home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / gevoelens toestaan ervaren

Gevoelens toestaan, erkennen en ontvangen

Gevoelens toestaan, erkennen en ontvangen is een belangrijke basis in het autonomieproces. Wanneer je jouw eigen gevoelens leert herkennen, ruimte geeft en deelt, ontstaat er meer verbinding met jezelf. Wanneer je daarnaast ook de gevoelens van anderen kunt ontvangen, verdiept dat de relatie. Dit artikel schreef ik binnen de serie artikelen over hoofd, hart en handen. Specifiek behandel ik hoe je gevoelens leert toestaan, waarom mensen emoties wegdrukken, hoe je gevoelens toont en hoe je de gevoelens van een ander ontvangt zonder jezelf te verliezen.

Die uitspraken kunnen waar zijn, maar ze vervangen het gevoel niet. Wanneer je verdriet hebt, helpt het niet om alleen te verklaren waarom iets nu eenmaal zo gelopen is. Het verdriet wil eerst worden opgemerkt, erkend en doorleefd. Gevoelens toestaan betekent dat je niet meteen probeert te corrigeren wat je ervaart. Je hoeft jezelf niet direct toe te spreken, gerust te stellen of tot de orde te roepen. Je mag eerst stilstaan bij wat er in jou gebeurt.

Hoe herken je dat je gevoelens wegstopt?

Gevoelens wegstoppen gebeurt niet altijd bewust. Vaak heb je patronen ontwikkeld waarmee je voorkomt dat een gevoel werkelijk tot je doordringt. Je kunt bijvoorbeeld:

• Doen alsof er niets aan de hand is.
• Jezelf vertellen dat je niet zo moeilijk moet doen.
• Alles direct proberen te verklaren.
• Jouw aandacht op werk, anderen of praktische zaken richten.
• Drukte opzoeken zodra het stil wordt.
• Een grap maken wanneer iets je raakt.
• Jezelf verdoven met eten, drinken, beeldschermen of ander vluchtgedrag.
• Net doen alsof jouw gevoelens er niet toe doen.

Dat kan tijdelijk helpen. Je blijft functioneren en hoeft niet stil te staan bij pijn, angst of teleurstelling. Maar gevoelens verdwijnen niet doordat je ze negeert. Wanneer je structureel bezig bent met gevoelens vermijden of wegredeneren, kan de afstand tot jouw binnenwereld steeds groter worden. Je weet dan op den duur niet alleen minder goed wat je voelt, maar ook wat je nodig hebt.

Hoe toon je gevoelens op een geloofwaardige manier?

Wanneer je jouw gevoelens toont, communiceer je krachtiger. Jouw emotie en gevoel ondersteunen wat je zegt. Jouw non-verbale communicatie bevestigt als het ware de woorden die je uitspreekt. Wanneer je jouw gevoelens niet toont, kan dat de boodschap afzwakken. Wanneer je zegt dat je bijzonder blij bent, maar niemand dat aan jouw gezicht, houding of stem kan merken, ontstaat er twijfel. Anderen vragen zich dan af of jouw woorden werkelijk overeenkomen met wat je ervaart. Dat hoeft niet te betekenen dat je toneel moet spelen of jouw gevoelens moet uitvergroten. Het gaat om congruentie: wat je zegt, voelt en laat zien, klopt zoveel mogelijk met elkaar. Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• "Ik merk dat dit mij verdriet doet."
• "Ik ben blij met wat je zegt."
• "Ik voel spanning en weet nog niet precies waarom."
• "Ik merk dat ik boos word en wil eerst even nadenken."
• "Dit raakt mij meer dan ik had verwacht."

Daarmee geef je de ander informatie over jouw binnenwereld zonder dat je de ander automatisch verantwoordelijk maakt voor jouw gevoel.

