Ondankbaarheid: ben jij ondankbaar?
Ben je ondankbaar? Of ben je zelfs vaak ondankbaar? Vind je dat zelf? Of wordt jou dat aangepraat door anderen? Zeggen ze soms tegen jou dat je een ondankbaar varken bent? Dat klinkt nogal hard, vind je niet? Ondankbaarheid lijkt op het eerste gezicht misschien een bijzondere pagina tussen gevoelens van beperking, belemmering en machteloosheid. Toch past het binnen omgaan met gevoelens en emoties wanneer je ondankbaarheid ervaart doordat je je tekortgedaan, niet gehoord of zonder invloed voelt. Je mist iets, krijgt niet wat je nodig hebt of kunt weinig veranderen aan jouw situatie. In dit artikel ga ik in op het gevoel van ondankbaarheid. Wat is dat voor gevoel en wat vertelt het jou?
Wat betekent het beeld van het ondankbare varken?
Ik kan de betekenis als eerste duiden met dat spreekwoordelijke ondankbare varken. Daarmee bedoelt men namelijk dat het varken vaak de bak omgooit wanneer het verzadigd is. En daar zit een mogelijke uitleg van ondankbaarheid. Wanneer je alles hebt, kun je je ondankbaar voelen. Je bent dan verzadigd. Alles is er! En dat vind je vanzelfsprekend, zo vanzelfsprekend dat je er de waarde amper nog van ervaart. Dat is een eerste betekenis van ondankbaarheid. Je hebt veel, je ontvangt veel, maar je ziet de waarde niet.
Een tweede betekenis duid ik als volgt. Je vindt dat je niet genoeg hebt. Je neemt geen genoegen met wat je ontvangt. Ook dat kan leiden tot ondankbaarheid. Ondankbaarheid heeft een paar vrienden die het behoorlijk aanwakkeren:
- Je moet altijd meer.
- Je moet altijd beter.
- Je moet altijd de beste zijn.
- Je wilt altijd de eerste zijn.
- Je wilt altijd vooraan staan.
- Je bent onrealistisch in jouw verwachtingen.
- Je hebt een roze wolk gecreëerd als het gaat over perfectie.
Nou, zo kan ik een hele rij maken met de vrienden van ondankbaarheid. Maar er is meer over te zeggen.
Is ondankbaarheid een negatief gevoel?
Ondankbaarheid wordt meestal negatief uitgelegd. Een bekend Duits theoloog zei: ‘Wie is het ondankbaarste schepsel op aarde?’ Zijn antwoord: ‘De mens.’ Of dat zo is, laat ik nu in het midden. Maar ik kan me niet herinneren dat iemand spontaan tegen me zei: ‘Ik voel me de laatste tijd erg ondankbaar.’
Daar rust een soort taboe op. Je moet altijd een beetje dankbaar zijn, zo redeneren wij. ‘Kijk eens wat je allemaal hebt’ of: ‘Er zijn er die het veel slechter hebben.’ En zo fantaseren wij wat dooddoeners bij elkaar die jou van jouw gevoel van ondankbaarheid moeten afhelpen.
Maar er kan ook wat anders aan de hand zijn. Ondankbaarheid kan ontstaan wanneer er ingebroken is op jouw behoeftenpatroon:
- Je voelt je niet gehoord en gezien.
- Men neemt jou niet serieus.
- Je kunt jouw talenten en gaven niet kwijt in je werk.
- Je krijgt niet de waardering die je zo graag ontvangt.
- Het werk wat je doet bevalt je niet of de organisatie waar je werkt, daar pas je niet.
- Je krijgt niet de honorering die je eigenlijk nodig hebt of die bij jouw functie zou passen.
Is het dan zo raar dat jij niet dankbaar bent? Ik vind van niet! Ondankbaarheid is dan een richtingaanwijzer naar jouw behoeften. Welke behoefte wordt niet vervuld? En hoe kom je daarachter?
Ik wil graag aangeven dat ondankbaarheid geen verkeerd of negatief gevoel hoeft te zijn. Haal het taboe er rustig vanaf. Het wijst jou misschien op een paar zaken. Welke? Dat kan ik voor jou niet uitmaken, maar ik noem er een paar:
- Leren waarderen wat er is en oog hebben voor wat je ontvangt, ook in de mensen om jou heen als die er zijn.
- Ontdekken wat je mist en ermee aan de slag gaan.
