home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / begrijpen aanvoelen

Begrijpen en aanvoelen

Begrijpen en aanvoelen, wat is dat eigenlijk? En is aanvoelen hetzelfde als begrijpen, of zijn dat twee verschillende dingen? Hoe dan ook spelen deze twee zaken een belangrijke rol bij goed leren luisteren. In dit artikel leg ik dat nader uit.

Dit invoelen en aanvoelen verloopt tijdens een ontmoeting vaak grotendeels onbewust. Je herkent bij de ander de ingehouden woede, het onuitgesproken verdriet, de diepte van een teleurstelling die met een lach gebracht wordt of de intense vreugde in de twinkeling van de ogen, ook als de ander daar niet specifiek iets over zegt.

Wat betekent begrijpen?

De betekenis van het woord begrijpen ligt in grip krijgen op de zaak en structuur vinden. De ander begrijpen doe je vooral met jouw hoofd. Je kunt de gedachtengang en beredenering van de ander volgen, je snapt hoe de ander tot bepaalde conclusies is gekomen en je ziet de logica van de keuzes die hij of zij op basis daarvan maakt. Dat wil niet zeggen dat jij dezelfde gedachtengang zou hebben, dezelfde conclusies zou trekken of dezelfde keuzes zou maken. Maar je kunt wel begrijpen hoe de ander tot zijn of haar keuzes is gekomen.

Om de gedachtengang van de ander te kunnen volgen, is het noodzakelijk dat de stappen van de ene naar de volgende gedachte niet te groot voor je zijn. Anders haak je af. Dan is het net een ladder waarvan een paar sporten ontbreken. Als het gaat over iets wat je goed kent of waar je zelf ervaring mee hebt, volg je gemakkelijk doordat je ontbrekende stappen in het verhaal zelf kunt invullen. Gaat het over iets waar je niet bekend mee bent of wat ver van jouw beleving afstaat, dan zullen de stappen kleiner moeten zijn.

Wat is het verschil tussen begrijpen en aanvoelen?

Begrijpen richt zich vooral op de logica, gedachten en keuzes van de ander. Aanvoelen richt zich meer op emoties, beleving en wat iemand non-verbaal laat zien. Beide processen vullen elkaar aan. Je kunt de gedachtegang van de ander begrijpen zonder diens gevoel werkelijk te raken. Je kunt ook een emotie aanvoelen zonder precies te begrijpen hoe iemand tot een bepaalde conclusie is gekomen.

Goed luisteren vraagt daarom dat je zowel met jouw hoofd als met jouw gevoel aanwezig bent. Je probeert te volgen wat iemand denkt en tegelijkertijd waar te nemen wat het verhaal met hem of haar doet.

Wat heb je nodig voor inlevingsvermogen?

Een ander aanvoelen en begrijpen, hoe doe je dat? Wat je daarvoor nodig hebt, is inlevingsvermogen of empathie. Dat wil zeggen dat je je kunt verplaatsen in de gevoels- en belevingswereld van de ander. Je kruipt als het ware even in de huid van de ander om te kunnen voelen en denken zoals hij of zij voelt en denkt. Daar zit trouwens ook een enorme valkuil in, die ik verderop zal toelichten.

Goed kunnen luisteren is een voorwaarde om de ander te kunnen aanvoelen en begrijpen, zodat je kunt aansluiten op de gevoelswereld en de denkpatronen van de ander. Wanneer je je in de ander verplaatst:

• Richt je jouw aandacht op de ander.
• Heb je oprechte interesse in de ander.
• Sta je open voor wat de ander zegt.
• Sta je open voor wat de ander niet zegt maar wel laat zien.
• Laat je de gevoelens en gedachten van de ander toe in jezelf.
• Voel je hoe het zou zijn als je in zijn of haar schoenen stond.
• Heb je geen oordeel over de ander.
• Laat je jouw eigen standpunten tijdelijk los.
• Laat je jouw eigen overtuigingen, normen en waarden tijdelijk los.

Wat gebeurt er als de relatie eenzijdig wordt?

Als jij en de ander elkaar wederzijds kunnen aanvoelen en begrijpen, is dat iets heel moois. Maar het komt vaak voor dat de een er beter toe in staat is dan de ander. Het gevolg kan zijn dat er een afstand in de relatie blijft bestaan die moeilijk te overbruggen is. De ene past zich aan om zich te verplaatsen in de ander, terwijl de ander de aansluiting mist. Dit kan er uiteindelijk toe leiden dat de relatie scheef komt te staan.

Dat hoeft geen probleem te zijn als er geen behoefte is aan wederzijdse aansluiting. Dat komt doorgaans alleen voor in kortdurende, oppervlakkige ontmoetingen. In werkrelaties en andere duurzame relaties is die behoefte er meestal wel. Elkaar begrijpen en aanvoelen is belangrijk thuis en op het werk, bij beslissingen, opvoeding, conflicten, onderhandelingen, sollicitatie- en verkoopgesprekken, de verdeling van taken en noodsituaties. Een gebrek aan inlevingsvermogen bij een van beide gesprekspartners kan een groot probleem vormen, zeker in familie- of partnerrelaties. Ik noem het soms zo: die relaties raken eenzijdig verlamd.

Welke valkuilen zijn er bij aanvoelen en begrijpen?

