home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / onhandig

Hoogbegaafd en onhandig: waarom lukt praktisch uitvoeren soms niet?

Voel jij je als hoogbegaafde vaak onhandig of onpraktisch, terwijl je in je hoofd precies begrijpt hoe iets moet? Misschien zie je direct wat de bedoeling is, doorzie je het geheel en weet je welke stappen nodig zijn, maar lukt het niet om jouw idee met je handen of in een concrete handeling uit te voeren. Dat verschil tussen begrijpen en doen kan frustrerend zijn en je onzeker maken. Op deze pagina staat de vraag centraal waarom praktisch uitvoeren soms niet lukt, terwijl je verstandelijk precies begrijpt wat er moet gebeuren. Het gaat om moeite met motorische opdrachten, praktisch handelen, tempo en het omzetten van een helder beeld in een zichtbaar resultaat. Daarmee onderscheidt deze pagina zich duidelijk van sociaal onhandig zijn.

Deze pagina hoort bij het thema hoogbegaafd en anders voelen. Binnen dit thema gaat deze pagina specifiek over wat het met je doet wanneer anderen vooral jouw onhandigheid zien, terwijl zij niet begrijpen hoeveel jij vanbinnen al hebt waargenomen, bedacht en doorzien.

Dat geldt echter lang niet voor iedereen. Ik ken ook hoogbegaafden die cognitief sterk zijn en bijzonder handig. Zij kunnen bijvoorbeeld een fiets repareren, metselen, een elektrische installatie aanleggen, iets bouwen of een ingewikkelde technische klus uitvoeren. Hoogbegaafdheid zegt dus niet automatisch iets over hoe praktisch of handig je bent. Het gaat op deze pagina specifiek over hoogbegaafden die wel begrijpen hoe iets moet, maar merken dat de uitvoering niet vanzelf gaat.

Praktische handigheid is een eigen kwaliteit en geen automatisch gevolg van intelligentie. Iemand kan cognitief zeer sterk zijn en tegelijk graag met zijn handen werken. Een ander kan een situatie snel doorzien, maar moeite hebben om het beeld in zijn hoofd om te zetten in een concrete handeling. Daarom is het belangrijk om hoogbegaafdheid en praktische onhandigheid niet automatisch aan elkaar gelijk te stellen.

Hoe kan er verschil ontstaan tussen begrijpen en uitvoeren?

Je kunt verstandelijk precies begrijpen hoe een opdracht werkt, terwijl jouw handen, motoriek of praktische vaardigheden dat inzicht nog niet op dezelfde manier kunnen uitvoeren. In jouw hoofd zie je misschien al het volledige resultaat, maar tussen dat beeld en de uitvoering zitten veel kleine handelingen. Juist die tussenstappen kunnen lastig zijn. Je moet materiaal vasthouden, bewegingen doseren, een volgorde aanhouden en ondertussen accepteren dat het resultaat niet meteen overeenkomt met wat jij voor je ziet. Dat verschil tussen jouw innerlijke beeld en de praktische uitvoering kan frustratie oproepen.

Jouw rijke belevingswereld kan ervoor zorgen dat je het eindresultaat al heel duidelijk voor je ziet. Op die pagina wordt jouw innerlijke wereld verder uitgewerkt. Hier blijft de aandacht liggen op de moeite om dat beeld praktisch vorm te geven.

Opeens kwam de juf langs. Juf wou je graag helpen. Ze zag wel dat het niet zo goed ging en daarom wilde ze je troosten: ‘Je kunt het’, zegt juf, ‘het komt wel goed.’ Je werd nog verdrietiger, want eigenlijk wou je de juf niet teleurstellen. Juf hielp je immers altijd. Maar één ding vergat de juf: ze wist niet dat je gelijk hebt. Ze zag wel dat je een bijzonder pienter kind was, maar ze begreep niet dat jouw handen niet konden voldoen aan de opdracht die je moest maken. Voor een kind kan dit verschil moeilijk uit te leggen zijn. Je weet wat de bedoeling is en je ziet misschien zelfs waar het misgaat, maar je krijgt jouw handen niet zover dat zij maken wat jij bedacht hebt. Wanneer anderen vervolgens vooral naar het resultaat kijken, voel je je niet gezien in wat je wel begreep.

