home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / verbindend leiderschap

Verbindend leiderschap: verbinding, vertrouwen en vrijheid

Verbindend leiderschap: daar hebben we in deze tijd behoefte aan. Bij modern leiderschap zijn verbinding, vertrouwen en vrijheid wat mij betreft belangrijke woorden. Maar wanneer is een leider verbindend? Kun je dat ontwikkelen? Ben jij verbindend? Is dat een leiderschapskwaliteit die bij jou past? Want verbinden is niet hetzelfde als aardig zijn, iedereen tevreden houden of conflicten uit de weg gaan. Een verbindend leider weet juist verschillende belangen, mensen, behoeften en verantwoordelijkheden bij elkaar te brengen zonder dat alles hetzelfde hoeft te worden.

Traditioneel leiderschap: de medewerker als hulpbron

In traditionele organisaties werden medewerkers gemakkelijk gezien als hulpmiddelen, human resources, die bijdragen aan het realiseren van het organisatiedoel. In een taak- en functiebeschrijving stond exact beschreven wat van de medewerker verwacht werd. In het functioneringsgesprek kreeg de medewerker te horen wat niet goed ging en waar hij het komende jaar aan moest werken. De motivatiegedachte was vaak eenvoudig: meer salaris zou mensen harder laten werken.

Maar mensen werken niet alleen voor geld. Werk moet ook passen, betekenis hebben, ontwikkeling bieden en ergens aan bijdragen. Natuurlijk is salaris belangrijk. Maar wie denkt dat motivatie volledig te organiseren is met beloning, targets en een bonusregeling, kijkt naar mijn idee veel te smal naar mensen.

Werken is complexer geworden

Daar komt bij dat veel werk complexer is geworden. Routinematige taken zijn voor een deel geautomatiseerd of ondersteund door machines en systemen. Bij complex werk heb je vaak vakmanschap, samenwerking, creativiteit, beoordelingsvermogen en eigen verantwoordelijkheid nodig. Dat kun je niet allemaal vooraf in regels, procedures en richtlijnen vangen.

Hoe complexer het werk, hoe minder aantrekkelijk het wordt om vanuit één centraal punt alles voor te schrijven. Je hebt de kennis van professionals nodig. En zodra je die kennis serieus wilt benutten, moet je mensen ruimte geven om mee te denken, verantwoordelijkheid te nemen en soms ook tegen jou in te gaan.

Nieuw leiderschap is nodig

In deze tijd is nieuw en modern leiderschap nodig. Sturen op alleen maar taken, omzet, targets en KPI's is niet genoeg. Natuurlijk moeten organisaties resultaat behalen. Maar wanneer cijfers de enige taal worden, verdwijnt er iets. Er is meer dan economische gedrevenheid en er is meer dan alleen maar geld verdienen. Daarom hebben we ook leiders nodig met een moreel leiderschapskompas: leiders die weten waar ze voor staan en die niet alleen vragen wat iets oplevert, maar ook of het klopt.

Vertrouwen geven is niet: zoek het maar uit

In verbindend leiderschap is vertrouwen een belangrijk woord. Vertrouwen kun je krijgen en geven. Maar vertrouwen geven is wat anders dan: zoek het maar uit. Het begint juist met helderheid. Wat verwachten we van elkaar? Waar ligt jouw verantwoordelijkheid? Waar ligt die van mij? Welke ruimte krijg je? Wanneer trek je aan de bel? Onduidelijkheid kan vertrouwen razendsnel beschadigen.

Vertrouwen zonder afspraken wordt gemakkelijk vrijblijvendheid. Maar afspraken zonder vertrouwen worden controle. Daar zit precies de zoektocht. Als ik iedere stap van jou moet controleren, hoeveel vertrouwen geef ik je dan werkelijk? En als jij vrijheid wilt maar geen verantwoordelijkheid neemt voor wat je doet, wat betekent die vrijheid dan?

Vrijheid vraagt verantwoordelijkheid

Een ander belangrijk woord is vrijheid. Vrijheid staat of valt met de mate van autonomie van de medewerker. Maar autonomie betekent niet dat iedereen zomaar zijn eigen gang gaat. Vrijheid vraagt verantwoordelijkheidsgevoel. Wanneer dat er is, kan een medewerker een hoge mate van zelfsturing aan. Dat vraagt ook een andere zienswijze op medewerkers. Niet als hulpbron die je inzet, maar als professional die met kennis, ervaring, talent en inzicht bijdraagt aan het geheel.

Daarmee wordt vrijheid ook iets anders dan loslaten omdat de leiding geen zin heeft om zich ermee te bemoeien. Vrijheid heeft kaders nodig. Anders wordt autonomie anarchie. Maar kaders moeten weer niet zo strak zijn dat alle vrijheid er bij voorbaat uit geperst wordt.

