home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / innerlijk weten

Innerlijk weten: hoe raak je ervan vervreemd?

Innerlijk weten is meer dan verstandelijk begrijpen. Je kunt iets rationeel volgen, uitleggen en analyseren, terwijl het nog niet werkelijk is doorleefd. Misschien zeg je: ‘Eigenlijk weet ik het allemaal wel’, maar voel je tegelijk niet meer wat klopt, wat bij jou past en welke richting van jou is. Dit artikel schreef ik in het cluster over zelfvervreemding. Specifiek behandel ik hoe je vervreemd kunt raken van jouw innerlijk weten, wat het verschil is tussen begrijpen en doorleven en hoe je opnieuw leert vertrouwen op wat er vanbinnen klopt.

Waarom is ervaren ook een vorm van weten?

Ervaren en doorleven is ook een vorm van weten. Om het met een eenvoudig voorbeeld te duiden: je kunt rationeel weten waar Oostenrijk ligt. Dat heb je ooit op school geleerd. Maar het is een totaal ander verhaal wanneer je in Oostenrijk op vakantie bent geweest. Dan heb je het ervaren, beleefd en doorleefd. Op een foto zien hoe mooi Oostenrijk is, is wat anders dan wanneer je het zelf hebt ondervonden. Je hebt de bergen gezien, de lucht geroken, misschien in de sneeuw gestaan en gevoeld hoe stil het daar kan zijn. Vanaf dat moment weet je niet alleen met jouw hoofd waar Oostenrijk ligt. Een deel van die ervaring zit in jou.

Dat verschil tussen informatie en doorleefde ervaring is de kern van innerlijk weten.

Wat is innerlijk weten?

Innerlijk weten is een combinatie. Natuurlijk is het rationeel weten, verstandelijke kennis en het kunnen begrijpen van bepaalde logica. Maar het is ook innerlijk omarmen, doorleven, beleven en ervaren. Voel je het verschil? Ik noem een alledaags menselijk voorbeeld. Je kunt tijdens jouw studie de rouwfasen uit jouw hoofd hebben geleerd en er misschien alles van weten. Maar het wordt een totaal ander verhaal wanneer je in jouw eigen leven opeens met verlies wordt geconfronteerd. Dan merk en voel je hoe diep rouw kan gaan. Dan ervaar je zelf dat rouwarbeid niet systematisch verloopt. Toen ik een psycholoog hiernaar vroeg, zei zij: ‘Ik wist niet dat het zo erg was.’

Ze had al honderden mensen begeleid met verlieservaringen, maar nu kwam ze er zelf mee in aanraking. De kennis was er al. Het innerlijke weten ontstond pas door de ervaring. Innerlijk weten raakt daarom ook aan jouw moreel kompas. Niet omdat je voor iedere situatie een kant-en-klaar antwoord hebt, maar omdat je vanbinnen leert herkennen wat klopt, wat schuurt en waar jij voor staat.

Hoe raak je vervreemd van jouw innerlijk weten?

Je raakt vervreemd van jouw innerlijk weten wanneer kennis van buitenaf steeds belangrijker wordt dan wat jij vanbinnen ervaart. Je leert verklaren, analyseren, meten en beoordelen, maar je verleert om te voelen wat een ervaring met jou doet. Misschien weet je precies wat verstandig zou zijn. Je hebt boeken gelezen, modellen bestudeerd en adviezen verzameld. Toch voel je geen richting. Je begrijpt alles, maar je bereikt jezelf niet meer.

Dat is een vorm van zelfvervreemding. Je raakt verwijderd van jouw gevoelens, behoeften, waarden en eigen waarneming. De buitenwereld vertelt je wat goed, verstandig en succesvol is, terwijl jouw binnenwereld steeds zachter gaat spreken. Je kunt dan gaan leven volgens verwachtingen, rollen en rationele keuzes. Aan de buitenkant ziet het er misschien prima uit. Vanbinnen weet je niet meer of het leven dat je leidt nog werkelijk van jou is. Je bent niet dommer geworden en je hebt jouw kennis niet verloren. Je bent alleen de verbinding kwijtgeraakt tussen wat jouw hoofd begrijpt en wat jouw hart, lijf en ervaring aangeven.

