home / leiderschapsontwikkeling / directie ondernemers / organisatiegroei / organisch groeien

Organisch groeien met jouw bedrijf: van binnenuit ontwikkelen

Organisch groeien. Ik vind het eigenlijk een prachtige uitdrukking wanneer het over de groei van een bedrijf gaat. Kijk maar eens naar de klimop in jouw tuin, de kamperfoelie tegen de schutting of een bodembedekker die langzaam maar zeker steeds meer grond inneemt. Daar staat niemand iedere ochtend aan te trekken omdat het sneller moet. Het groeit op een natuurlijke manier en in een tempo dat past bij de plant, de omstandigheden en wat de wortels kunnen dragen. Zo kijk ik ook naar organisatiegroei. Een bedrijf groeit gezond wanneer de binnenkant voldoende kan meegroeien met wat er aan de buitenkant gebeurt.

Wat is organisch groeien?

In bedrijfseconomische taal wordt organische groei vaak gebruikt voor groei vanuit de eigen activiteiten van een onderneming en niet door bijvoorbeeld een overname. Ik gebruik het begrip hier wat breder. Voor mij betekent organisch groeien dat jouw bedrijf van binnenuit ontwikkelt. De medewerkers groeien mee, functies ontwikkelen zich, de administratie wordt beter, het management wordt sterker en jijzelf ontwikkelt je als ondernemer of directeur. Daardoor kan er aan de buitenkant meer ontstaan: meer klanten, meer omzet, meer werk en misschien uiteindelijk ook meer medewerkers of vestigingen.

Groter worden is niet hetzelfde als groeien

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Stel dat jouw omzet volgend jaar dertig procent hoger is omdat je een enorme opdracht binnenhaalt. Dan ben je financieel groter geworden. Maar wanneer jouw planning vastloopt, medewerkers achter de feiten aanrennen, de administratie de groei niet aankan en jij als ondernemer iedere avond problemen zit op te lossen, vraag ik mij af of jouw organisatie werkelijk gegroeid is. Misschien heb je vooral meer werk gekregen.

Organische groei betekent dat de ontwikkeling aan de binnenkant voldoende aansluit bij de ontwikkeling aan de buitenkant. Meer omzet kan daar een gevolg van zijn. Meer medewerkers ook. Maar omzet en fte's zijn voor mij niet het beginpunt van groei.

De wortels moeten het kunnen dragen

Bij een plant zie je het misschien niet, maar onder de grond gebeurt een belangrijk deel van het werk. Zonder gezonde wortels kun je boven de grond wel veel blad willen hebben, maar uiteindelijk houdt het ergens op. Zo is het binnen een bedrijf ook. Vakmanschap, medewerkers, leiderschap, informatie, verantwoordelijkheden en samenwerking vormen als het ware het wortelgestel van jouw organisatie.

Wanneer die basis sterker wordt, ontstaat ruimte om verder te groeien. Wanneer de bovenkant sneller wordt uitgebreid dan de wortels kunnen dragen, wordt de onderneming kwetsbaar. Dat is precies wat je ziet wanneer een bedrijf sneller groeit dan de organisatie aankan.

Jij moet als ondernemer meegroeien

Organische groei begint voor mij voor een belangrijk deel bij de ondernemer. Wanneer jouw bedrijf verandert, verandert jouw werk namelijk mee. Eerst heb je misschien zelf klanten geholpen, offertes gemaakt en medewerkers aangestuurd. Naarmate de onderneming groeit kun je niet alles op dezelfde manier blijven doen. Je moet andere werkzaamheden oppakken en oude werkzaamheden overdragen. Eerst vastpakken, daarna doorgeven en uiteindelijk loslaten. Dat klinkt eenvoudig, maar daar zit voor veel ondernemers een behoorlijke ontwikkeling in.

Je kunt dus niet zeggen dat jouw bedrijf moet groeien terwijl jijzelf precies dezelfde ondernemer wilt blijven als toen er drie medewerkers waren. Een organisatie met dertig mensen vraagt iets anders van jou dan een organisatie met drie mensen. Je moet kunnen meegroeien met wat je zelf hebt opgebouwd.

