home / carriere / loopbaan / oudere werknemer / carriere afbouwen

Carrière afbouwen tot je pensioengerechtigde leeftijd

Carrière is een oud woord. Het komt uit het Frans en duidt op een beroep met stapsgewijze ontwikkeling. Die twee woorden raken me meteen: ontwikkeling en stapsgewijs. Er zijn heel veel artikelen geschreven over carrièreontwikkeling, maar doorgaans gaat het over groei, doorontwikkeling, carrière maken en hogerop komen. Binnen het thema oudere werknemer hoort echter ook een andere vorm van ontwikkeling: jouw carrière bewust afbouwen richting pensioen. Niet jezelf voortijdig buiten spel zetten, maar stap voor stap onderzoeken hoe je de laatste werkjaren goed wilt invullen en uiteindelijk ook goed wilt afsluiten.

Is afbouwen hetzelfde als minder gaan doen?

Nee. Carrière afbouwen hoeft niet te betekenen dat je langzaam steeds minder betrokken raakt. Het kan juist betekenen dat je bewuster gaat kiezen waar je jouw tijd, ervaring en energie nog aan wilt besteden. Misschien wil je minder uren werken, maar inhoudelijk nog wel volop meedoen. Misschien wil je bepaalde verantwoordelijkheden loslaten en jouw kennis juist intensiever overdragen aan jongere collega's.

Afbouwen gaat voor mij daarom niet alleen over vermindering. Het gaat over een andere verdeling. Wat wil je nog vasthouden? Wat mag minder worden? Wat wil je overdragen? En waar wil je in de laatste jaren van jouw werkende leven nog plezier en voldoening uit halen?

Kun je anders kijken naar werk in deze laatste fase?

Ik sprak eens met een jonge vrouw van 32 jaar. Ze werd ziek en raakte na twee jaar ziekte uit het arbeidsproces. Ze werd depressief en hoewel ze fysiek herstelde, was het leven voor haar opeens anders geworden. Uitzichtloos. Ze kreeg therapie op therapie en ging weer bij haar ouders wonen. Tot haar moeder iets bedacht waardoor ze weer kon werken. Ze werkt nu drie dagen in de week en zei: 'Dit is voor mij de beste therapie.' Ze knapte op en de depressie verdween.

Ik vertel dit verhaal omdat werk meer kan zijn dan iets wat je moet volhouden tot je met pensioen mag. Werk kan structuur geven, sociale contacten, betekenis, eigenwaarde en het gevoel dat je ergens aan bijdraagt. Dat geldt wanneer je jong bent, maar net zo goed wanneer je ouder bent. Daarom zou ik de laatste loopbaanfase niet te snel wegzetten als een periode die je alleen nog moet uitzitten.

Hoe ziet de laatste fase van jouw carrière eruit?

Stel, je zit in jouw laatste werkfase. Nog een paar jaar en dan stop je ermee. Ook dat is carrièreontwikkeling. De vraag is: kun jij jouw carrière zo inrichten dat het plezierig en zinvol blijft? Pas deed ik een traject met een meneer die vertelde: 'Men wil in de organisatie mijn senioriteit inzetten voor jonge collega's.' Hij kreeg als taak om kennis en kunde over te dragen aan minder ervaren mensen. Dat bracht een nieuwe glans op zijn werk.

Zijn functie werd niet groter en hij hoefde niet nog één keer promotie te maken. Zijn rol kreeg juist een andere betekenis. Hij kon iets doorgeven wat hij in tientallen jaren had opgebouwd. Dat is ook ontwikkeling: niet alleen zelf verder groeien, maar jouw ervaring beschikbaar maken voor een volgende generatie.

Kun je een functie teruggeven zonder jezelf af te schrijven?

Ik deed ook een coachingstraject met een manager van 63 jaar. Hij had fysiek ongemak en vond het werken steeds zwaarder. Het resultaat van het traject was dat hij met zijn baas in gesprek ging. Hij gaf de managementfunctie terug, ging een dag minder werken zodat zijn belastbaarheid beter in balans kwam en kreeg minder verantwoordelijkheden en daarmee ook minder zorgen.

