home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / voelen gevoelens / verharding

Verharding: heb jij jezelf verhard?

Dit artikel gaat over verharding. In de serie artikelen over boosheid en woede heb ik verharding geplaatst omdat langdurige boosheid, wrok en gekwetstheid uiteindelijk een harde beschermlaag kunnen vormen. Je wordt niet alleen boos op wat jou is aangedaan, maar sluit jouw gevoel steeds verder af om nieuwe pijn te voorkomen. Verharding is daarmee een vorm van vastgezet verzet. Je houdt anderen op afstand, klampt je vast aan overtuigingen en laat steeds minder warmte, kwetsbaarheid en mededogen toe. Het gaat in dit artikel niet over de verharding van de maatschappij of van politieke standpunten, maar over verharden in jouw gevoelens, overtuigingen, oordelen en oude patronen.

Wat is verharding op emotioneel niveau?

Verharding kan ook op emotioneel niveau plaatsvinden. Je kunt het een bevriezing van gevoelens noemen. Warmte, genegenheid en geborgenheid krijgen steeds minder ruimte en je stompt innerlijk af voor wat je werkelijk beleeft. Je kunt apathisch, wrokkig en bitter worden. Jouw gevoel van mededogen neemt af en maakt plaats voor meedogenloosheid. Ook jouw inlevingsvermogen kan verdwijnen, waardoor je vooral nog hard, afstandelijk en oordelend over anderen spreekt. Jouw ziel raakt als het ware verstomd en afgestompt en gaat steeds verder op slot.

Welke gevolgen kan emotionele verharding hebben?

Wanneer jouw gevoelsleven bevriest, kan dat grote gevolgen hebben. Jouw innerlijk verliest de warmte die nodig is om anderen nabij te zijn en om zelf warmte te ontvangen. Contacten worden zakelijker, afstandelijker of conflictueuzer en je kunt steeds minder ervaren wat jou werkelijk raakt. Deze voortdurende afsluiting en spanning kunnen bovendien veel energie kosten. Je raakt uitgeput, kunt lichamelijke spanningsklachten ervaren en loopt het risico steeds verder van jezelf en jouw behoeften verwijderd te raken.

Waarom moet je oppassen voor verharding?

De boodschap is: verhard je niet. Blijf openstaan voor andere mensen, hun overtuigingen, verhalen en ervaringen. Houd niet krampachtig vast aan denkbeelden die zijn verkild tot dogma’s waaruit de liefde en menselijkheid zijn verdwenen. Misschien is dat een passende omschrijving van verharding: vasthouden aan verkilde overtuigingen en dogma’s waaruit de liefde is verdwenen. Verharding is koud, kil, liefdeloos en onbarmhartig. Je zet jouw gemoed op slot en voorkomt daarmee niet alleen dat anderen jou pijn doen, maar ook dat zij jou werkelijk kunnen bereiken.

Hoe herken je verharding in jouw communicatie?

Ook in jouw communicatie kan verharding zichtbaar en hoorbaar worden. Je toon wordt scherper, jouw uitspraken worden ongenuanceerder en je bent minder bereid om naar een andere uitleg te luisteren. Je spreekt niet meer alleen over gedrag waarmee je het oneens bent, maar veroordeelt de ander steeds gemakkelijker als persoon.

• Je bent wrokkig en bitter.
• Je reageert cynisch of sarcastisch.
• Je bent oordelend en veroordelend.
• Je doet harde en ongenuanceerde uitspraken over anderen.

Voor jouw omgeving kan het daardoor steeds moeilijker worden om open met je te praten. Mensen voelen dat er weinig ruimte is voor een ander perspectief en kunnen bang worden om iets verkeerds te zeggen. Zo bevestigt de afstand die ontstaat mogelijk opnieuw jouw overtuiging dat anderen jou niet begrijpen of niet te vertrouwen zijn.

Welke gevoelens kunnen op verharding lijken?

Verharding kan overeenkomsten hebben met apathie, onverschilligheid, terughoudendheid, verdoving en een bevroren gevoel. Toch zijn deze ervaringen niet precies hetzelfde. Bij emotionele verharding speelt vaak een actieve beschermlaag mee. Je voelt niet alleen minder, maar houdt anderen bewust of onbewust buiten om te voorkomen dat zij opnieuw bij jouw pijn kunnen komen. Ook ontgoocheling en het gevoel overbodig te zijn kunnen eraan voorafgaan. Wanneer je herhaaldelijk teleurgesteld of gekwetst bent, kun je besluiten dat openheid, zachtheid en vertrouwen jou blijkbaar alleen maar kwetsbaar maken.

