Zelfmedelijden en zelfbeklag: een vlucht voor pijn
Zelfmedelijden en zelfbeklag zijn een immense vlucht voor pijn of verdriet. Dit gevoel hoort bij schaamte, schuld en zelfbeeld, omdat het invloed heeft op de manier waarop je naar jezelf en jouw situatie kijkt. Het is een manier om de pijn, het verdriet, de realiteit of zelfs het leven te vermijden en niet onder ogen te willen zien. Nu wordt er nogal gauw oordelend gesproken over zelfmedelijden in de trant van: ‘Zo, die heeft wel medelijden met zichzelf.’ Men is er vaak negatief over. Toch is het een menselijke reactie die je weliswaar niet verder brengt, maar die niet gek is.
Wat is zelfmedelijden of zelfbeklag?
Zelfmedelijden leg ik uit als: meelijden met jezelf. Het is ook zelfbeklag in de zin van: je klaagt over wat jou is overkomen. Je vindt jezelf zielig. Je zit in de slachtofferrol en je zegt: ‘Waarom moet mij dit overkomen?’ Wie zelfmedelijden heeft, knuffelt zichzelf en communiceert met zichzelf op een ongezonde manier. Wanneer je medelijden met jezelf hebt, ontstaat er het volgende:
- Je vindt dat je het erg moeilijk hebt en het brengt je in een passieve rol.
- Je vertelt jezelf voortdurend dat wat je nu overkomt uitzichtloos is en dat je niet het vermogen hebt om dit te overwinnen.
- Je hebt een excuus gevonden om op de stoel te blijven zitten: doordat je jezelf vertelt dat je het zo moeilijk hebt, heb je ook een reden om geen stappen te zetten.
- Je voelt je slachtoffer en je geeft anderen de schuld van wat jou overkomt.
Waarom helpt zelfmedelijden niet?
Zelfbeklag helpt je niet verder. Sterker nog: door jouw eigen houding ben je voor niemand bereikbaar. Je doet de deuren dicht voor jouw omgeving. Je zegt als het ware: ‘Blijf allemaal maar uit mijn buurt. Ik ben niet te helpen en ik wil geen hulp, want wat me nu overkomt is zo uitzichtloos, zo dramatisch dat ik daar nooit meer uitkom.’
Wanneer komt zelfmedelijden voor?
Wij weten niet wat je hebt meegemaakt. Soms lijkt het leven inderdaad meedogenloos en hard en we weten dat mensen soms dramatische gebeurtenissen meemaken. We zijn dus wel enigszins voorzichtig. Maar het kan voorkomen:
- Wanneer je verdrietig bent om het overlijden van een dierbare.
- Wanneer je ontslag hebt gekregen en maar moeilijk ander werk kunt vinden.
- Wanneer jouw relatie op de klippen is gelopen.
- Wanneer jouw kind een heel andere weg bewandelt dan je graag zou willen.
- Wanneer ……………… vul maar in.
Ga je je herpakken?
Wat er ook gebeurt, altijd is er weer een weg. Dat geldt ook voor jou. Je bent veerkrachtig genoeg om uit de passieve slachtofferrol te kruipen. Vertel jouw verhaal, vertel jouw verdriet, boosheid of teleurstelling. Zoek mensen op waar je jouw verhaal kunt doen en die jou willen begrijpen. Maar één ding mag je van mij aannemen. Zelfbeklag brengt je geen stap verder.
Wat kun je eraan doen?
Coaching gericht op het omgaan met stress of omgaan met veranderingen kan je helpen. Het ligt aan jouw situatie. Daarom bieden wij uitsluitend maatwerk. Sta alvast op uit de stoel en maak een plan. Je doet jezelf een enorm plezier wanneer je opstaat en de weg gaat die je moet gaan.
Wanneer wordt zelfmedelijden een vast patroon?