Medewerkers groeien mee

Voor medewerkers geldt hetzelfde. Een bedrijf dat groeit krijgt andere werkzaamheden en verantwoordelijkheden. Mensen worden zelfstandiger, vakmanschap moet worden uitgebreid en er kunnen nieuwe rollen ontstaan. De medewerker die een paar jaar geleden uitvoerend begon kan zich ontwikkelen tot specialist, coördinator of leidinggevende. Dat gebeurt niet vanzelf doordat er meer omzet binnenkomt. Je moet ontwikkeling mogelijk maken en daar aandacht aan geven.

Daarom hoort functieontwikkeling bij organische groei. Kijk niet alleen hoeveel nieuwe mensen je nodig hebt. Kijk ook naar wat de groei betekent voor de mensen die al bij jou werken en welke ontwikkeling zij kunnen en willen maken.

Niet iedereen hoeft dezelfde groei door te maken

Ook dat zie je in de natuur. De klimop groeit anders dan de kamperfoelie en de bodembedekker hoeft helemaal niet omhoog. Die groeit in de breedte en doet precies waarvoor hij bedoeld is. Binnen organisaties hoeft dus ook niet iedere medewerker manager te worden. De een ontwikkelt zich als vakman, de ander wil meer verantwoordelijkheid en weer een ander wordt juist goed in het begeleiden van collega's.

Organisch groeien betekent voor mij daarom niet dat iedereen voortdurend hogerop moet. Het betekent dat mensen zich kunnen ontwikkelen op een manier die past bij hun kwaliteiten en bij wat de organisatie nodig heeft.

Het management moet meegroeien

Wanneer een onderneming groter wordt, ontstaat op enig moment behoefte aan management of andere leidinggevende rollen. Ook dat hoort bij organische groei. Niet eerst vijftig medewerkers verzamelen en daarna ontdekken dat niemand ze goed kan aansturen, maar tijdig ontwikkelen wat de volgende fase vraagt. Een goede vakman kan misschien doorgroeien naar een leidinggevende rol, maar dan moet hij daar wel de kwaliteiten en de belangstelling voor hebben.

Wanneer het management onvoldoende ontwikkelt terwijl het bedrijf verder groeit, blijven beslissingen gemakkelijk bij de ondernemer liggen. Dan heb je misschien managers op papier, maar nog geen management dat werkelijk verantwoordelijkheid draagt. Meer hierover lees je bij management dat niet voldoende meegroeit met het bedrijf.

De administratie groeit ook mee

Dat klinkt misschien minder spannend, maar het is minstens zo belangrijk. In een klein bedrijf kun je veel uit jouw hoofd doen. Je weet welke klant nog moet betalen, welke offerte openstaat en wie volgende week waar werkt. Wanneer het bedrijf groter wordt kan dat niet meer. Dan moet ook de administratieve organisatie zich ontwikkelen. Facturering, planning, informatie en financiële sturing moeten passen bij de omvang van het bedrijf.

Dat is voor mij een prachtig voorbeeld van organische groei. Je gaat niet ineens een enorme administratieve organisatie optuigen omdat dat professioneel zou staan. Je ontwikkelt haar omdat de onderneming een volgende behoefte krijgt. De structuur volgt dus de ontwikkeling van het bedrijf.

Managementinformatie groeit mee

Hetzelfde geldt voor informatie. In het begin stuurt de ondernemer voor een groot deel op wat hij ziet en hoort. Hij loopt door het bedrijf en weet ongeveer hoe het gaat. Naarmate de organisatie groeit heb je andere informatie nodig. Niet meer alles weten, maar wel weten waar iets afwijkt en waar jouw aandacht nodig is.

Daarom wordt goede managementinformatie vanzelf belangrijker wanneer het bedrijf groter en ingewikkelder wordt. Ook hier geldt: niet méér informatie omdat het kan, maar betere informatie omdat de volgende fase daarom vraagt.