Verbinding is noodzakelijk

In deze tijd is verbinding noodzakelijker dan ooit. Waarom? Omdat we het met voorschrijven en dicteren wel een beetje gehad hebben. Bevordering van zelfsturing en autonomie zijn tegenwoordig belangrijke thema's. Maar verbinding is zoveel meer dan binden in de zin van vastbinden. Mensen binden aan een organisatie door ze afhankelijk te maken of de uitgang moeilijk te maken, heeft voor mij niets met verbinding te maken. Verbinding zorgt juist voor binden en boeien doordat mensen zich werkelijk onderdeel voelen van wat er gebeurt.

Een verbindend leider verbindt verschillende werelden die gemakkelijk uit elkaar kunnen vallen: de behoefte van de organisatie en de behoefte van medewerkers, de markt en de interne organisatie, vrijheid en verantwoordelijkheid, individuele kwaliteiten en gezamenlijke doelen. Dat vraagt niet om één trucje maar om voortdurend afstemmen.

• Verbindt organisatiebehoeften aan individuele behoeften van medewerkers.
• Verbindt marktbehoeften aan organisatiebehoeften.
• Bevordert morele zelfsturing en het gesprek over het morele kompas van de organisatie.
• Bevordert zelforganisatie waar dat past.
• Inspireert en stimuleert.
• Moedigt aan en steunt.
• Verbindt betekenisvol werk aan de doelen van de organisatie.
• Creëert waarde voor zowel organisatie als medewerkers.

Verbinding betekent niet dat iedereen tevreden moet zijn

Dat misverstand wil ik graag uit de weg hebben. Verbindend leiderschap betekent niet dat je voortdurend consensus zoekt of iedereen tevreden houdt. Soms moet je een besluit nemen waar iemand helemaal niet blij mee is. Soms botsen belangen en soms is er geen oplossing waarbij iedereen krijgt wat hij wil.

Juist dan is verbindend leiderschap nodig. Kun je helder zijn over jouw eigen positie zonder de ander weg te zetten? Kun je luisteren zonder meteen toe te geven? Kun je een conflict aangaan zonder van de ander een tegenstander te maken? Verbinding is niet de afwezigheid van spanning. Soms ontstaat echte verbinding juist doordat eindelijk wordt uitgesproken waar het werkelijk over gaat.

Een verbindend leider kan ook begrenzen

Wie alleen verbinding zoekt zonder grenzen te stellen, raakt zichzelf gemakkelijk kwijt. Een verbindend leider mag dus ook nee zeggen. Sterker nog: soms is een grens juist nodig om de verbinding goed te houden. Als verwachtingen voortdurend onuitgesproken blijven of iemand steeds over jouw grens gaat, ontstaat vroeg of laat irritatie.

Verbinding vraagt daarom ook duidelijkheid over wat van jou is en wat van de ander is. Welke verantwoordelijkheid neem jij? Welke verantwoordelijkheid laat je bij de medewerker? Waar ga je over en waar niet? Dat klinkt misschien minder warm dan verbinding, maar zonder begrenzing wordt verbinding al snel verstrengeling.

Verbindend leiderschap en inspireren

Verbinding raakt ook aan inspirerend leiderschap. Een inspirerend leider brengt mensen in beweging vanuit bezieling en richting. Een verbindend leider zorgt ervoor dat mensen zich daar ook werkelijk toe kunnen verhouden en deel van kunnen worden. Inspireren zonder verbinding kan een mooi verhaal blijven. Verbinding zonder richting kan weer verzanden in gezelligheid.

Daarom horen die twee wat mij betreft vaak bij elkaar. Mensen willen weten waar we naartoe gaan, maar ook waar zij zelf in dat verhaal staan. Wat betekent dit voor mij? Waar kan ik bijdragen? Wordt mijn kennis serieus genomen? Is er ruimte voor mijn eigenheid? Dat zijn verbindingsvragen.

Verbindend leiderschap en participatie

Ook participatief leiderschap raakt hieraan. Wanneer je medewerkers serieus wilt verbinden aan de organisatie, moet je ze op relevante onderwerpen ook invloed durven geven. Alleen informeren over wat het management heeft besloten en dat vervolgens verbinding noemen, vind ik wat mager.

Maar participatie betekent niet dat iedereen overal over beslist. De kunst is juist helder maken waar mensen invloed op hebben en waar niet. Verbinding kan veel verdragen wanneer verwachtingen duidelijk zijn. Schijnparticipatie daarentegen breekt vertrouwen sneller af dan wanneer je vooraf gewoon eerlijk zegt dat een besluit al genomen is.

Verbinding + vertrouwen + vrijheid + verantwoordelijkheid

Leiderschap gericht op verbinding, vertrouwen en vrijheid kan veel opleveren, maar ik voeg daar bewust verantwoordelijkheid aan toe. Want zonder verantwoordelijkheid worden de andere drie woorden snel leeg. Vertrouwen betekent dat je iets durft over te laten. Vrijheid betekent dat iemand ruimte krijgt. Verbinding betekent dat je niet als losse individuen naast elkaar werkt. Verantwoordelijkheid betekent dat je staat voor wat je doet en voor wat je hebt afgesproken.

