home / carriere / loopbaan / oudere werknemer

Coaching oudere werknemers: vitaal richting pensioen

Regelmatig worden wij gebeld met de vraag: coachen jullie ook oudere werknemers? Mijn tegenvraag is dan: wanneer ben je een oudere werknemer? Wij coachen mensen van 16 jaar en soms zelfs iemand van in de 80. Leeftijd alleen zegt mij dus niet zoveel. Binnen jouw loopbaan is er wel een bijzondere fase die eigen vragen oproept: de jaren waarin het einde van jouw werkende leven langzaam in zicht komt. Voor de een betekent dat nog zes of zeven jaar werken, voor de ander nog twee jaar.

Juist in die laatste loopbaanfase kunnen heel verschillende vragen spelen. De een denkt vooral: ik moet nog vijf jaar en dan kan ik eindelijk met pensioen. Een ander wil daar helemaal niet zo in staan en wil juist fris en fruitig blijven, plezier houden in het werk en van betekenis zijn tot de laatste werkdag. En weer iemand anders merkt dat het naderende pensioen onzekerheid oproept. Want stoppen met werken betekent niet alleen dat jouw baan eindigt. Je sluit ook een lange werkende levensfase af.

Kun je nog veranderen als je ouder bent?

Iemand vroeg mij eens: 'Kun je nog veranderen op mijn leeftijd?' De achterliggende gedachte was: ik ben al zo oud, ik zit zo verweven in bepaalde patronen, kan daar nog iets aan veranderen? Mijn antwoord is eenvoudig: ieder mens kan veranderen. Het gaat vaak niet alleen over kunnen, maar ook over willen. Wil je nog veranderen? En wat zou je dan willen veranderen?

Natuurlijk gaat het er niet om dat je op jouw 63e ineens een totaal ander mens moet worden. Je mag juist steeds dichter bij jouw kern komen. Je kunt jouw kwaliteiten beter leren benutten, oude valkuilen herkennen, anders omgaan met situaties en opnieuw onderzoeken wat bij je past. Dat is niet afhankelijk van jouw leeftijd, mits je ervoor openstaat.

Moet je nog een paar jaar of mag je nog een paar jaar?

Pas sprak ik iemand die zei: 'Ik moet nog twee jaar werken. Hoe vind ik nu uitdaging tot het einde van mijn carrière?' Iemand anders zei: 'Ik hoop niet dat ik zo'n kritische oude zeurzak word in de laatste jaren van mijn werk.' Onder zulke opmerkingen zit een wezenlijke vraag: hoe wil je eigenlijk werken in de laatste fase van jouw loopbaan?

Het verschil begint soms al met de woorden die je gebruikt. Moet je nog twee jaar werken of mag je nog twee jaar werken? Natuurlijk wil ik daar geen goedkoop positief verhaal van maken. Wanneer jouw werk niet meer past, wordt het niet ineens leuk door één woord te veranderen. Maar jouw houding tegenover deze fase doet er wel toe. Je kunt jarenlang aftellen of je kunt onderzoeken wat je nog wilt bijdragen, leren, doorgeven en beleven.

Hoe blijf je fris en fruitig tot aan je pensioen?

Niet iedereen wil zijn carrière langzaam afbouwen. Ik ontmoet genoeg zestigers die juist actief willen blijven, plezier willen houden in hun vak en nieuwsgierig willen blijven. Zij willen niet behandeld worden alsof ze hun jas al aan hebben en alleen nog wachten tot iemand de deur opendoet. Ze willen serieus genomen worden in wat ze vandaag en morgen nog kunnen betekenen.

Dan wordt de vraag: wat houdt jou levendig in jouw werk? Misschien heb je andere verantwoordelijkheden nodig, wil je jouw ervaring meer inzetten of jongere collega's begeleiden. Misschien wil je minder gedoe en juist meer inhoud. Misschien wil je nog één keer een project oppakken waar je werkelijk enthousiast van wordt. De laatste loopbaanfase hoeft dus helemaal geen afbouwfase te zijn. Het kan ook een fase van verdieping, overdracht en nieuwe betekenis zijn.

Wat is jouw toegevoegde waarde als oudere werknemer?

Ervaring is meer dan weten hoe iets moet. Wie lang heeft gewerkt, heeft vaak reorganisaties, successen, fouten, conflicten, veranderingen en ontwikkelingen meegemaakt. Je hebt gezien wat werkt, maar waarschijnlijk ook vaak genoeg gezien wat niet werkt. Daar kan een vorm van overzicht en relativeringsvermogen uit ontstaan die niet eenvoudig uit een boek is te halen.

