iedereen ontwikkelt iedere cognitieve vaardigheid in dezelfde mate of op dezelfde manier.

Wat betekenen cognitieve vaardigheden voor jouw werk?

In jouw werk gebruik je voortdurend cognitieve vaardigheden. Je verwerkt informatie, stelt prioriteiten, lost problemen op, maakt afwegingen en trekt conclusies. Per functie verschilt welke vaardigheden het belangrijkst zijn. Voor de ene functie is taalvaardigheid noodzakelijk, terwijl een andere functie vooral vraagt om ruimtelijk inzicht, analytisch vermogen of een goede planning. Daarom is het zinvol om niet alleen naar jouw opleiding en werkervaring te kijken, maar ook naar de manier waarop jij denkt, leert en problemen oplost. In het artikel over vaardigheden voor je loopbaan inventariseren lees je hoe je jouw kennis en vaardigheden inzichtelijk kunt maken.

Anders leren dan met je verstand

In coaching merk ik dat het vraagstuk vaak juist gaat over zaken die niet cognitief zijn. Ik duid dat met woorden als bewustwording of innerlijk weten. Het vergroten van wat je kunt, zal voor een groot deel gaan over het ontwikkelen van cognitieve vaardigheden. De ontwikkeling van wat je wilt en wie je bent, gaat ook over:

• Inzicht in jouw kwaliteiten.
• Emotionele intelligentie.
• Empathisch vermogen.
• Meer zelfbewustzijn ontwikkelen.
• Doorzettingsvermogen.
• Autonomie en persoonlijk leiderschap.
• Assertiviteit.
• Zelfvertrouwen.

Dan kom je bij veel onderwerpen die niet alleen cognitief zijn. Je kunt ze niet uitsluitend ontwikkelen door informatie te verzamelen of een model te begrijpen. Daarvoor zijn ervaring, reflectie, feedback en bewustwording nodig.

In je hoofd zitten: redeneren en beredeneren

Cognitie duidt op je hoofd, op je verstandelijke vermogens en op begrijpen. Persoonlijke ontwikkeling gaat daar ook over, maar is nog veel meer en gaat dieper. Het gaat ook over vertrouwen op innerlijk weten, overtuigd zijn, ergens in geloven en iets van binnenuit weten. Persoonlijke ontwikkeling gaat over vertrouwen op jouw intuïtie, zelfaanvaarding, zelfcompassie en zelfvertrouwen. Dat is meer dan begrijpen. Sterker nog: je kunt misschien een rijtje maken met kernkwaliteiten waarover je beschikt en cognitief begrijpen hoe het allemaal werkt, terwijl je er innerlijk niet van overtuigd bent dat het inderdaad zo is. Dan zit het een voet te hoog.

Zo sprak ik deze week met een mevrouw die tijdens de eerste coachingssessie heftig in de weerstand schoot. Ze had verwacht dat ze wat oefeningen zou krijgen. Een cognitieve aanpak gaf haar controle en zekerheid. Deze week was de tweede sessie en opeens ging alles open. Ze was geraakt en emotioneel en zei: ‘Wat ik nu ervaar, dat heb ik nooit toegestaan.’ Mijn slogan is: ‘Als het jou niet raakt in de coaching, dan gebeurt er wezenlijk niets.’ Anders gezegd: het leven hoeft niet alleen beredeneerd te worden. Het mag geleefd en beleefd worden. En dat gebeurt niet alleen in je hoofd.

Een ander voorbeeld is iemand die tijdens de sessie trakteerde. Ik vroeg waarom dat was. Ze zei: ‘We hebben wat te vieren!’ Ik was een beetje verwonderd. Ze had ontslag gekregen, een vaststellingsovereenkomst getekend en zat tijdens de vorige sessie nog behoorlijk in de verwerking van alles wat gebeurd was. Ze zei: ‘Ik heb een nieuwe baan en kon uit drie banen kiezen.’ Mijn verwondering werd groter toen ze zei: ‘De vorige sessie heeft me zo geraakt. Ik kreeg gewoon vleugels, ging sollicitatiegesprekken aan en voelde me frank en vrij in die gesprekken. Ik ben mijn emotionele afhankelijkheid kwijtgeraakt en daarom liepen de gesprekken als vanzelf.’ Zie je dat het meer is dan alleen cognitie? Kortom: het gaat nooit zonder jouw cognitie, maar er is meer dan alleen cognitieve vaardigheden.

Wat is de grens van cognitief begrijpen?

Cognitief begrijpen kan je veel opleveren. Je krijgt overzicht, ontdekt verbanden en kunt uitleggen wat er gebeurt. Maar begrijpen zorgt niet automatisch voor verandering. Je kunt precies weten waarom je iets doet en toch hetzelfde patroon blijven herhalen. Je kunt begrijpen dat je over bepaalde kwaliteiten beschikt en er toch niet op vertrouwen. Je kunt weten wat een verstandige keuze is en haar toch niet maken. Op zo’n moment is nog meer uitleg niet altijd de oplossing. Dan moet wat je weet verbonden worden met ervaring, gevoel, gedrag en de keuzes die je werkelijk maakt.

Veelgestelde vragen over cognitieve vaardigheden

Onderstaande vragen helpen je om cognitieve vaardigheden te onderscheiden van kennis, intelligentie en andere vormen van persoonlijke ontwikkeling.

Zijn cognitieve vaardigheden hetzelfde als intelligentie?

Nee. Intelligentie en cognitieve vaardigheden hebben met elkaar te maken, maar zijn niet hetzelfde. Cognitieve vaardigheden beschrijven concrete mentale processen, zoals redeneren, onthouden, analyseren en problemen oplossen.

Zijn cognitieve vaardigheden aangeboren?

Aanleg speelt een rol, maar veel cognitieve vaardigheden kun je door oefening, onderwijs en ervaring verder ontwikkelen. Niet iedereen begint op hetzelfde niveau of ontwikkelt iedere vaardigheid even gemakkelijk.

Wat is het verschil tussen kennis en cognitieve vaardigheden?

Kennis gaat over wat je weet. Cognitieve vaardigheden gaan over wat je met informatie kunt doen. Je kunt bijvoorbeeld veel feiten kennen, maar moeite hebben om verbanden te leggen of de informatie in een nieuwe situatie toe te passen.

Kunnen cognitieve vaardigheden achteruitgaan?

Dat kan. Vermoeidheid, stress, ziekte, overbelasting en ouder worden kunnen invloed hebben op aandacht, geheugen en informatieverwerking. Dat betekent niet automatisch dat alle kennis of vaardigheden verdwenen zijn.

Zijn sociale vaardigheden ook cognitief?

Voor een deel. Om anderen te begrijpen, moet je signalen waarnemen, interpreteren en verbanden leggen. Maar sociale vaardigheden vragen ook om empathie, ervaring, emotionele afstemming en gedrag.