Samen gaven ze daar vorm aan. Er kwam een jongere leidinggevende die hij nog een tijd mocht helpen. Dat vind ik een mooi voorbeeld van bewust afbouwen. Niet: ik kan het niet meer, dus zet mij maar aan de kant. Wel: welke vorm past nu beter bij mijn energie, ervaring en levensfase?

Wat kun je in de laatste werkjaren nog overdragen?

Wie lang heeft gewerkt, beschikt vaak over iets wat niet eenvoudig uit een cursus of handboek te halen is: ervaring. Je hebt situaties meegemaakt, fouten gezien, oplossingen gevonden, mensen begeleid en veranderingen overleefd. Je weet soms al wat er gaat gebeuren voordat een ander het patroon herkent.

De laatste fase van jouw carrière kan daarom ook een fase van overdracht zijn. Wie kun je begeleiden? Welke kennis moet niet verdwijnen wanneer jij vertrekt? Waar kunnen collega's nog gebruikmaken van jouw ervaring? Misschien verandert jouw toegevoegde waarde van zelf alles uitvoeren naar anderen helpen om het steeds beter te kunnen.

Waarom hoort loslaten bij carrière afbouwen?

Ouder worden is ook leren loslaten. Loslaten van het beeld dat je op jouw 63e nog precies hetzelfde moet doen als toen je 30 was. Loslaten van het idee dat iedere vorm van minder doen achteruitgang is. Misschien liggen jouw kracht en waarde inmiddels ergens anders.

Dat betekent ook aanvaarden waar grenzen liggen. Misschien heb je minder behoefte aan hectiek, wil je niet meer iedere avond beschikbaar zijn of merk je dat bepaalde verantwoordelijkheden te veel energie kosten. Daar eerlijk naar kijken is iets anders dan jezelf afschrijven. Juist wanneer je jouw grenzen kent, kun je veel bewuster bepalen waar je jouw ervaring nog wel voor wilt inzetten.

Is carrière afbouwen ook voorbereiding op pensioen?

Ja. De laatste werkjaren zijn niet alleen een afronding van jouw carrière, maar ook een overgang naar een andere levensfase. Jarenlang heeft werk een groot deel van jouw week bepaald. Je had collega's, verantwoordelijkheden, afspraken, een functie en misschien ook een belangrijk deel van jouw identiteit aan jouw werk verbonden. Op een dag valt dat grotendeels weg.

Daarom vind ik het verstandig om al vóór jouw pensioen na te denken over die overgang. Waar haal je straks structuur uit? Welke contacten blijven? Waar wil je jouw tijd aan geven? Wat geeft betekenis wanneer jouw functie wegvalt? Niet omdat je bang moet zijn voor het pensioen, maar juist omdat een goede afronding van jouw werkende leven ruimte kan maken voor een goede start van de volgende fase.

Kun je na jouw pensioen in een gat vallen?

Dat kan. Zeker wanneer werk jarenlang een grote plaats in jouw leven heeft ingenomen. Misschien verheug je je op vrijheid en rust, maar merk je na verloop van tijd dat je ook iets mist: collega's, ritme, verantwoordelijkheid of het gevoel dat iemand op je rekent. Dat kan onverwacht zijn.

Juist daarom hoeft carrière afbouwen niet alleen te gaan over minder uren of minder verantwoordelijkheid. Het kan ook een oefening zijn in loslaten en opnieuw invullen. Je bouwt niet alleen iets af. Je maakt tegelijkertijd ruimte voor iets anders.

Is stoppen met werken ook afscheid nemen?

Wanneer je met pensioen gaat, sluit je een werkende levensfase af die misschien veertig of vijftig jaar heeft geduurd. Dat is nogal wat. Je neemt afscheid van collega's, routines, jouw professionele rol en misschien van een vak waar je jarenlang trots op bent geweest. Ook wanneer je ontzettend uitkijkt naar jouw pensioen kan daar weemoed bij horen.

Misschien raakt het naderende pensioen je ook omdat het je bewuster maakt van de betrekkelijkheid van het leven. Een groot stuk van jouw werkende leven ligt achter je en tijd krijgt daardoor soms een andere betekenis. Wat wil ik nog? Waar wil ik mijn energie nog aan besteden? Met wie wil ik tijd doorbrengen? Wat wil ik achterlaten? Dat zijn geen vragen om somber van te worden. Het zijn vragen die juist kunnen helpen om deze fase bewuster te beleven.