Misschien ligt jouw toegevoegde waarde daardoor steeds minder in harder werken en steeds meer in begeleiden, adviseren, kennis overdragen, kwaliteit bewaken of rust brengen wanneer anderen in de waan van de dag terechtkomen. De vraag is niet alleen hoeveel jaren je nog moet werken. De vraag is ook: waar zit in deze fase jouw waarde en hoe wil je die inzetten?

Wordt veranderen moeilijker wanneer je ouder wordt?

Vaak hoor ik dat omgaan met veranderingen moeilijker zou zijn wanneer je ouder wordt. Dat vind ik te stellig. Natuurlijk kom ik oudere werknemers tegen die moeite hebben met nieuwe ICT-systemen of die weinig affiniteit hebben met iedere nieuwe digitale ontwikkeling. Ook kunnen waarden, normen en arbeidsethos tussen generaties botsen. Maar ik zie net zo goed het tegenovergestelde: rijpheid en gerijptheid. Iemand heeft al zoveel veranderingen meegemaakt dat niet iedere nieuwe reorganisatie onmiddellijk de wereld op zijn kop zet.

Heel af en toe hoor ik de vraag: 'Hoe houd ik me staande in een organisatie waar bijna iedereen veel jonger is?' Dat kan een reële vraag zijn. Maar jezelf voortdurend vergelijken met een jongere generatie helpt meestal niet. Je hoeft niet jong te doen. Het gaat erom dat je betrokken blijft, open blijft staan voor ontwikkeling en jouw ervaring niet behandelt alsof die alleen nog thuishoort in een museum.

Wil je jouw carrière bewust afbouwen?

Voor een andere groep past het juist wel om langzaam iets terug te schakelen. Misschien wil je minder verantwoordelijkheid, minder uren werken of jouw taken anders verdelen. Misschien wil je kennis overdragen en ruimte maken voor anderen. Daar hoeft niets negatiefs aan te zijn. Een loopbaan hoeft niet tot de laatste werkdag op dezelfde snelheid door te gaan.

Op de pagina over je carrière afbouwen ga ik daar verder op in. Hoe bouw je bewust af zonder jezelf voortijdig buiten spel te zetten? Welke taken wil je behouden? Welke verantwoordelijkheden kun je overdragen? En hoe voorkom je dat afbouwen verandert in jarenlang wachten tot je eindelijk mag stoppen?

Is met pensioen gaan alleen maar iets om naar uit te kijken?

Voor veel mensen wel. Eindelijk meer vrijheid, geen wekker, geen vergaderingen en veel meer tijd voor andere dingen. Maar voor anderen ligt dat ingewikkelder. Werk geeft namelijk veel meer dan inkomen. Het geeft structuur aan jouw week, sociale contacten, verantwoordelijkheid, waardering en vaak ook een belangrijk stuk identiteit. Jarenlang kun je zeggen: ik ben verpleegkundige, manager, ondernemer, adviseur, docent of vakman. En dan komt er een dag waarop die rol ophoudt.

Dan kan ineens de vraag ontstaan: wat ga ik doen als maandagmorgen niet meer bestaat zoals ik hem veertig jaar heb gekend? Waar haal ik mijn contacten vandaan? Waar ben ik nog nodig? Wat geeft structuur aan mijn dag? Daarom is voorbereiding op pensioen niet alleen een financiële aangelegenheid. Het is ook nadenken over een nieuwe levensfase.

Kun je na je pensioen in een gat vallen?

Dat kan. Zeker wanneer jouw werk een groot deel van jouw identiteit, sociale leven en dagelijkse structuur bepaalde. De eerste weken kunnen heerlijk voelen als een lange vakantie, maar daarna ontstaat soms een ander gevoel. Je hoeft nergens meer te zijn. Niemand verwacht maandagochtend iets van je. Er is alle vrijheid van de wereld, maar die vrijheid moet je vervolgens wel zelf gaan invullen.

Daarom vind ik het verstandig om niet pas na jouw laatste werkdag na te denken over het leven daarna. Wat wil je blijven doen? Waar wil je mensen ontmoeten? Welke bezigheden geven betekenis? Wil je vrijwilligerswerk doen, iets nieuws leren, reizen, zorgen voor anderen, blijven werken of eindelijk tijd besteden aan iets waar jarenlang nauwelijks ruimte voor was? Het antwoord hoeft niet spectaculair te zijn. Het moet vooral bij jou passen.