Waarom kun je alles weten en toch jezelf kwijt zijn?

In coachingstrajecten maak ik het nogal vaak mee dat iemand zegt: ‘Wat je nu vertelt, dat weet ik allemaal al.’ Of zoals pas iemand zei: ‘Ik hoor weinig nieuws.’ Mijn tegenvraag is dan: ‘Als je het allemaal al weet, waarom meld jij je dan voor een coachingstraject?’ Blijkbaar is er toch iets wat je niet helemaal weet. Of nee, ik zeg het anders: we hebben verschil van inzicht over weten. Je kunt rationeel weten dat je grenzen moet stellen en ze toch iedere dag overschrijden. Je kunt weten dat rust belangrijk is en voortdurend doorgaan. Je kunt weten dat een relatie niet bij je past en jezelf toch niet losmaken. Het verstandelijke antwoord is dan wel aanwezig, maar het is nog niet ingedaald. Je hebt het antwoord, maar het antwoord heeft jou nog niet bereikt. Juist daar kun je jezelf kwijtraken. Je gaat steeds meer denken over wie je bent, terwijl je steeds minder ervaart wie je bent.

Ik vroeg: ‘Nu denk jij dat ik jou iets ga bieden waardoor jij het gevoel hebt dat jij geholpen bent?’ Adrian had een hele opsomming. Volgens hem was dit toch echt anders en zouden wij een duidelijke meerwaarde hebben. Ik zei tegen Adrian: ‘Ik heb daar mijn twijfels over en ik stel voor dat wij samen geen traject doen.’ Hij schrok zichtbaar. Ik zei: ‘Jij bent enerzijds de hulpvrager en anderzijds heb je precies de analyse gemaakt waar jouw hulpverlener aan moet voldoen en welke methode hij of zij moet hanteren.’ En inderdaad: Adrian wist het allemaal wel. Elk boek had hij gelezen. Of het nu over kernkwaliteiten ging of over familieopstellingen, hij wist het. Maar eigenlijk wist hij het niet. Hij kon het rationeel volgen.

Waarom zit rationeel weten soms een voet te hoog?

Wat ik wil zeggen is: je kunt het allemaal begrijpen en rationeel volgen. Maar in de kringen waarin ik ben opgevoed, zeiden ze: ‘Dan zit het een voet te hoog.’ Doorleven, beleven, aanvaarden en erkennen zitten lager. Dat noem ik de innerlijke wetenschapper. De innerlijke wetenschapper stuurt alle modellen naar huis. Doorleven is wat anders dan begrijpen. We zijn in ons mooie Nederland erg gerationaliseerd. Helaas, zeg ik. De innerlijke wetenschap zit namelijk niet alleen in jouw hoofd. Het leven bestaat niet louter uit logica. Integendeel. Het leven is geen wiskunde. Dat is geen reden om zweverig te worden. Laat jouw hart spreken en gebruik jouw verstand. Dat is tweesporenbeleid.

Wat gebeurt er als jouw innerlijke richting verdwijnt?

Wanneer je vervreemd raakt van jouw innerlijk weten, wordt kiezen steeds moeilijker. Je kunt voor bijna iedere mogelijkheid argumenten bedenken, maar je voelt niet meer welke keuze bij jou past. Je gaat misschien nog harder nadenken. Je maakt lijstjes, vergelijkt scenario's en vraagt anderen om advies. Toch komt er geen rust. Wanneer dit langer duurt, kan het bijdragen aan een identiteitscrisis. Je weet niet meer wie je bent, waar je voor staat en vanuit welke waarden je wilt leven.

Je bent jouw verstand niet kwijt. Integendeel, jouw verstand maakt overuren. Maar de verbinding met jouw diepere richting ontbreekt. Daardoor kun je blijven hangen in twijfel. Iedere keuze lijkt verdedigbaar en tegelijk voelt geen enkele keuze werkelijk van jou.

Hoe kunnen depersonalisatie en emotionele eenzaamheid dit versterken?