Zelfmedelijden wordt een vast patroon wanneer je steeds opnieuw vertelt waarom jij niets aan jouw situatie kunt veranderen. Je blijft dan kijken naar wat jou is aangedaan, wat jou ontbreekt of wat anderen verkeerd hebben gedaan. Daardoor hoef je jouw verdriet en pijn niet werkelijk onder ogen te zien, maar hoef je ook geen verantwoordelijkheid te nemen voor de volgende stap. Dat betekent niet dat jij schuld hebt aan alles wat jou is overkomen. Het betekent wel dat jij degene bent die moet bepalen hoe je ermee verdergaat.
Welke gevoelens hangen samen met zelfmedelijden?
Zelfmedelijden hangt direct samen met jezelf zielig vinden. Wanneer je door pijnlijke ervaringen jouw eigen waarde niet meer ziet, kun je je ook waardeloos voelen. Je kunt denken dat jouw leven mislukt is en het gevoel hebben dat je als mens hebt gefaald. Soms haal je jezelf verder onderuit en ga je jezelf dom of onnozel voelen.
Welke ontwikkeldoelen passen bij zelfmedelijden?
Een belangrijk ontwikkeldoel kan zijn om jouw gevoelens toe te staan en te ervaren. Je hoeft pijn, verdriet en teleurstelling niet weg te drukken of te vermijden. Door ze onder ogen te zien, ontstaat er ruimte om te verwerken wat jou is overkomen.
Daarnaast kan het helpen om zelfcompassie te leren ontwikkelen. Zelfcompassie is wat anders dan zelfmedelijden. Je erkent dat je het moeilijk hebt, zonder jezelf machteloos te verklaren of in zelfbeklag te blijven hangen.
Ook kun je onderzoeken welke eigen keuzes je kunt maken. Je hebt niet altijd invloed op wat jou overkomt, maar je kunt wel bepalen welke stap je vandaag zet en welke hulp je daarbij nodig hebt.
Veelgestelde vragen over zelfmedelijden en zelfbeklag
Zelfmedelijden en zelfbeklag roepen vaak vragen op over verdriet, slachtofferschap en het nemen van verantwoordelijkheid. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.
Is zelfmedelijden een normale reactie?
Ja. Zelfmedelijden kan een menselijke reactie zijn op verlies, pijn of teleurstelling. Het wordt een probleem wanneer je erin blijft hangen en geen stappen meer zet.
Wat is het verschil tussen zelfmedelijden en zelfcompassie?
Bij zelfmedelijden vertel je jezelf dat jouw situatie uitzichtloos is. Bij zelfcompassie erken je jouw pijn, maar blijf je ook kijken naar wat je nodig hebt en kunt doen.
Waarom blijf ik in zelfbeklag hangen?
Zelfbeklag kan je tijdelijk beschermen tegen pijn, verdriet of verantwoordelijkheid. Daardoor hoef je niet direct onder ogen te zien wat er is gebeurd en wat jouw volgende stap is.
Hoe kom je uit zelfmedelijden?
Vertel eerlijk wat je voelt, zoek steun en bepaal welke kleine stap wel mogelijk is. Je hoeft niet alles meteen op te lossen, maar je moet wel weer in beweging komen.
Wanneer is begeleiding verstandig?
Begeleiding kan helpen wanneer je jezelf machteloos blijft voelen, hulp afwijst of geen uitweg meer ziet uit jouw verdriet, boosheid of teleurstelling.
Wat betekent zelfmedelijden voor jouw persoonlijke ontwikkeling?
Zelfmedelijden kan zichtbaar maken welke pijn, teleurstelling of werkelijkheid je nog niet onder ogen wilt zien.
Persoonlijke ontwikkeling betekent dat je jouw gevoelens serieus neemt, zonder jezelf machteloos te maken. Je erkent wat jou is overkomen en zet daarna weer een stap.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 15-01-2017
Update: 4 augustus 2026.