Professionaliseren kan dus heel natuurlijk zijn

Professionaliseren wordt nogal eens uitgelegd alsof een ondernemer ineens een dik handboek moet maken en een managementtaal moet gaan spreken die niemand begrijpt. Dat bedoel ik niet. Een bedrijf professionaliseren kan juist een heel natuurlijke volgende stap zijn. Wat vroeger mondeling ging, moet misschien duidelijker worden afgesproken. Wat jij vroeger zelf deed, kan iemand anders overnemen. En waar vroeger iedereen rechtstreeks bij jou binnenliep, ontstaat misschien een leidinggevende die verantwoordelijkheid krijgt.

Dat is geen breuk met het ondernemerschap. Het is de organisatie die zich aanpast aan haar eigen ontwikkeling.

Organisch groeien betekent niet langzaam groeien

Dat wil ik er wel nadrukkelijk bij zeggen. Organische groei is niet hetzelfde als langzaam groeien. De klimop kan onder goede omstandigheden behoorlijk hard gaan. Een bedrijf kan dat ook. Wanneer er veel vraag is, goede mensen beschikbaar zijn en de organisatie zich snel ontwikkelt, kan de groei stevig doorzetten zonder dat daar iets mis mee is.

Het verschil zit niet in het tempo op zichzelf. Het verschil zit in de vraag of de organisatie het tempo kan dragen. Wanneer jij, jouw medewerkers, management en bedrijfsvoering voldoende meekomen, kan snelle groei nog steeds heel gezond zijn.

Groeiambitie en organische groei

Organisch groeien betekent ook niet dat je geen ambitie mag hebben. Integendeel. Je mag best een prachtig bedrijf willen bouwen en stevige doelstellingen hebben. Maar jouw groeiambitie moet passen bij wat jij en jouw organisatie kunnen dragen. Daar zit voor mij het verschil tussen ambitie en jezelf opjagen.

Wanneer je vooraf bepaalt dat de onderneming ieder jaar twintig procent groter moet worden en vervolgens alles ondergeschikt maakt aan dat cijfer, kan de groei van buitenaf worden opgelegd. Organische groei werkt andersom. Je ontwikkelt de binnenkant en benut vervolgens de mogelijkheden die daardoor werkelijk ontstaan.

Overnames zijn iets anders dan organische groei

Je kunt een bedrijf natuurlijk ook groter maken door een ander bedrijf over te nemen. Daar kan een uitstekende strategische reden voor zijn. Maar een overname is niet hetzelfde als organisch groeien. Je voegt in korte tijd omzet, mensen, klanten en vaak een complete geschiedenis toe aan jouw bestaande organisatie. Dat kan uitstekend uitpakken, maar de binnenkant krijgt ineens veel te verwerken.

Daarom zou ik ook bij een overname dezelfde vraag stellen: kan jouw organisatie dit opnemen? Is het management eraan toe? Kunnen systemen, medewerkers en leiding de extra complexiteit dragen? Je kunt een plant in één dag in een veel grotere pot zetten, maar de wortels vullen die pot niet dezelfde middag.

Groeien vanuit kracht

Organische groei begint wat mij betreft bij wat er al aanwezig is. Waar ben je goed in? Welke klanten passen bij jouw bedrijf? Welke medewerkers hebben potentieel? Welke processen werken uitstekend en welke kunnen beter? Vervolgens ontwikkel je verder vanuit die basis. Je voegt dus niet voortdurend nieuwe dingen toe omdat groter automatisch beter zou zijn.

Dat sluit ook aan bij alles wat aandacht krijgt, groeit. Wat binnen jouw bedrijf goed is en toekomst heeft, verdient aandacht. Door sterke kanten verder te ontwikkelen ontstaat vaak veel natuurlijker groei dan wanneer je voortdurend achter iedere nieuwe kans aanrent.