Soms wordt de afstand tot jezelf nog groter. Je ervaart jouw gedachten, gevoelens of lichaam dan alsof ze niet meer helemaal van jou zijn. Dat kan raken aan depersonalisatie. Je hoort jezelf praten, maar jouw woorden lijken van ver te komen. Je functioneert nog, maar bent er innerlijk niet volledig bij. In zo'n toestand is het moeilijk om op jouw innerlijke signalen te vertrouwen. Ook emotionele eenzaamheid kan het contact met innerlijk weten verzwakken. Wanneer jouw gevoelens lange tijd niet worden ontvangen, gedeeld of begrepen, kun je eraan gaan twijfelen.

Je vraagt je af of je niet overdrijft, te gevoelig bent of het verkeerd ziet. Langzaam neem je de blik van anderen over en raak je verder verwijderd van jouw eigen ervaring. Innerlijk weten heeft daarom niet alleen stilte nodig. Het heeft soms ook een betrouwbare ander nodig die luistert zonder jouw ervaring meteen te corrigeren.

Waarom zijn we vervreemd geraakt van innerlijk weten?

Een vraagstuk in ons mooie Nederland is wat mij betreft dat we vervreemd zijn geraakt van innerlijk weten. Hoe dat komt? Omdat we ver zijn doorgeslagen in beschouwingen en rationalisaties. Onder het mom ‘meten is weten’ meten we alles en brengen we zaken rationeel en getalsmatig in kaart. Vroeger keek mijn oude buurman over de schuttingdeur naar buiten en zei: ‘Morgen aan het eind van de dag verwacht ik regen.’ Meestal had hij gelijk. Nu kijken we de hele dag op buienradar. Dat betekent niet dat buienradar verkeerd is. Maar we zijn wel steeds minder gaan vertrouwen op waarneming, ervaring en vertrouwdheid met de omgeving. We zijn op de een of andere manier vervreemd geraakt van wat onze werkelijke behoeften zijn en we zijn afgedwaald van onze gevoelens. Van buitenaf aangeleerde kennis en feiten hebben ons systeem van innerlijk weten het zwijgen opgelegd. Hoewel we in een informatiemaatschappij leven waar je over elk onderwerp van alles kunt vinden, verleren we om zelf waar te nemen, te wegen en te voelen. We identificeren ons gemakkelijk met wat de pers ons voorschotelt en wat influencers op sociale media beweren. Zo kan het gebeuren dat je over steeds meer informatie beschikt en toch steeds minder weet wat voor jou klopt.

Wat doet vervreemding met jouw overtuigingskracht?

Wie de verbinding met zichzelf kwijtraakt, komt niet overtuigend over. De redenering die je overbrengt kan nog zo waar en kloppend zijn, maar het hart klopt er niet in. Dat heeft gevolgen voor de communicatie, omdat de eigenheid ontbreekt. Je communiceert als een blikken doos, als een audio-MP3-speler waar het hart uit is geknipt. De woorden kloppen, de argumenten zijn logisch en de presentatie is goed voorbereid. Toch voelt de ander dat jij er zelf niet volledig in aanwezig bent. Vervolgens zoeken we naar een training overtuigingskracht voor wat tips en trucs. Maar overtuigingskracht ontstaat niet alleen door houding, stemgebruik of een slimme opbouw.

Overtuigingskracht ontstaat ook doordat jouw woorden verbonden zijn met iets wat jij werkelijk hebt ervaren, doorleefd en erkend.

Waarom is persoonlijke ontwikkeling meer dan kennis verzamelen?

Ook in persoonlijke ontwikkeltrajecten gaat het enerzijds om verstandelijk weten. Je kunt leren en begrijpen wat kernkwaliteiten zijn en welke valkuilen daarbij horen. Je kunt leren wat kernwaarden zijn en wat jouw normen zijn. Wellicht begrijp je het allemaal. Je kunt ook weten dat het goed is om bij jouw gevoel te komen. Misschien verzucht je: ‘Eigenlijk wist ik het ook allemaal wel.’ Maar wat weet je dan? Weet je het rationeel en verstandelijk, of heb je het doorleefd? Je kunt bijvoorbeeld vaststellen dat zelfstandigheid een kernkwaliteit van jou is. Dat is nuttige kennis. Maar jezelf werkelijk herkennen in die zelfstandigheid, aanvaarden wat ze jou brengt en erkennen waar ze doorschiet, gaat dieper.

