home / leiderschapsontwikkeling / directie ondernemers / organisatiefasen / knelpunten organisatie / liquiditeit

Liquiditeitsproblemen in jouw bedrijf: oorzaken en aanpak

Liquiditeitsproblemen zijn vervelend en kunnen behoorlijk veel druk geven. Facturen moeten worden betaald, leveranciers wachten op hun geld en ondertussen moet de onderneming gewoon doordraaien. Bij het thema knelpunten in organisaties is liquiditeit een bijzonder onderwerp, omdat financiële problemen soms het gevolg zijn van heel andere knelpunten in de organisatie.

Een bedrijf kan omzet maken en winstgevend lijken, maar toch onvoldoende geld beschikbaar hebben om betalingen op tijd te doen. Daarom moet je bij liquiditeitsproblemen niet alleen kijken naar het banksaldo van vandaag. Je wilt weten welke bedragen de komende weken en maanden binnenkomen, welke betalingen eruit gaan en waardoor het tekort eigenlijk ontstaat.

Neem geen afwachtende houding aan

Wat ik ondernemers vooral zou afraden is hopen dat het probleem vanzelf verdwijnt. Een grote order die misschien volgende maand komt, een klant die heeft beloofd binnenkort te betalen of een betere omzetperiode die eraan zou moeten komen kunnen allemaal uitkomen. Maar ondertussen lopen jouw verplichtingen gewoon door.

Begin daarom met feiten. Welke betalingen komen wanneer binnen? Welke bedragen moeten wanneer worden betaald? Wat is zeker en wat is alleen een verwachting? Hoe eerder je overzicht hebt, hoe meer mogelijkheden je meestal nog hebt om keuzes te maken.

Maak een liquiditeitsprognose

Een liquiditeitsprognose geeft inzicht in de verwachte inkomsten en uitgaven gedurende een bepaalde periode. Je brengt bijvoorbeeld per week of per maand in beeld wat er waarschijnlijk binnenkomt en wat betaald moet worden. Zo zie je eerder waar een tekort dreigt.

Kijk daarbij onder andere naar:

• Het beschikbare banksaldo.
• Openstaande debiteuren en de verwachte betaaldatum.
• Orders die binnenkort kunnen worden gefactureerd.
• Reguliere inkomsten die je redelijkerwijs verwacht.
• Openstaande leveranciersfacturen.
• Lonen en andere personeelskosten.
• Belastingen en andere periodieke verplichtingen.
• Huur, lease, financieringen en abonnementen.
• Investeringen en grote incidentele betalingen.
• Uitgaven die de komende maanden nog worden verwacht.

Voor fiscale, financierings- en accountancyvragen kun je natuurlijk jouw accountant, financieel adviseur of andere deskundige inschakelen. Mijn invalshoek is vooral die van de ondernemer: zorg dat je begrijpt wat er gebeurt en wacht niet totdat anderen jou moeten vertellen dat het geld opraakt.

Een prognose is geen zekerheid

Een liquiditeitsprognose blijft een verwachting. Een klant kan later betalen dan afgesproken, een opdracht kan worden uitgesteld of een onverwachte rekening kan binnenkomen. Daarom is het verstandig om niet alleen met het mooiste scenario te rekenen.

Maak duidelijk welke inkomsten vrijwel zeker zijn en welke nog afhankelijk zijn van aannames. Kijk ook wat er gebeurt wanneer een grote betaling later binnenkomt of de omzet een periode lager blijft. Zo voorkom je dat jouw plan alleen werkt wanneer alles precies goed gaat.

Waar komt het liquiditeitsprobleem eigenlijk vandaan?

Dat is misschien wel de belangrijkste vraag. Een liquiditeitstekort is een uitkomst. Daaronder kan een heel ander probleem liggen. Wanneer je alleen het tekort van deze maand oplost en niets doet aan de oorzaak, kan het volgende tekort alweer onderweg zijn.

De oorzaak kan bijvoorbeeld liggen bij te lage marges, snel stijgende kosten, langzaam betalende klanten, een te grote voorraad, verliesgevende activiteiten of investeringen die veel geld hebben gevraagd. Maar het kan ook een organisatievraagstuk zijn: onvoldoende sturing, slechte informatie of een bedrijf dat sneller groeit dan de bedrijfsvoering kan dragen.