De klant moet de groei kunnen blijven herkennen

Een bedrijf kan zo groeien dat het onderweg iets verliest wat klanten juist aantrekkelijk vonden. Vroeger kreeg je de ondernemer zelf aan de telefoon, afspraken waren snel gemaakt en iedereen voelde zich verantwoordelijk. Later zijn er afdelingen, systemen en verschillende contactpersonen. Dat hoeft helemaal niet verkeerd te zijn, maar de vraag is wel welke kwaliteiten je wilt behouden.

Organisch groeien betekent daarom niet dat alles bij het oude blijft. Het betekent wel dat je bewust meeneemt wat goed is. De plant wordt groter, maar het blijft dezelfde plant.

Wanneer groei niet meer organisch voelt

Je merkt vaak vrij snel wanneer de groei vooral wordt afgedwongen. Iedereen rent, nieuwe medewerkers worden haastig aangenomen, leidinggevenden komen nauwelijks aan leidinggeven toe en iedere week is er weer een nieuw probleem dat onmiddellijk opgelost moet worden. De ondernemer zegt ondertussen dat het tijdelijk is, maar zes maanden later is tijdelijk de normale situatie geworden.

Dan moet je niet automatisch nog meer mensen en omzet toevoegen. Misschien moet de ontwikkeling van de binnenkant eerst bijtrekken. Anders laat je de plant steeds hoger groeien terwijl het wortelgestel nauwelijks sterker wordt.

Wat vraagt organische groei van jou?

Allereerst geduld, maar niet in de betekenis dat je achterover gaat zitten. Geduld betekent dat je ontwikkeling de tijd geeft die werkelijk nodig is. Een medewerker wordt niet in drie weken een ervaren manager en een organisatie die jarenlang via de ondernemer liep is niet in een maand zelfstandig. Tegelijkertijd moet je wel actief ontwikkelen. Geef verantwoordelijkheid, leid mensen op, verbeter informatie en pak terugkerende organisatorische knelpunten aan.

Voor mij hoort daar ook bij dat je regelmatig afstand neemt. Kijk niet alleen naar de orderportefeuille, maar vraag jezelf af: wat moet er binnen mijn bedrijf nu groeien om de volgende stap verantwoord te kunnen maken?

Hoe ziet organische groei er in de praktijk uit?

Stel dat jouw bedrijf meer werk krijgt. Je kunt onmiddellijk drie mensen aannemen en hopen dat de rest zichzelf oplost. Je kunt ook eerst kijken waar de echte behoefte zit. Misschien moet een ervaren medewerker zich ontwikkelen tot coördinator, moet een andere collega meer zelfstandigheid krijgen en moet de planning beter worden ingericht. Daarna blijkt misschien dat je nog twee extra mensen nodig hebt in plaats van drie en dat zij bovendien veel beter kunnen landen omdat de organisatie er klaar voor is.

Dat is voor mij organisch groeien. Niet niets doen en wachten totdat alles vanzelf gaat, maar eerst kijken welke ontwikkeling logisch voortkomt uit de situatie waarin jouw bedrijf zich bevindt.

Signalen dat jouw bedrijf organisch groeit

Er bestaat geen checklist waarmee je kunt bewijzen dat jouw groei organisch is. Toch zijn er signalen waar ik graag naar kijk:

• Medewerkers kunnen steeds meer verantwoordelijkheid zelfstandig dragen.
• Functies ontwikkelen mee met het werk dat werkelijk gedaan moet worden.
• Management ontstaat en ontwikkelt voordat alles bij de ondernemer vastloopt.
• De administratie en informatievoorziening passen bij de omvang van het bedrijf.
• Nieuwe medewerkers kunnen goed worden ingewerkt en opgenomen in de organisatie.
• De ondernemer hoeft niet steeds harder te werken naarmate het bedrijf groter wordt.
• Kwaliteit en klantgerichtheid blijven overeind tijdens de groei.
• Er is ruimte om te leren en te verbeteren naast het dagelijkse werk.
• Groei past bij wat de ondernemer en directie daadwerkelijk willen.