Waarom verhard je jezelf?

Verharding komt vaak voort uit zelfbescherming. Je wilt niet nog meer pijn ondervinden en probeert te voorkomen dat een oude verwonding opnieuw wordt geraakt. Misschien is jouw innerlijke kind beschadigd geraakt door afwijzing, verlies, vernedering of onveiligheid. De oplossing lijkt dan te zijn om minder te voelen. Wanneer je niets voelt, kan het immers ook geen pijn doen. Deze bescherming kan op korte termijn kracht geven, maar op langere termijn vervreemd je van jouw eigen zachtheid, behoeften en kwetsbaarheid.

Wat is de belangrijkste les van verharding?

De les is dat deze vorm van zelfbescherming ertoe kan leiden dat je vervreemdt van jezelf. Je herkent jouw eigen verdriet, verlangen en behoefte aan nabijheid steeds minder. Bovendien kun je mensen aantrekken of toelaten die bij jouw harde buitenkant passen, maar niet bij wie je vanbinnen werkelijk bent. Daardoor krijg je opnieuw feedback die bevestigt dat relaties koud, hard of onveilig zijn. Zo houdt de beschermlaag zichzelf in stand, terwijl je diep vanbinnen misschien verlangt naar begrip, warmte en werkelijk contact.

Welke gevoelens hangen samen met verharding?

Verharding kan ontstaan nadat rancune en haatgevoelens lange tijd zijn blijven bestaan. Je draagt het aangedane onrecht met je mee en sluit jezelf af om te voorkomen dat iemand jou opnieuw raakt. Wanneer de boosheid gepaard gaat met een verlangen naar vergelding, kunnen ook wraakgevoelens en wrok de harde beschermlaag verder versterken.

Je kunt daarnaast verbeten raken en hardnekkig vasthouden aan jouw strijd, gelijk of overtuigingen. Wanneer verdriet, teleurstelling en boosheid steeds bitterder worden, kun je je verbitterd voelen. Rancune, wrok, verbetenheid en verbittering zijn niet hetzelfde als verharding, maar kunnen wel bijdragen aan een toestand waarin zachtheid, vertrouwen en openheid steeds verder verdwijnen.

Veelgestelde vragen over emotionele verharding

Verharding kan vragen oproepen over bescherming, vertrouwen en de mogelijkheid om opnieuw gevoelens toe te laten. Hieronder vind je vijf aanvullende vragen.

Is emotionele verharding hetzelfde als sterk zijn?

Nee. Sterk zijn betekent dat je moeilijke gevoelens kunt verdragen en tegelijk open kunt blijven voor jezelf en anderen. Bij verharding worden gevoelens en kwetsbaarheid juist buitengesloten. Je lijkt daardoor misschien sterk, maar bent vooral bezig te voorkomen dat je opnieuw geraakt wordt.

Kun je jezelf verharden zonder dat je het merkt?

Ja. Verharding ontstaat meestal geleidelijk. Je wordt iets afstandelijker, wantrouwender en kritischer en merkt pas later dat je vrijwel niemand meer werkelijk toelaat. Wat ooit een tijdelijke bescherming was, is dan een vast patroon geworden.

Waarom voelt zachtheid bedreigend wanneer je verhard bent?

Zachtheid maakt je ontvankelijk voor nabijheid, maar ook voor mogelijke teleurstelling en pijn. Wanneer je eerder diep bent gekwetst, kan openheid daarom onveilig voelen. De harde buitenkant geeft je het idee dat je controle houdt en niet opnieuw afhankelijk wordt.

Kun je opnieuw leren vertrouwen na emotionele verharding?

Ja, maar vertrouwen hoeft niet in één keer volledig terug te keren. Je kunt beginnen met kleine ervaringen waarin iemand betrouwbaar, zorgvuldig en respectvol met jouw openheid omgaat. Zo ontstaat langzaam bewijs dat kwetsbaarheid niet altijd tot beschadiging leidt.

Wanneer is professionele hulp bij verharding verstandig?

Professionele hulp kan verstandig zijn wanneer je vrijwel niets meer voelt, niemand meer vertrouwt of merkt dat cynisme, bitterheid en afstand jouw relaties beheersen. Begeleiding kan helpen om de beschermlaag te begrijpen en op een veilige manier opnieuw contact te maken met de gevoelens die eronder liggen.