Tegen een jongen van zestien van wie de verkering uit is, wordt geroepen: "Geen hand vol, maar een land vol." Ouders die hun kind verloren, kregen vroeger soms als troost te horen: "Het leven gaat verder en je hebt er nog twee." Dat zijn geen echte antwoorden op verdriet. Het zijn pogingen om ongemak zo snel mogelijk weg te nemen. Maar daarmee wordt ook de persoon met het gevoel niet werkelijk ontvangen. In meer of mindere mate hebben wij geleerd om emoties en gevoelens weg te poetsen. Met alle gevolgen van dien. Zoals de lever en de maag een functie hebben in ons lichaam, zo hebben gevoelens en emoties ook een functie in ons bestaan. Het leerpunt is:

• Jezelf toestaan om gevoelens te ervaren.
• Gevoelens en hun betekenis een plek geven.
• Onderzoeken wat een gevoel jou vertelt.
• Daarna pas jouw gevoel delen.
• Leren luisteren wanneer een ander zijn of haar gevoel deelt.

Wat gebeurt er als gevoelens worden geblokkeerd of vermeden?

Wanneer gevoelens langere tijd geen ruimte krijgen, kunnen ze als het ware vastlopen. Je ervaart wel spanning, onrust, vermoeidheid of leegte, maar je kunt moeilijk herkennen welk gevoel daaronder ligt. Er kunnen dan emotionele blokkades ontstaan. Het gevoel is niet verdwenen, maar wordt afgeremd door overtuigingen, pijnlijke ervaringen of beschermingspatronen. Je hebt bijvoorbeeld geleerd:

• Dat boosheid gevaarlijk is.
• Dat huilen zwak is.
• Dat angst nergens voor nodig is.
• Dat je sterk moet zijn.
• Dat jouw gevoelens anderen alleen maar tot last zijn.

Daardoor kan de verbinding tussen hoofd en hart steeds zwakker worden. Je begrijpt veel, redeneert goed en kunt jouw situatie misschien uitstekend analyseren, maar je ervaart nauwelijks wat er werkelijk in jou gebeurt. Op korte termijn geeft dat controle. Op langere termijn kan het leiden tot afstand, spanning, oppervlakkige relaties en vervreemding van jouw eigen behoeften.

Hoe kom je weer bij je gevoel?

Wanneer je gewend bent om alles te beredeneren, wil je misschien een stappenplan om weer te leren voelen. Maar voelen laat zich niet volledig organiseren. Wel kun je omstandigheden creëren waarin jouw gevoel meer ruimte krijgt. Denk aan stilte, wandelen, schrijven, muziek, creativiteit en een gesprek van hart tot hart. Het begint vaak met eenvoudige vragen:

• Wat merk ik in mijn lichaam?
• Waar voel ik spanning?
• Wat raakt mij in deze situatie?
• Wat zou ik het liefst willen zeggen?
• Wat heb ik nu nodig?

Het doel is niet om voortdurend met emoties bezig te zijn. Het doel is dat je weer contact krijgt met wat er in jou leeft. Lees daarover verder in het artikel over weer contact maken met je gevoel.

Wat gebeurt er als je emotioneel onbeschikbaar raakt?

Wanneer je gevoelens structureel op afstand houdt, kan dat ook doorwerken in het contact met anderen. Je bent aanwezig, maar laat weinig van jouw binnenwereld zien. Gesprekken blijven correct, praktisch of oppervlakkig. Bij emotionele onbeschikbaarheid lukt het moeilijk om echte nabijheid toe te laten. Je houdt anderen op afstand, maar raakt vaak ook verwijderd van jezelf. Dat kan zichtbaar worden in:

• Moeite met het delen van gevoelens.
• Terugtrekken zodra een gesprek persoonlijk wordt.
• Weinig zicht op wat een situatie met je doet.
• Een koele of afstandelijke houding.
• Alles beredeneren en controleren.