Organisch groeien vraagt soms dat je even niet groter wordt

Dat vind ik misschien wel een van de lastigste punten voor ambitieuze ondernemers. Soms is de beste groeikeuze dat je een tijdje nauwelijks groter wordt. Niet omdat de ambitie verdwenen is, maar omdat je eerst wilt zorgen dat mensen en organisatie de vorige groeistap goed verwerken.

Je bouwt management op, maakt functies duidelijker, verbetert informatie en zorgt dat medewerkers zelfstandiger kunnen werken. Aan de buitenkant lijkt het bedrijf misschien even stil te staan. Aan de binnenkant kan er ondertussen ontzettend veel groeien.

Mijn voorkeur: van binnen naar buiten

Wanneer je mij vraagt welke vorm van groei ik het liefst zie, dan is mijn antwoord duidelijk: van binnen naar buiten. Ontwikkel eerst wat er binnen jouw bedrijf nodig is en laat verdere omzetgroei aansluiten op die ontwikkeling. Niet omdat iedere groeistap volledig voorspelbaar moet zijn, want zo werkt ondernemen natuurlijk niet. Maar wel omdat een gezonde onderneming meer nodig heeft dan alleen steeds meer werk.

De klimop, de kamperfoelie en de bodembedekker hoeven geen spreadsheet in te vullen met hun groeidoelstelling voor volgend jaar. Ze groeien wanneer de omstandigheden goed zijn en wanneer hun eigen ontwikkeling het toelaat. Voor een bedrijf ligt dat natuurlijk ingewikkelder, maar het principe vind ik nog steeds mooi: zorg voor goede omstandigheden, ontwikkel de binnenkant en geef de groei vervolgens de ruimte.

Veelgestelde vragen over organisch groeien

Organisch groeien betekent niet dat je zonder ambitie rustig afwacht wat er gebeurt. Het gaat juist om bewust ontwikkelen vanuit de kracht en mogelijkheden van jouw bedrijf. Deze vijf vragen helpen om dat onderscheid scherp te krijgen.

Wat betekent organisch groeien met een bedrijf?

Organisch groeien betekent dat de ontwikkeling van medewerkers, management, functies, informatie en de ondernemer zelf meebeweegt met de ontwikkeling van het bedrijf. De groei ontstaat van binnenuit en kan vervolgens zichtbaar worden in meer klanten, omzet of medewerkers.

Is organisch groeien hetzelfde als langzaam groeien?

Nee. Een bedrijf kan organisch en tegelijkertijd behoorlijk snel groeien. Het belangrijkste is dat de organisatie het tempo kan dragen. Wanneer de buitenkant veel sneller groeit dan mensen, management en bedrijfsvoering kunnen volgen, is de groei minder gezond.

Wat is het verschil tussen groeiambitie en organische groei?

Groeiambitie gaat vooral over wat je wilt bereiken en hoe groot je wilt worden. Organische groei gaat over de manier waarop die ontwikkeling plaatsvindt. Een stevige groeiambitie kan prima samengaan met organische groei zolang de binnenkant van jouw organisatie voldoende mee kan ontwikkelen.

Kun je organisch groeien zonder meer personeel aan te nemen?

Ja. Groei kan ook betekenen dat medewerkers zelfstandiger worden, functies zich ontwikkelen, management sterker wordt of de organisatie beter functioneert. Meer medewerkers zijn soms nodig, maar het aantal mensen is geen goede maatstaf voor organisatieontwikkeling op zichzelf.

Welke rol heeft de ondernemer bij organische groei?

De ondernemer moet zelf mee ontwikkelen. Naarmate het bedrijf groter wordt moet hij andere verantwoordelijkheden oppakken, werk leren overdragen en steeds meer op afstand kunnen sturen. Wanneer de ondernemer dezelfde rol blijft houden terwijl de organisatie verandert, kan hij uiteindelijk zelf de groei gaan begrenzen.