Daar komt nog iets bij. Wanneer je precies weet hoe het resultaat eruit zou moeten zien, neem je misschien geen genoegen met een half gelukte uitvoering. Je probeert het opnieuw, werkt langzamer of blijft corrigeren. De buitenwereld ziet dan een kind dat achterblijft, terwijl jij bezig bent om de uitvoering in overeenstemming te brengen met het beeld in jouw hoofd.

Welke rol speelt perfectionisme bij praktische onhandigheid?

Perfectionisme kan praktische opdrachten moeilijker maken wanneer je het resultaat in één keer goed wilt uitvoeren. Je ziet snel wat er nog niet klopt en blijft verbeteren, terwijl andere kinderen de opdracht al als voldoende beschouwen. Daardoor werk je misschien langzamer dan jouw omgeving verwacht. Je kunt ook uitstellen, opnieuw beginnen of gefrustreerd raken wanneer jouw handen niet maken wat jij voor ogen hebt. De onhandigheid zit dan niet alleen in de uitvoering. Ook jouw hoge norm speelt mee.

Dat betekent niet dat iedere praktische moeilijkheid door perfectionisme ontstaat. Het kan wel versterken wat er al gebeurt: je begrijpt de opdracht, de uitvoering loopt stroef en je bent te precies om het resultaat zomaar goed genoeg te vinden.

Wat gebeurt er als anderen jou apart of raar vinden?

Juf zei tegen jouw vader en moeder: ‘Op zich gaat het wel goed op school, maar hij is zo onhandig. En ook nog perfectionistisch, dus dat is de reden ook waarom er waarschijnlijk faalangst ontstaat.’ Jouw ouders begrepen het niet zo heel goed. Want thuis was je helemaal niet zo. Vader en moeder wisten ook niet goed wat ze ermee moesten. Je merkte wel dat anderen het een beetje vreemd vonden dat je zo onhandig was. Misschien moesten ze ook wel eens om jou lachen. Vonden ze je een ‘aparte of een rare’? Lees ook: Ben je ook zo’n aparte of rare?

Wanneer anderen lachen om jouw onhandigheid of jou apart noemen, gaat het niet meer alleen over wat je praktisch moeilijk vindt. De reactie van de omgeving kan invloed krijgen op de manier waarop jij naar jezelf kijkt. Misschien ga je activiteiten vermijden waarin jouw onhandigheid zichtbaar kan worden. Je wacht af, gaat achteraan staan of doet alsof je iets niet interessant vindt. Daarmee probeer je te voorkomen dat je opnieuw wordt uitgelachen of beoordeeld. Wanneer je hierdoor het gevoel krijgt dat je uit de toon valt, kun je op die pagina verder lezen. Op deze pagina blijft het accent liggen op de reacties die jouw praktische onhandigheid oproept.

Waarom kunnen gymlessen spanning en onzekerheid oproepen?

Je kreeg gym op school. Juf deed het even voor hoe het precies moest. Je ging bij voorbaat achter in de rij staan, want dan kon je even zien hoe al die andere kinderen de oefening uitvoerden. Je begreep precies hoe ’t moest. Wanneer jij aan de beurt was, voelde je wat spanning. Je werd onzeker. En hoe goed je de oefening ook begreep: het ging mis. Juf probeerde te helpen en legde het nog een keer uit. Maar hoe je ’t ook probeerde: de oefening lukte niet. Juf maakte opnieuw een notitie in haar schrift en keek een beetje bezorgd. Tijdens de gymles wordt jouw uitvoering direct zichtbaar. Je kunt de uitleg begrijpen en goed observeren hoe andere kinderen de oefening doen, maar dat betekent nog niet dat jouw lichaam de beweging meteen kan nadoen.

De spanning kan de uitvoering bovendien moeilijker maken. Je weet dat anderen kijken, je wilt het goed doen en je probeert iedere stap bewust te controleren. Daardoor beweeg je misschien juist minder vanzelfsprekend. Dit is iets anders dan sociaal onhandig zijn. Op die pagina gaat het over contact en sociaal gedrag. Hier gaat het uitsluitend over lichamelijke, motorische en praktische uitvoering.