Soms ligt daar emotionele verwaarlozing aan ten grondslag. Je hebt dan onvoldoende geleerd dat jouw gevoelens aandacht, troost en erkenning verdienen. In het contact met anderen kan vervolgens emotionele afstand ontstaan. De communicatie blijft beleefd en beheerst, maar echte uitwisseling komt nauwelijks op gang.

Welke rol spelen emotionele onvolwassenheid en hartsgesteldheid?

Gevoelens toelaten is iets anders dan gevoelens ongecontroleerd afreageren. Emotionele volwassenheid betekent dat je jouw gevoelens leert herkennen, verdragen en uiten zonder de verantwoordelijkheid volledig bij een ander neer te leggen. Bij emotionele onvolwassenheid kan iemand gevoelens ontkennen, impulsief afreageren, snel beschuldigen of juist ieder conflict vermijden. Het leerdoel is dat je kunt zeggen:

• Dit voel ik.
• Dit gebeurt er met mij.
• Dit is mijn behoefte.
• Dit is mijn grens.
• Dit is mijn aandeel.

Daarbij speelt ook de gesteldheid van jouw hart een rol. Het gaat niet alleen om wat je voelt, maar ook om de innerlijke houding waarmee je jezelf en anderen tegemoet treedt. Je kunt boosheid uiten vanuit eerlijkheid en betrokkenheid, maar ook vanuit verbittering of de behoefte om te winnen. Je kunt voor iemand zorgen vanuit liefde, maar ook vanuit angst om afgewezen te worden. Daarom is steeds de vraag van belang: wat voel ik en van waaruit handel ik?

Hoe ontvang je de gevoelens van een ander?

Het tweede punt is dat je de gevoelens van de ander leert ontvangen. Waarom komt dat als tweede? Omdat autonomie altijd bij jezelf begint. Nooit bij een ander. Wanneer je jouw eigen gevoelens niet kunt verdragen, is het vaak ook moeilijk om ruimte te geven aan de emoties van iemand anders. Verdriet, boosheid of angst bij de ander kunnen dan direct ongemak oproepen.

Hoe wijs je de ander af in zijn of haar gevoel?

Je wijst de gevoelens van de ander af door ze te ontkrachten, te bagatelliseren of direct te corrigeren.

Je zegt bijvoorbeeld:

• "Zo erg is het toch niet?"
• "Daar hoef je echt niet bang voor te zijn."
• "Je ziet het helemaal verkeerd."
• "Hou er nu maar eens over op."
• "Je moet het gewoon loslaten."

Wie andermans gevoelens afzwakt of ontkent, miskent niet alleen het gevoel maar vaak ook de persoon die het gevoel ervaart.

Hoe wals je over gevoelens heen?

Een kind zegt: "Mam, ik ben zo bang in het donker." De moeder antwoordt: "Kind, stel je niet aan. Er is hier niemand in de buurt." De moeder geeft misschien een feitelijk juist antwoord, maar ontvangt de angst van het kind niet. Het kind zegt niet dat er werkelijk iemand in de kamer staat. Het kind zegt dat het bang is. Ook bij volwassenen wordt soms over gevoelens heen gewalst. Iemand is verdrietig of teleurgesteld en de ander schakelt snel over op een ander onderwerp, begint over eigen ervaringen of probeert het probleem direct op te lossen. Ontvangen begint niet bij oplossen. Het begint bij luisteren en erkennen dat dit is wat de ander op dit moment ervaart.

Hoe ga je om met gevoelens die klinken als kritiek?

Een medewerker zegt dat hij zich ergert aan de onduidelijkheid binnen de organisatie. De leiding kan dat opvatten als kritiek: "We hebben het dus niet goed gedaan." Maar onder de ergernis kan een behoefte aan duidelijkheid en structuur liggen. Wanneer de reactie is: "Hou op met zeuren," wordt niet alleen de kritiek afgewezen, maar ook de onderliggende behoefte gemist. Hetzelfde gebeurt wanneer iemand zegt: "Ik voel me niet serieus genomen," en de reactie luidt: "Dat vind ik geheel onterecht. Dat zie jij niet goed." Je kunt van mening verschillen over feiten, bedoelingen en gebeurtenissen. Maar je kunt niet bepalen dat de ander een gevoel niet ervaart. Je kunt wel zeggen dat jij de situatie anders beleeft.