Is pensioen ook afscheid nemen?

Het pensioen markeert het einde van een lange werkende levensfase. Dat kan mooi en bevrijdend zijn, maar ieder einde kan ook verlies met zich meebrengen. Je neemt afscheid van collega's, routines, een professionele rol, een werkplek en misschien van een vak dat tientallen jaren onderdeel van jouw leven was. Zelfs wanneer je vrijwillig en met plezier stopt, kun je weemoed of een gevoel van rouw ervaren om iets wat voorbijgaat.

Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat er iets mis is. Je kunt uitkijken naar wat komt en tegelijkertijd voelen dat je afscheid neemt van iets waardevols. Die twee gevoelens kunnen prima naast elkaar bestaan. Misschien is dat juist kenmerkend voor deze levensfase: er gaat een deur dicht terwijl er tegelijkertijd een andere opengaat.

Maakt het naderende pensioen je bewuster van de betrekkelijkheid van het leven?

Dat hoor ik regelmatig, soms heel expliciet en soms tussen de regels door. Wanneer je pensioen dichterbij komt, wordt ineens zichtbaar dat een groot deel van jouw werkende leven achter je ligt. Twintig jaar geleden leek tijd misschien bijna onbeperkt. Nu kan de vraag indringender worden: wat wil ik eigenlijk nog met de tijd die voor mij ligt?

Dat hoeft geen sombere gedachte te zijn. Het kan juist helderheid geven. Wat vind ik werkelijk belangrijk? Waar wil ik mijn energie nog aan geven? Welke mensen zijn belangrijk voor mij? Wat wil ik nog meemaken, leren of bijdragen? Waar wil ik mee stoppen? Misschien is ouder worden ook beseffen dat tijd niet onbeperkt is en dat juist daarom bewuster kiezen steeds belangrijker wordt.

Is de laatste loopbaanfase ook een persoonlijke overgang?

Zeker. Werk en leven lopen jarenlang door elkaar heen. Daarom is de overgang naar pensioen zelden alleen een verandering op jouw cv. Het kan raken aan identiteit, betekenis, zingeving, relaties en aan de vraag hoe je jouw dagen wilt invullen wanneer werk minder belangrijk wordt of volledig wegvalt. Voor sommige mensen ontstaat daardoor juist veel nieuwe ruimte. Voor anderen maakt het onzekerheden zichtbaar waar tijdens het werkende leven nauwelijks tijd voor was.

Ik zie de laatste loopbaanfase daarom niet alleen als een HR-vraagstuk. Het is ook een overgang in het leven. Je sluit iets af en maakt ruimte voor iets nieuws. Daar kun je enthousiast, nieuwsgierig, onzeker, weemoedig of opgelucht over zijn. Vaak is het gewoon een combinatie.

Hoe geef je jouw laatste werkjaren zinvol vorm?

De cruciale vraag is: hoe wil jij jouw loopbaan zinvol invullen tot jouw AOW-gerechtigde leeftijd? Waar ligt jouw toegevoegde waarde? Wat wil je nog leren? Wat wil je doorgeven? Moet jouw takenpakket anders worden verdeeld? Kun je jongere medewerkers begeleiden? Wil je minder uren werken of wil je juist op volle kracht doorgaan zolang het goed voelt?

Daar bestaat geen standaardantwoord voor. De een wil bewust afbouwen, de ander wil tot de laatste werkdag volop meedoen. De een verlangt naar pensioen, terwijl een ander het liefst nog jaren doorwerkt. Het belangrijkste is dat je niet automatisch terechtkomt in het patroon van: nog vijf jaar, nog vier jaar, nog drie jaar. Ook deze jaren zijn gewoon jaren van jouw leven.

Welke vragen helpen bij deze laatste loopbaanfase?

• Waar krijg ik op dit moment nog energie van in mijn werk?
• Welke werkzaamheden wil ik juist minder gaan doen?
• Welke kennis en ervaring wil ik nog overdragen?
• Wil ik mijn carrière afbouwen of juist actief blijven?
• Welke rol wil ik spelen voor jongere collega's?
• Wat wil ik nog leren of meemaken voordat ik stop met werken?
• Hoe belangrijk is mijn werk voor mijn identiteit?
• Waar haal ik na mijn pensioen structuur, contacten en betekenis vandaan?
• Waar kijk ik naar uit wanneer ik met pensioen ga?
• Waar zie ik misschien tegenop?