Wisselende bedrijfsresultaten en liquiditeit

Wanneer resultaten sterk schommelen kan dat rechtstreeks invloed hebben op de beschikbare financiële ruimte. Goede maanden geven lucht, slechte maanden trekken het saldo weer naar beneden. Ondernemers kunnen daardoor gemakkelijk gaan sturen op het gevoel dat zij op dat moment bij hun bankrekening hebben.

Daarom is er een duidelijke relatie met wisselende bedrijfsresultaten en de oorzaken daarachter. Wanneer liquiditeitsproblemen steeds terugkomen, moet je onderzoeken of de resultaten zelf voldoende gezond en voorspelbaar zijn.

Korte termijnbeleid kan liquiditeitsproblemen versterken

Ook te veel sturen op de korte termijn en ad-hocbeleid kunnen financiële problemen versterken. Staat er geld op de rekening, dan wordt geïnvesteerd. Wordt het saldo lager, dan gaat alles ineens op de rem. Het banksaldo wordt dan bijna de strategie.

Een betere vraag is wat een investering betekent voor de komende maanden en of zij past bij de koers van jouw bedrijf. Zo voorkom je dat beslissingen uitsluitend worden genomen op basis van de financiële ruimte van vandaag.

Actief debiteurenbeheer

Wanneer klanten later betalen dan afgesproken, financier jij feitelijk een deel van hun bedrijf. Een enkele vertraagde betaling hoeft geen probleem te zijn, maar wanneer openstaande facturen structureel oplopen kan dat veel druk op jouw eigen liquiditeit zetten.

Kijk daarom niet alleen naar hoeveel er openstaat, maar vooral naar wanneer je betaling verwacht. Zijn facturen op tijd verstuurd? Wordt snel gereageerd wanneer een betaling uitblijft? Zijn er klanten waarbij achterstanden steeds opnieuw ontstaan? Een actief debiteurenbeleid begint vaak met eenvoudige discipline.

Kun je eerder factureren?

Ook de manier waarop jouw bedrijf factureert kan verschil maken. Soms wordt werk al uitgevoerd terwijl facturatie pas weken later plaatsvindt. Dan ben je personeel, materiaal en andere kosten al aan het financieren terwijl de rekening nog niet eens naar de klant is gestuurd.

Onderzoek daarom waar vertraging zit tussen het leveren van werk en het sturen van de factuur. Bij grotere opdrachten kan het soms passend zijn om met termijnen of andere betalingsafspraken te werken. Welke afspraken commercieel verstandig en mogelijk zijn hangt natuurlijk af van jouw dienstverlening en klanten.

Ga tijdig in gesprek met leveranciers

Wanneer je weet dat een betaling niet op het afgesproken moment lukt, is verdwijnen meestal geen goede strategie. Ga tijdig het gesprek aan. Leg uit wat er speelt en wees duidelijk over wat je wel kunt toezeggen.

Doe daarbij geen beloften die je waarschijnlijk niet kunt nakomen. Een ondernemer die drie keer zegt dat het geld vrijdag komt en drie keer niet betaalt, verliest sneller vertrouwen dan iemand die vanaf het begin duidelijk is over wat wel en niet haalbaar is.

Snijden in kosten kan nodig zijn

Wanneer de inkomsten en uitgaven structureel niet meer in balans zijn, moet je naar de kosten kijken. Dat begint niet automatisch bij personeel. Loop eerst de hele kostenstructuur door. Welke uitgaven zijn noodzakelijk? Welke zijn historisch gegroeid? Welke abonnementen of diensten worden nauwelijks gebruikt? Welke activiteiten kosten meer dan ze opleveren?

Het gevaar van algemene bezuinigingsrondes is dat overal een klein stukje wordt weggehaald zonder naar de gevolgen voor het bedrijfsmodel te kijken. Kosten verlagen is geen wedstrijd om zo veel mogelijk facturen te schrappen. Je wilt een organisatie overhouden die haar werk nog goed kan uitvoeren.

Personeelskosten en reorganisatie

In veel ondernemingen vormen personeelskosten een belangrijk deel van de totale kosten. Wanneer de organisatie structureel te groot is geworden voor de omzet die zij kan realiseren, kan het nodig zijn om ook naar de personele omvang te kijken.