Waarom kun je tijdens geschiedenis helemaal wegdromen?

Je had geschiedenis. Andere kinderen vonden dat geen leuk vak. Maar als juf begint te vertellen, dan droomde je helemaal weg. Je kon je helemaal verplaatsen in de verhalen die juf vertelde. Je zag het gewoon gebeuren. En je dacht en droomde verder. Juf dacht soms wel: ‘Hoort hij wel wat ik vertel, want hij kijkt steeds uit het raam?’ Maar juf wist niet dat je elk woord wat ze vertelde als het ware indronk en beleefde.

Iemand schreef me: ‘Dat beeld van de geschiedenisles herken ik heel erg. Had ik ook altijd: als er verhalen verteld werden, dan staarde ik naar buiten. Waarom? Omdat ik het dan voor me kon zien, me kon laten meevoeren. Ik keek naar buiten en hoorde ieder woord. Soms werd ik tot de orde geroepen, maar als ik keek naar de meester, dan stoorde mij zijn pratende mond, zijn ogen die van het boek naar de klas heen en weer schoten, en het onrustige geschuifel van mijn klasgenoten. Buiten had je dat alles niet. Ik keek naar de bomen of naar de lucht. Dat was een neutrale ruimte die ik gebruikte als projectiescherm voor alle beelden die het verhaal in me opriep.’

Naar buiten kijken betekent in zo’n situatie niet dat je niet oplet. De rustige achtergrond helpt je juist om de woorden om te zetten in beelden. Je beleeft het verhaal vanbinnen en gebruikt de buitenwereld als een neutrale plek waarop jouw verbeelding ruimte krijgt. Dat verschil wordt niet altijd door een leerkracht gezien. De leerkracht ziet iemand die wegkijkt, terwijl jij inhoudelijk volledig betrokken bent. Daardoor kan gedrag verkeerd worden uitgelegd.

De invloed van de buitenwereld wordt belangrijk wanneer zulke interpretaties bepalen welk beeld anderen van jou krijgen. Op deze pagina gaat het specifiek om de verkeerde uitleg van jouw gedrag tijdens praktische en schoolse situaties.

Wat betekent het als je vooral een geesteskind bent?

Je was een kind van de geest. Je leefde het liefst in de geest. Thuis gaf dat niet. Het taalgebruik vloog omhoog. Het liefste wat je deed was: nadenken, lezen of schrijven. Liever geen wilde spelletjes, geen boompje klimmen of crossfietsen. Nee, niets van dat al. Ondertussen ben je wat ouder geworden. Kinderen in de klas zeggen dat je een beetje saai bent of sloom. Maar je weet wel beter. Je geniet van heel veel dingen. Andere dingen. Allemaal dingen die andere kinderen minder leuk vonden. Waardoor je de aansluiting vaak miste bij leeftijdsgenoten.

Een geesteskind zijn betekent in deze tekst dat jouw belangstelling vooral uitgaat naar denken, taal, beelden, verhalen en ideeën. Dat zegt nog niet dat je niets praktisch zou kunnen leren. Het laat vooral zien waar jouw aandacht en natuurlijke belangstelling in jouw jeugd naartoe gingen.

Wanneer je weinig plezier beleefde aan klimmen, sporten of bouwen, heb je sommige praktische vaardigheden misschien ook minder geoefend. Tegelijkertijd ontwikkelde je juist jouw taal, verbeelding en denkvermogen. Zo kunnen verschillen tussen jouw sterke en minder ontwikkelde kanten steeds zichtbaarder worden.

Omdat jouw interesses afweken van die van andere kinderen, kon je ook de aansluiting missen. Die pagina gaat verder over verbinding en gedeelde interesses. Hier wordt aansluiting missen alleen benoemd als gevolg van verschillende voorkeuren.

Waarom trok je je thuis terug in lezen en schrijven?