Persoonlijke ontwikkeling is daarom niet alleen nieuwe informatie verzamelen. Het is jezelf ontmoeten in wat je leert.

Hoe herstel je het vertrouwen in jouw innerlijk weten?

Pas kreeg ik de vraag: ‘Maar hoe doe je dat dan?’ En daar zit precies het vraagstuk. De hoe-vraag zit wederom in jouw hoofd en duidt op een methodische of systematische benadering. Dat is precies waarmee je er niet helemaal komt. Innerlijk weten laat zich niet afdwingen met een stappenplan. Toch kun je wel omstandigheden creëren waarin het opnieuw hoorbaar wordt. Dat begint met vertragen. Niet meteen verklaren wat je voelt, maar eerst opmerken dat je iets voelt. Niet direct een oplossing zoeken, maar ervaren wat een situatie met jou doet. Je kunt jezelf vragen:

• Wat merk ik op dit moment in mijn lichaam?
• Welke keuze geeft ruimte en welke keuze maakt mij kleiner?
• Wat weet ik rationeel en wat heb ik werkelijk ervaren?
• Welke gevoelens probeer ik snel weg te redeneren?
• Wat past bij mijn waarden, ook wanneer anderen iets anders verwachten?
• Waar zeg ik ja terwijl ik vanbinnen nee ervaar?
• Wat blijft terugkomen, hoe vaak ik het ook probeer te negeren?

Het helpt ook om ervaringen tijd te geven. Niet alles hoeft direct te worden begrepen. Soms weet je pas later wat een gebeurtenis voor jou betekende. Daarnaast is het belangrijk om kleine keuzes te maken die aansluiten bij wat je vanbinnen waarneemt. Innerlijk weten groeit niet alleen door nadenken, maar ook doordat je ervaart wat er gebeurt wanneer je jezelf serieus neemt. Jezelf kunnen aanvaarden, herkennen en erkennen in wie je bent, gaat veel dieper dan een methode. Daar ontstaat langzamerhand opnieuw vertrouwen.

Wat betekent beklijven?

Weet je wat beklijven is? Hetzelfde als doorleven en ervaren. Dat wat jouw hoofd weet, moet ook nog wortel schieten in de rest van jouw lijf, geest en ziel. Pas wanneer kennis beklijft, wordt ze van jou. Dan hoef je jezelf niet voortdurend meer te overtuigen. Je weet het niet alleen omdat je het hebt gelezen, maar omdat je het hebt ontmoet in jouw eigen leven.

Innerlijk weten betekent dan niet dat je nooit meer twijfelt. Het betekent dat je ondanks twijfel opnieuw contact kunt maken met wat jij ervaart, waar jij voor staat en welke richting werkelijk bij jou past.

Veelgestelde vragen over innerlijk weten

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over innerlijk weten en vervreemding van jouw innerlijke richting.

Wat is innerlijk weten?

Innerlijk weten is de combinatie van verstandelijk begrijpen, ervaren, doorleven en innerlijk erkennen. Je weet iets niet alleen met jouw hoofd, maar herkent het ook in jouw gevoelens, lichaam en eigen ervaring.

Wat is het verschil tussen intuïtie en innerlijk weten?

Intuïtie kan zich voordoen als een directe ingeving of een sterk gevoel. Innerlijk weten is breder. Het kan ontstaan uit intuïtie, maar ook uit ervaring, waarden, zelfkennis en wat je in jouw leven hebt doorleefd.

Hoe raak je vervreemd van jouw innerlijk weten?

Je kunt ervan vervreemd raken wanneer verwachtingen, kennis en meningen van buitenaf steeds belangrijker worden dan jouw eigen gevoelens, behoeften, waarden en ervaringen.

Waarom helpt alleen rationeel begrijpen niet altijd?

Rationeel begrijpen geeft inzicht, maar verandert niet automatisch hoe je voelt, kiest of handelt. Daarvoor moet kennis ook worden ervaren, aanvaard en toegepast in jouw eigen leven.

Hoe herstel je het vertrouwen in jouw innerlijk weten?

Dat vertrouwen herstel je door te vertragen, gevoelens serieus te nemen, ervaringen te doorleven en kleine keuzes te maken die aansluiten bij jouw waarden en wat je vanbinnen waarneemt.