Je hoeft niet op iedere vraag onmiddellijk een antwoord te hebben. Maar het helpt om deze fase niet te laten gebeuren alsof je in een trein zit waarvan je toevallig weet dat het eindstation pensioen heet. Je mag onderweg nog steeds bepalen hoe je wilt reizen.

Wat als je als oudere werknemer onverwacht ander werk moet zoeken?

Niet iedereen bereikt vanuit een stabiele baan het pensioen. Soms verlies je jouw baan of moet je onverwacht opnieuw de arbeidsmarkt op. Dat kan extra onzekerheid oproepen wanneer je vijftigplusser of zestigplusser bent. Dan speelt een ander vraagstuk dan bewust afbouwen: hoe presenteer je jouw ervaring en welke mogelijkheden heb je nog op de arbeidsmarkt?

Daarvoor hebben we aparte informatie over kansen op de arbeidsmarkt voor 50-plussers. Op deze pagina blijft de hoofdvraag hoe je bewust, vitaal en met aandacht omgaat met de laatste fase van jouw eigen loopbaan.

Wanneer kan coaching voor oudere werknemers helpen?

Coaching kan zinvol zijn wanneer deze fase meer vragen oproept dan je had verwacht. Misschien wil je gemotiveerd blijven, maar weet je niet goed hoe. Misschien twijfel je over afbouwen, minder werken of een andere rol. Misschien merk je dat jouw werkgever je al heeft afgeschreven terwijl jij daar zelf heel anders over denkt. Of het naderende pensioen roept vragen op over identiteit, betekenis en de invulling van jouw leven daarna.

Dan hoeft coaching niet te gaan over het vinden van een compleet nieuwe carrière. Soms gaat het juist over goed verdergaan en goed afronden. Over bewust kiezen hoe je de komende jaren wilt werken, wat je nog wilt bijdragen en hoe je daarna verder wilt. De laatste fase van jouw werkende leven verdient net zo goed aandacht als het begin ervan.

Veelgestelde vragen over oudere werknemers en de laatste loopbaanfase

De laatste jaren van jouw loopbaan kunnen heel verschillend worden beleefd. De een wil bewust afbouwen, terwijl de ander juist actief en gemotiveerd wil blijven tot de laatste werkdag. Ook het naderende pensioen kan vragen oproepen over werk, identiteit en het leven daarna. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.

Wanneer ben je een oudere werknemer?

Daar is voor mij geen scherpe leeftijdsgrens voor. Op deze pagina gaat het vooral over werknemers die de laatste fase van hun loopbaan naderen en merken dat het pensioen steeds concreter in beeld komt. De vragen die daarbij spelen zijn belangrijker dan het exacte getal op jouw kalender.

Hoe blijf ik gemotiveerd in de laatste jaren voor mijn pensioen?

Onderzoek wat jou nog energie, uitdaging en voldoening geeft. Misschien kun je jouw taken anders verdelen, kennis overdragen, collega's begeleiden of andere verantwoordelijkheden oppakken. Het helpt vooral wanneer je deze jaren niet uitsluitend als een aftelperiode ziet.

Moet ik mijn carrière afbouwen voordat ik met pensioen ga?

Nee. Voor sommige mensen past geleidelijk afbouwen uitstekend, terwijl anderen graag tot hun pensioen volledig actief blijven. Het gaat erom welke vorm past bij jouw energie, wensen, werkzaamheden en persoonlijke situatie.

Is het normaal dat het naderende pensioen onzekerheid oproept?

Dat kan heel begrijpelijk zijn. Je neemt afscheid van een levensfase die vaak tientallen jaren structuur, contacten, identiteit en betekenis heeft gegeven. Naast opluchting en vrijheid kunnen daarom ook onzekerheid, weemoed of vragen over de toekomst ontstaan.

Hoe voorkom ik dat ik na mijn pensioen in een gat val?

Begin niet pas op jouw laatste werkdag met nadenken over het leven daarna. Onderzoek vooraf waar je betekenis, sociale contacten, structuur en plezier uit wilt halen wanneer werk wegvalt. Pensioen is niet alleen stoppen met werken, maar ook beginnen aan een nieuwe levensfase.