Dat is iets anders dan bij ieder tijdelijk liquiditeitsprobleem onmiddellijk mensen ontslaan. Eerst moet duidelijk zijn of er sprake is van een tijdelijk tekort of een structureel probleem. Wanneer de onderneming werkelijk kleiner moet worden, kan een reorganisatie door inkrimping onderdeel worden van een bredere aanpak. Voor de juridische en arbeidsrechtelijke uitvoering heb je uiteraard de daarvoor passende deskundigheid nodig.

Omzet verhogen is niet altijd voldoende

Een logische reactie op geldtekort is: we moeten meer verkopen. Dat kan absoluut onderdeel van de oplossing zijn, maar meer omzet betekent niet automatisch meer liquiditeit of meer winst. Een order met een slechte marge kan veel werk en voorfinanciering vragen en uiteindelijk nauwelijks bijdragen.

Kijk daarom niet alleen naar omzetvolume. Welke producten, diensten en klanten dragen werkelijk bij? Hoe snel wordt er betaald? Welke capaciteit vraagt het werk? Groei die vooral geld opslokt kan een liquiditeitsprobleem zelfs groter maken.

Snelle groei kan geld kosten

Dit verrast ondernemers soms. Een bedrijf kan commercieel fantastisch draaien en toch steeds krapper bij kas komen. Nieuwe medewerkers worden aangenomen voordat hun productiviteit volledig terugkomt in omzet. Er moet voorraad worden gekocht, apparatuur worden aangeschaft en klanten krijgen misschien betalingstermijnen.

Daarom hoort liquiditeit ook bij groei en ontwikkeling van jouw organisatie. Groeien vraagt niet alleen commerciële mogelijkheden. De onderneming moet de groei ook financieel en organisatorisch kunnen dragen.

Managementinformatie helpt eerder signaleren

Liquiditeit hoort niet pas aandacht te krijgen wanneer betalingen niet meer kunnen worden gedaan. Goede managementinformatie voor ondernemers en directie geeft eerder signalen.

Hoe ontwikkelen omzet en marge zich? Hoe groot zijn de openstaande debiteuren? Welke verplichtingen komen eraan? Hoe ontwikkelt de orderportefeuille zich? Een ondernemer hoeft geen financieel specialist te zijn, maar moet wel begrijpen welke informatie nodig is om tijdig te kunnen sturen.

Wanneer de ondernemer zelf het overzicht verliest

In een klein bedrijf heeft de ondernemer vaak een groot deel van de financiële informatie in zijn hoofd. Hij kent klanten, weet welke rekeningen eraan komen en ziet vrijwel iedere factuur. Naarmate een bedrijf groeit wordt dat steeds lastiger.

Wanneer het bedrijf groter wordt dan de ondernemer met zijn bestaande manier van werken kan overzien, kan ook financieel overzicht verloren gaan. Niet omdat er geen cijfers zijn, maar omdat te veel informatie verspreid raakt en de ondernemer nog steeds probeert alles persoonlijk te volgen.

Liquiditeit vraagt keuzes en prioriteiten

Wanneer er niet genoeg geld is om alles tegelijk te doen, worden keuzes onvermijdelijk. Dan moet je weten welke betalingen eraan komen, welke inkomsten werkelijk te verwachten zijn en welke uitgaven kunnen worden aangepast of uitgesteld. Dat vraagt rust op een moment waarop de neiging tot paniek juist groot kan zijn.

Maak daarom een plan en werk dat regelmatig bij. Een prognose die drie maanden geleden is gemaakt maar nooit meer wordt aangepast heeft weinig waarde wanneer de werkelijkheid inmiddels veranderd is.

Wat moet je vooral niet doen?

Een paar patronen maken liquiditeitsproblemen meestal niet kleiner:

• Alleen kijken naar het huidige banksaldo.
• Rekenen met omzet die nog helemaal niet zeker is.
• Leveranciers blijven negeren wanneer je weet dat betaling niet lukt.
• Iedere uitgave stopzetten zonder naar de gevolgen voor het bedrijf te kijken.
• Meer omzet najagen zonder te weten wat die omzet werkelijk oplevert.
• Belangrijke beslissingen blijven uitstellen omdat je hoopt dat het vanzelf herstelt.
• Pas financiële informatie opvragen wanneer het al nijpend wordt.