• Het motiveert.
• Het zorgt voor binden en boeien.
• Het geeft voldoening en werkplezier.
• Het bevordert betrokkenheid.
• Het geeft ruimte voor vakmanschap.
• Het kan resultaten bevorderen doordat mensen verantwoordelijkheid nemen.

Zelfsturing vraagt eerst om verbinding en vertrouwen

Een mooi voorbeeld is de ontwikkeling naar zelfsturende of zelforganiserende teams. De vrijheid die teams daarbij krijgen kan pas landen als verbinding en vertrouwen voldoende aanwezig zijn. Je kunt niet jarenlang alles voorschrijven en controleren en vervolgens op maandagmorgen zeggen: vanaf nu zijn jullie zelfsturend. Mensen moeten weten waar ze gezamenlijk voor staan, hoe ze besluiten nemen, wat ze van elkaar mogen verwachten en hoe ze omgaan met verantwoordelijkheid.

Daarom is zelfsturing ook niet alleen een structuurverandering. Het verandert de relatie tussen leider en medewerker en tussen medewerkers onderling. De leidinggevende moet kunnen loslaten en het team moet verantwoordelijkheid kunnen oppakken. Zonder verbinding valt zo'n team gemakkelijk uiteen in losse eilandjes.

Verbinding begint niet bij de ander

Een verbindend leider moet volgens mij ook zichzelf kennen. Wanneer jij jouw eigen belangen, behoeften en irritaties niet kent, wordt het moeilijk om zuiver met die van anderen om te gaan. Dan lijkt het misschien alsof jij alleen maar verbinding zoekt, terwijl je ondertussen vooral bevestiging, harmonie of waardering nodig hebt.

Verbinding begint daarom ook met weten waar jij zelf staat. Wat wil ik? Wat vind ik belangrijk? Waar ligt mijn grens? Wat heb ik van de ander nodig? Pas wanneer je daar helder over bent, kun je werkelijk luisteren naar wat de ander nodig heeft zonder jezelf kwijt te raken.

Verbindend leiderschap is niet de lieve variant van leiderschap

Dat is voor mij misschien wel de conclusie. Verbindend leiderschap is niet de lieve variant van leiderschap. Het vraagt juist dat je verschillen onder ogen ziet, conflicten niet uit de weg gaat, verwachtingen uitspreekt, vertrouwen geeft en verantwoordelijkheid laat waar die hoort. Soms is dat aangenaam en soms helemaal niet.

Maar wanneer mensen zich gezien weten, begrijpen waar de organisatie naartoe wil, ruimte krijgen voor hun vakmanschap en weten wat van hen verwacht wordt, ontstaat er iets anders dan gehoorzaamheid. Dan kan er werkelijke betrokkenheid ontstaan. Dat is voor mij verbinding.

Veelgestelde vragen over verbindend leiderschap

Verbinding wordt vooral interessant wanneer de verhoudingen ingewikkeld worden. Daarom gaan deze vragen niet opnieuw over de betekenis van verbindend leiderschap, maar over situaties waarin verbinden werkelijk iets van een leider vraagt.

Kun je verbindend leidinggeven aan mensen met wie je weinig hebt?

Ja. Verbinding betekent niet dat je iedereen persoonlijk aardig moet vinden. Je kunt met iemand van mening verschillen of weinig persoonlijke klik ervaren en toch een professionele relatie opbouwen waarin respect, duidelijkheid en samenwerking mogelijk zijn. Juist daar blijkt of verbinding verder gaat dan sympathie.

Wat doe je als één medewerker voortdurend verdeeldheid veroorzaakt?

Dan moet je dat benoemen. Een verbindend leider hoeft gedrag dat het team beschadigt niet eindeloos te verdragen in naam van de harmonie. Onderzoek wat er speelt, bespreek het effect van het gedrag en stel waar nodig een grens. Verbinding vraagt verantwoordelijkheid van alle betrokkenen.

Kun je verbinden tussen twee partijen die elkaar niet meer vertrouwen?

Dat kan moeilijk zijn, maar het begint meestal niet met vragen of ze elkaar weer vertrouwen. Begin met helder krijgen wat er gebeurd is, welke verwachtingen geschonden zijn en wat nodig is om weer werkbare afspraken te maken. Vertrouwen komt vaak pas terug nadat mensen ervaren dat afspraken opnieuw worden nagekomen.

Wanneer wordt verbinden pleasen?

Wanneer jouw belangrijkste doel wordt dat niemand boos, teleurgesteld of ontevreden over jou is. Dan ben je niet meer aan het verbinden maar aan het aanpassen. Een verbindend leider kan verdragen dat een ander het niet met hem eens is en toch in contact blijven.

Kan een verbindend leider ook afscheid nemen van een medewerker?

Zeker. Soms kom je ondanks gesprekken, ontwikkeling en goede bedoelingen tot de conclusie dat samenwerking niet meer werkt. Ook dan kun je verbindend handelen: duidelijk, respectvol en zonder iemand onnodig klein te maken. Verbinding betekent niet dat iedere relatie eeuwig moet blijven bestaan.