Wat betekent het om iemands gevoelens werkelijk te ontvangen?

De gevoelens van de ander ontvangen betekent:

• Dat je de ander respecteert en aanvaardt, ook wanneer er negatieve gevoelens zijn.
• Dat je bereid bent om te luisteren.
• Dat je moeite wilt doen om de ander te begrijpen.
• Dat je niet direct corrigeert of relativeert.
• Dat je doorvraagt naar wat er onder het gevoel ligt.
• Dat je jouw eigen verdediging tijdelijk kunt uitstellen.

Je hoeft het niet overal mee eens te zijn. Een gevoel erkennen is niet hetzelfde als zeggen dat iedere conclusie of beschuldiging klopt.

Hoe voorkom je dat je verdrinkt in het gevoel van de ander?

De andere kant is er uiteraard ook. Je kunt de gevoelens van de ander zo veel ruimte geven dat je als het ware verdrinkt in de emotie. Sommige mensen nemen het gevoel of de emotie van anderen bijna volledig over. Wanneer de ander verdrietig is, worden zij ook ontregeld. Wanneer de ander boos is, voelen zij zich direct verantwoordelijk. Wanneer de ander gespannen is, raken zij zelf eveneens gespannen. Daar help je de ander niet werkelijk mee. Afstand en nabijheid worden dan een belangrijk leerdoel. De gevoelens van de ander ontvangen betekent niet:

• Dat jij hetzelfde moet gaan voelen.
• Dat jij het probleem moet oplossen.
• Dat jij verantwoordelijk bent voor het welzijn van de ander.
• Dat jouw grenzen niet meer gelden.
• Dat je iedere vorm van gedrag moet accepteren.

Je kunt nabij zijn zonder jezelf te verliezen. Je kunt luisteren zonder het gevoel over te nemen. Je kunt begrip tonen en tegelijkertijd een grens aangeven. De balans is: ik zie wat jij voelt, ik neem jouw gevoel serieus en ik blijf ook verbonden met mezelf.

Veelgestelde vragen over gevoelens toestaan en ervaren

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over het herkennen, toestaan, uiten en ontvangen van gevoelens.

Wat betekent gevoelens toestaan?

Gevoelens toestaan betekent dat je opmerkt wat je voelt zonder het gevoel direct weg te drukken, te corrigeren of te verklaren. Je geeft het gevoel ruimte en onderzoekt wat het jou vertelt.

Waarom onderdrukken mensen hun gevoelens?

Mensen onderdrukken gevoelens vaak om pijn, afwijzing of verlies van controle te voorkomen. Ook opvoeding en culturele normen kunnen leren dat bepaalde gevoelens ongewenst of zwak zijn.

Hoe leer je gevoelens te uiten?

Je leert gevoelens uiten door ze eerst te herkennen en te benoemen. Daarna kun je rustig vertellen wat je voelt, wat een situatie met je doet en wat je nodig hebt, zonder de ander direct te beschuldigen.

Hoe ontvang je de gevoelens van een ander?

Je ontvangt de gevoelens van een ander door te luisteren, het gevoel niet te bagatelliseren en moeite te doen om de ervaring van de ander te begrijpen. Erkennen is niet hetzelfde als overal mee instemmen.

Hoe voorkom je dat je jezelf verliest in emoties?

Je voorkomt dat je jezelf verliest door onderscheid te maken tussen jouw gevoelens en die van de ander. Blijf luisteren naar jouw eigen grenzen en behoeften en neem niet automatisch de verantwoordelijkheid voor de emotie van iemand anders over.