De ander aanvoelen en begrijpen baseer je op wat je hoort, ziet en voelt tijdens de ontmoeting, kortom op jouw waarnemingen. En dat woord zegt het al: wat je waarneemt neem je voor waar aan. Maar het blijft altijd jouw eigen interpretatie. Jij hebt een beeld gecreëerd uit de stukjes informatie die je hebt waargenomen. Huilt iemand uit verdriet, van geluk of van woede? Of is er iets anders aan de hand? Jouw beeld is nooit geheel compleet. Wat je niet waarneemt, vul je zelf in. En wat je invult komt rechtstreeks vanuit jouw eigen ervaringen, overtuigingen, inzichten, waarden en normen.

Zo werkt dat volgens mij en dat is prima, maar het is belangrijk om je ervan bewust te zijn dat jouw interpretatie niet altijd klopt. Als jij communiceert vanuit een beeld dat niet klopt, mis je de aansluiting bij de ander. Daarom is het belangrijk om waar mogelijk te controleren of je de ander goed hebt begrepen.

Een tweede valkuil ontstaat als je je zo sterk in de ander verplaatst dat je vergeet dat jullie twee verschillende mensen zijn. Daardoor vertroebelt jouw zicht op de grenzen tussen jou en de ander. Zijn dit jouw gevoelens en gedachten, of horen die bij de ander? Als je ze als jouw eigen gevoelens en gedachten gaat zien, kaap je de ervaring bij de ander weg. Dan ga jij vertellen hoe het zit en geef je de ander geen ruimte meer. Als de ander dat ook nog toelaat, ontstaat er een ongezonde verhouding.

Daarom is het belangrijk te respecteren:

• Dat de ander verantwoordelijk is voor zijn of haar gevoelens, gedachten en keuzes.
• Dat jij verantwoordelijk bent voor het beeld dat je daarvan hebt gevormd.

Hoe controleer je jouw interpretatie?

Je kunt jouw indruk voorzichtig teruggeven en de ander ruimte laten om te corrigeren. Zeg bijvoorbeeld: “Ik krijg de indruk dat dit je raakt. Klopt dat?” Of: “Begrijp ik goed dat je vooral teleurgesteld bent omdat je je niet gehoord voelt?” Daarmee maak je zichtbaar dat het om jouw interpretatie gaat en niet om een vaststaand feit.

Dat sluit aan bij de ander verstaan. Je probeert woorden, gedachten, gevoelens en non-verbale signalen samen te ontvangen zonder te doen alsof je precies weet wat er in de ander leeft.

Hoe blijf je empathisch zonder grenzen te verliezen?

Empathie betekent dat je je in de ander kunt verplaatsen. Het betekent niet dat je verantwoordelijk wordt voor de gevoelens, keuzes of problemen van de ander. Je kunt begrip hebben en tegelijk een grens stellen. Je kunt verdriet aanvoelen en toch bepaald gedrag afwijzen. Je kunt de reden achter een keuze begrijpen zonder die keuze goed te keuren.

Gezonde empathie vraagt daarom nabijheid en onderscheid tegelijk. Je bent betrokken, maar blijft beseffen wat van jou is en wat van de ander.

Hoe ontstaat verbinding?

De ander goed aanvoelen en begrijpen is heel waardevol. De ander ervaart aansluiting bij jou en voelt zich gehoord en gezien zonder veroordeeld te worden. Dat bevordert vertrouwen en openheid in de communicatie. Als jij op dezelfde manier aansluiting vindt bij de ander, verdiept de relatie zich en ervaar je verbinding. Dan maak je wezenlijk contact met jouw medemens.

Wat is jouw leerdoel?

Wanneer je beter wilt begrijpen en aanvoelen, ligt jouw leerdoel bij aandacht, empathie, waarneming en begrenzing. Je kunt werken aan:

• Met aandacht luisteren naar wat de ander zegt.
• De gedachtegang van de ander proberen te volgen.
• Gevoelens en non-verbale signalen waarnemen.
• Onderscheid maken tussen waarneming en interpretatie.
• Jouw interpretatie controleren.
• Jouw oordeel tijdelijk uitstellen.
• De ander ruimte geven om jou te corrigeren.
• Begrip niet verwarren met goedkeuring.
• Empathisch blijven zonder grenzen te verliezen.
• Verantwoordelijkheid laten waar die hoort.

Begrijpen en aanvoelen versterken de verbinding wanneer je open en betrokken aanwezig bent, maar ook bescheiden blijft over wat je denkt te weten.

Veelgestelde vragen over begrijpen en aanvoelen

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over empathie, inlevingsvermogen en het begrijpen van de ander.

Wat is het verschil tussen begrijpen en aanvoelen?

Begrijpen richt zich vooral op de gedachten, logica en keuzes van de ander. Aanvoelen richt zich meer op emoties, beleving en non-verbale signalen.

Is begrijpen hetzelfde als goedkeuren?

Nee. Je kunt begrijpen waarom iemand iets doet zonder het gedrag of de keuze goed te keuren.

Hoe weet ik of mijn interpretatie klopt?

Geef jouw indruk voorzichtig terug en vraag of je de ander goed begrijpt. Zo kan de ander bevestigen, corrigeren of aanvullen.

Kun je te veel meevoelen met de ander?

Ja. Wanneer je het onderscheid tussen jouw gevoelens en die van de ander verliest, kunnen grenzen vervagen. Empathie vraagt betrokkenheid én onderscheid.

Hoe ontwikkel ik meer inlevingsvermogen?

Luister aandachtig, stel jouw oordeel uit, let op woorden en non-verbale signalen en probeer de situatie vanuit het perspectief van de ander te bekijken.