Wanneer wordt een liquiditeitsprobleem een bedrijfscrisis?

Niet ieder tijdelijk tekort betekent dat jouw bedrijf in een crisis zit. Een onverwachte late betaling of een grote investering kan tijdelijk druk veroorzaken terwijl de onderneming verder gezond is. Het wordt ernstiger wanneer tekorten structureel terugkomen, verplichtingen niet meer kunnen worden nagekomen en er onvoldoende zicht is op herstel.

Dan raakt het vraagstuk aan een bredere crisis binnen jouw bedrijf. Op dat moment is het belangrijk om niet alleen harder te gaan ondernemen, maar ook passende financiële deskundigheid in te schakelen en serieus te onderzoeken welke toekomstscenario's nog realistisch zijn.

Ondernemen wanneer het tegenzit

Juist wanneer geld krap wordt, wordt zichtbaar hoe je als ondernemer met onzekerheid en druk omgaat. De neiging kan zijn om moeilijke telefoontjes uit te stellen, cijfers niet meer te willen zien of steeds te hopen op die ene opdracht die alles gaat oplossen.

Ondernemerschap betekent dan voor mij niet dat je moet doen alsof alles goedkomt. Het betekent dat je de werkelijkheid onder ogen ziet, informatie verzamelt, keuzes maakt en hulp inschakelt waar jouw eigen deskundigheid ophoudt.

Van betalingsprobleem naar structurele oplossing

Het doel is uiteindelijk niet alleen dat de rekeningen van deze maand betaald kunnen worden. Je wilt begrijpen waarom de liquiditeit onder druk kwam en wat er moet veranderen om herhaling te voorkomen.

Misschien moet de marge omhoog, moeten klanten sneller betalen of moet de kostenstructuur omlaag. Misschien is er vooral behoefte aan betere managementinformatie of moet de organisatie kleiner worden. De oplossing verschilt per bedrijf, maar zonder diagnose blijft een tijdelijke financiële oplossing vaak precies dat: tijdelijk.

Veelgestelde vragen over liquiditeitsproblemen

Liquiditeitsproblemen kunnen tijdelijk zijn, maar ook wijzen op een structureel probleem in de onderneming. Deze vijf vragen helpen om het onderscheid beter te zien en tijdig actie te ondernemen.

Wat is het verschil tussen liquiditeit en winst?

Winst zegt iets over het financiële resultaat over een periode. Liquiditeit gaat over de beschikbaarheid van geld om betalingen op het juiste moment te kunnen doen. Een winstgevend bedrijf kan daarom toch tijdelijk onvoldoende liquide middelen hebben.

Wat moet je als eerste doen bij liquiditeitsproblemen?

Zorg dat je overzicht krijgt. Breng verwachte inkomsten en uitgaven voor de komende periode in kaart en maak duidelijk welke bedragen en betaalmomenten zeker zijn en waar onzekerheid zit. Zonder dat overzicht is het moeilijk om goede keuzes te maken.

Kan een snel groeiend bedrijf liquiditeitsproblemen krijgen?

Ja. Groei kan juist veel geld vragen doordat personeel, voorraad, apparatuur of andere kosten vaak eerder betaald moeten worden dan klanten hun facturen voldoen. Daarom moet je bij groei niet alleen naar omzet en winst kijken, maar ook naar de benodigde financiële ruimte.

Wanneer is een liquiditeitsprobleem structureel?

Wanneer tekorten steeds opnieuw terugkomen en niet alleen worden veroorzaakt door een eenmalige betaling of tijdelijke verschuiving. Dan moet je verder kijken naar bijvoorbeeld marges, kosten, omzetontwikkeling, debiteuren en de inrichting van het bedrijf.

Wanneer moet je externe financiële hulp inschakelen?

Zodra je onvoldoende zicht hebt op de financiële situatie, betalingsproblemen ernstig worden of belangrijke fiscale, financierings- of continuiteitsvragen ontstaan, is passende financiële deskundigheid verstandig. Een accountant, financieel adviseur of andere specialist kan dan helpen met onderwerpen die buiten organisatiecoaching en leiderschap vallen.