Hoe geef je jouw laatste loopbaanfase vorm?

Jouw loopbaan is onderdeel van jouw levensweg. Daarom is het belangrijk dat je ook de laatste fase bewust vormgeeft, invult en kleur geeft. Zodat je niet die kritische oude zeurzak wordt die zich niet meer gehoord voelt binnen de organisatie en zodat je ook niet automatisch het stempel krijgt dat je tegen iedere verandering bent.

Het is juist mooi wanneer je op een goede manier kunt stoppen met werken. Dat je daar stap voor stap naartoe leeft, jouw werk bewust loslaat en het stuk loopbaan als onderdeel van jouw levensbaan kunt afsluiten op een manier waarop je met plezier terugkijkt. Misschien betekent dat afbouwen. Misschien blijf je juist fris en fruitig doorwerken tot jouw laatste dag. Het gaat erom dat jij bewust kiest hoe je dat laatste stuk wilt invullen.

Welke vragen helpen bij het afbouwen van jouw carrière?

• Welke werkzaamheden wil ik de komende jaren blijven doen?
• Welke taken of verantwoordelijkheden wil ik geleidelijk loslaten?
• Wil ik minder uren werken of vooral mijn rol anders invullen?
• Welke kennis en ervaring wil ik nog overdragen?
• Wie kan ik begeleiden of helpen groeien?
• Waar krijg ik nog plezier en voldoening van in mijn werk?
• Welke belasting past nog bij mijn energie en levensfase?
• Wat betekent stoppen met werken voor mijn identiteit?
• Waar wil ik na mijn pensioen mijn tijd en aandacht aan geven?
• Hoe wil ik later op mijn laatste werkjaren terugkijken?

Carrière afbouwen gaat daarmee niet alleen over de datum waarop je stopt. Het gaat over de weg ernaartoe. Je kunt die laatste jaren uitzitten, maar je kunt ze ook bewust gebruiken om af te ronden, over te dragen, los te laten en alvast ruimte te maken voor wat daarna komt.

Veelgestelde vragen over carrière afbouwen richting pensioen

Carrière afbouwen betekent niet automatisch minder betrokken raken bij jouw werk. Het gaat vooral over bewust vormgeven aan de laatste loopbaanfase en de overgang naar pensioen. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daarbij regelmatig spelen.

Wanneer moet ik beginnen met mijn carrière afbouwen?

Daar bestaat geen vaste leeftijd voor. Het moment hangt af van jouw gezondheid, energie, werkzaamheden, wensen en persoonlijke situatie. Voor de een begint bewust afbouwen jaren voor het pensioen, terwijl een ander tot de laatste werkdag volledig actief wil blijven.

Betekent carrière afbouwen dat ik minder moet gaan werken?

Nee. Minder uren werken is één mogelijkheid, maar je kunt ook verantwoordelijkheden veranderen, andere taken oppakken, kennis overdragen of een meer begeleidende rol krijgen. Afbouwen gaat vooral over een passende invulling van jouw laatste werkfase.

Hoe kan ik mijn ervaring inzetten voordat ik met pensioen ga?

Denk bijvoorbeeld aan het begeleiden van jongere collega's, kennisoverdracht, mentoring, advisering of het helpen inwerken van iemand die jouw rol later overneemt. Zo kan jouw ervaring juist in de laatste werkjaren veel betekenis krijgen.

Is het normaal om moeite te hebben met het naderende pensioen?

Dat kan heel begrijpelijk zijn. Stoppen met werken betekent ook afscheid nemen van structuur, collega's, verantwoordelijkheden en een professionele rol die misschien tientallen jaren bij jouw leven hoorde. Je kunt uitkijken naar pensioen en tegelijkertijd weemoed voelen over wat je afsluit.

Hoe voorkom ik dat ik na mijn pensioen in een gat val?

Denk al vóór jouw laatste werkdag na over wat daarna betekenis, structuur en sociale contacten geeft. Pensioen is niet alleen het beëindigen van werk. Het is ook het begin van een nieuwe levensfase die je bewust kunt vormgeven.