Wat hebben tegenslag en loslaten met ondankbaarheid te maken?
Je kunt je ook ondankbaar voelen omdat je te kampen hebt met:
- Ziekte of lichamelijke gebreken.
- Psychische vraagstukken waar je op vastloopt.
- Tegenslag of verdriet.
- Zorgen over jouw gezin of partner.
Ondankbaarheid kan ook horen bij een fase uit het rouwproces. Een verwerkingsproces dat jij doorworstelt. En geloof me: ook ik heb geen dankbaarheidsschakelaar in huis. Loslaten, incasseren en overgave zijn diepliggende menselijke ontwikkelmomenten die je niet met een druk op de knop realiseert.
Wanneer wordt ondankbaarheid een vast patroon?
Ondankbaarheid kan een vast patroon worden wanneer jouw aandacht voortdurend uitgaat naar wat ontbreekt, tegenvalt of volgens jou beter had moeten zijn. Je vergelijkt, verwacht meer of vindt vanzelfsprekend wat je al ontvangt. Daardoor raak je steeds minder verbonden met wat wel waardevol is. Maar het omgekeerde kan ook gebeuren: anderen noemen jou ondankbaar terwijl jij al lange tijd iets wezenlijks mist. Dan is het belangrijk om niet alleen dankbaarheid van jezelf te eisen, maar te onderzoeken welke onvervulde behoefte onder het gevoel ligt.
Welke gevoelens hangen samen met ondankbaarheid?
Ondankbaarheid kan samengaan met het gevoel dat je wordt beknot in jouw vrijheid of dat je je geremd en belemmerd voelt. Je kunt het gevoel hebben dat je gevangen of opgesloten zit in omstandigheden die niet bij jou passen. Ook onmacht, machteloosheid en hulpeloosheid kunnen meespelen wanneer je niet kunt veranderen wat jou ontbreekt of dwarszit.
Welke ontwikkeldoelen passen bij ondankbaarheid?
Een belangrijk ontwikkeldoel kan zijn om jouw eigen behoeften te leren herkennen. Je onderzoekt wat je werkelijk mist en voorkomt dat ondankbaarheid alleen wordt afgedaan als een verkeerde houding.
Daarnaast kan het helpen om jouw verwachtingen te onderzoeken en bij te stellen. Verwacht je altijd meer, beter of perfecter? Of zijn jouw verwachtingen juist begrijpelijk omdat een belangrijke behoefte niet wordt vervuld?
Ook kan het nodig zijn om stil te staan bij jouw behoefte aan waardering. Je voelt je misschien ondankbaar omdat jouw inzet, talenten of bijdrage onvoldoende worden gezien en erkend.
Veelgestelde vragen over ondankbaarheid
Ondankbaarheid roept vragen op over verwachtingen, onvervulde behoeften en het verschil tussen niets waarderen en werkelijk iets missen. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.
Wat betekent ondankbaarheid?
Ondankbaarheid kan betekenen dat je onvoldoende waarde ziet in wat je ontvangt. Het kan ook betekenen dat je ervaart dat belangrijke behoeften niet worden vervuld.
Is ondankbaarheid altijd verkeerd?
Nee. Het gevoel kan een richtingaanwijzer zijn die laat zien dat je waardering, verbinding, zingeving, ruimte of iets anders wezenlijks mist.
Waarom noemen anderen mij ondankbaar?
Misschien zien zij vooral wat je hebt en niet wat je mist. Het kan ook zijn dat jouw verwachtingen niet duidelijk zijn of dat je weinig laat merken van jouw waardering.
Kan te veel verwachten leiden tot ondankbaarheid?
Ja. Wanneer het altijd meer, beter of perfecter moet, wordt het moeilijk om de waarde te ervaren van wat er al is.
Kan tegenslag ervoor zorgen dat je je ondankbaar voelt?
Ja. Ziekte, verdriet, verlies en langdurige zorgen kunnen dankbaarheid tijdelijk naar de achtergrond drukken. Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is met jou.
Wat betekent ondankbaarheid voor jouw persoonlijke ontwikkeling?
Ondankbaarheid kan zichtbaar maken dat je onvoldoende waardeert wat er is, maar ook dat een belangrijke behoefte niet wordt vervuld.
Persoonlijke ontwikkeling betekent dat je eerlijk onderzoekt wat je ontvangt, wat je mist en welke verwachtingen daarbij een rol spelen.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 02-10-2021
Update: 4 augustus 2026.