Het liefste wat je deed: lezen, schrijven of naar muziek luisteren. Je trok je een beetje terug. Je droomde weg in de boeken. Je schreef er stiekem een mooi opstel over. En een gedicht. Het schrift verstopte je in de la. Mamma hoefde het niet te zien.

Wat zei de juf tijdens het tienminutengesprek?

Vader en moeder moesten naar het 10-minuten gesprek op school. Juf zei: ‘Ik maak me een beetje zorgen, hij kan niet zo goed meekomen op school. De cijfers zijn niet denderend.’ Juf vond dat je je een beetje onttrok aan de groep. Ze vond ook dat je een beetje een zonderling bestaan had. Juf wist niet zo goed wat ze met je moest. Jouw ouders ook al niet. De juf zag de cijfers, het tempo en jouw teruggetrokken gedrag. Zij zag niet altijd wat jij begreep, hoeveel je innerlijk verwerkte en waarom bepaalde opdrachten niet lukten. Daardoor kon een onvolledig beeld ontstaan.

Wanneer zo’n beeld vaak wordt herhaald, kun je het zelf gaan geloven. Je denkt dan misschien dat je traag, onhandig of minder bekwaam bent, terwijl jouw mogelijkheden veel breder zijn dan de zichtbare schoolprestaties. Een oordeel kan langzaam een label of hokje worden waarin jij jezelf niet volledig herkent. Op die pagina wordt verder uitgelegd hoe zo’n label kan helpen, maar ook kan beperken.

Waarom kun je je als hoogbegaafde anders voelen?

Veel hooggevoelige en/of hoogbegaafde mensen hebben het gevoel dat ze anders zijn dan andere mensen. Vaak heeft men zich niet begrepen gevoeld en dat kon eigenlijk ook niet. Want ze wisten niet dat ze hooggevoelig of hoogbegaafd waren. Als je het zelf niet begrijpt, hoe kun je het dan uitleggen aan een ander? De gevolgen kunnen heel vervelend zijn: je neemt een soort identiteit aan die eigenlijk niet bij je past en waar jij je niet gelukkig bij voelt. Negatieve gevoelens kunnen ontstaan, zoals onzekerheid, twijfel aan eigen kunnen. Terwijl je zo’n mooi talent in huis hebt, maar tot op heden hebt je het nog niet echt laten zien. Wordt het niet eens tijd om er wat mee te doen?

Veelgestelde vragen - FAQ

Praktische onhandigheid bij hoogbegaafdheid kan vragen oproepen. Misschien vraag je je af of alle hoogbegaafden motorisch onhandig zijn, waarom begrijpen en uitvoeren niet altijd gelijk oplopen en of je praktische vaardigheden nog kunt ontwikkelen.

Zijn alle hoogbegaafden motorisch onhandig?

Nee. Hoogbegaafdheid zegt niet automatisch iets over motorische of praktische handigheid. Sommige hoogbegaafden zijn bijzonder handig, terwijl anderen moeite hebben met bepaalde praktische of motorische taken.

Hoe kan ik iets begrijpen en het toch niet kunnen uitvoeren?

Begrijpen is een cognitief proces. Uitvoeren vraagt daarnaast motoriek, coördinatie, oefening, tempo en het opdelen van een handeling in kleine stappen. Die onderdelen ontwikkelen niet altijd gelijkmatig.

Kan perfectionisme mij onhandiger laten lijken?

Ja. Wanneer je iedere handeling direct goed wilt uitvoeren, kun je langzamer, gespannener en minder vanzelfsprekend gaan werken. Je blijft corrigeren en anderen zien vooral dat je nog niet klaar bent.

Is praktisch onhandig zijn hetzelfde als sociaal onhandig zijn?

Nee. Praktisch onhandig zijn gaat over handelen, motoriek en uitvoering. Sociaal onhandig zijn gaat over contact, communicatie en gedrag in sociale situaties.

Kun je praktische vaardigheden later nog ontwikkelen?

Ja. Veel praktische vaardigheden kun je oefenen door handelingen op te delen, rustig te herhalen en te accepteren dat het resultaat niet meteen perfect is. Niet iedere vaardigheid zal even gemakkelijk worden, maar ontwikkeling blijft mogelijk.