home / team organisatie / teamcoaching / ziekmakende organisatie team / vriendjespolitiek

Vriendjespolitiek binnen organisaties

Vriendjespolitiek binnen organisaties draagt ten enenmale niet bij aan vertrouwen binnen de organisatie. Ik moet mezelf corrigeren. Ik bedoel: vriendjes- en vriendinnetjespolitiek draagt bij aan argwaan, achterdocht en wantrouwen. Zodra medewerkers het gevoel krijgen dat relaties belangrijker zijn dan prestaties, kwaliteiten of duidelijke afspraken, ontstaat twijfel over de eerlijkheid van beslissingen.

Vriendjespolitiek kan onderdeel worden van negatieve groepsvorming binnen teams en organisaties. Er ontstaat een binnenste kring van mensen die gemakkelijker toegang, invloed of voordelen krijgt en een groep die daarbuiten staat. Daarmee ligt wij-zijdenken al snel op de loer.

Welke voorbeelden van vriendjespolitiek zie je binnen organisaties?

Ik kreeg onlangs de vraag voorgelegd of ik ook voorbeelden had van vriendjespolitiek. En ja, die heb ik. Het kan gaan over benoemingen en promoties, maar net zo goed over opdrachten, geld, beoordelingen en de manier waarop fouten worden behandeld. Steeds zie je hetzelfde patroon: de persoonlijke relatie beïnvloedt een beslissing die eigenlijk op zakelijke en objectieve gronden genomen zou moeten worden.

• Leidinggevenden benoemen die er normaal niet voor in aanmerking zouden komen.
• Leidinggevenden via de zijdeur naar binnen laten komen.
• Promotie toekennen aan medewerkers zonder dat dit gebaseerd is op prestaties of competenties.
• Functiebenamingen toeschuiven waardoor een medewerker een salarisschaal opschuift.
• Heimelijk steun geven aan een voorstel omdat een bekende daarom vraagt en niet omdat het voorstel inhoudelijk goed is.
• Opdrachten verstrekken aan zzp’ers of onderaannemers die bevriend zijn.
• Ronselen bij aanbestedingen.
• Fouten van een bekende door de vingers zien of bedekken.
• Leningen, bonussen of andere financiële middelen verstrekken aan de één terwijl de ander er niet voor in aanmerking komt.
• Fouten van een vriendje of vriendinnetje bagatelliseren en prestaties onterecht oppimpen.

Voor medewerkers die dit zien gebeuren, is het buitengewoon moeilijk om nog te geloven dat iedereen op dezelfde manier wordt beoordeeld. Zeker wanneer beslissingen niet transparant worden uitgelegd, groeit al snel wantrouwen binnen het team of de organisatie.

Waarom leidt vriendjespolitiek tot wantrouwen?

Omdat medewerkers gaan twijfelen aan het speelveld. Heeft het nog zin om goed te presteren wanneer een ander toch wordt bevorderd omdat hij de juiste mensen kent? Heeft solliciteren naar een interne functie zin wanneer de kandidaat eigenlijk al bepaald is? En waarom wordt de ene medewerker stevig aangesproken op een fout terwijl dezelfde fout bij een ander gemakkelijk wordt toegedekt?

Het probleem is niet alleen de concrete bevoordeling. Ook de verwachting dat er vriendjespolitiek speelt, kan schade veroorzaken. Mensen gaan achter beslissingen iets zoeken, vertrouwen informatie minder gemakkelijk en kunnen steeds sterker denken in insiders en outsiders.

Hoe ontstaat een binnenste kring?

Vriendjespolitiek kan ervoor zorgen dat rond leiding of directie een informele binnenste kring ontstaat. Sommige medewerkers krijgen sneller informatie, worden eerder gevraagd voor interessante opdrachten of hebben gemakkelijker toegang tot degene die besluiten neemt. Anderen merken dat en voelen zich steeds verder op afstand staan.

Daarmee kom je gemakkelijk terecht bij Hullie en Zullie. Hullie zitten dicht tegen de directie aan en zullie mogen het werk uitvoeren. Hullie krijgen alles voor elkaar en zullie moeten zich gewoon aan de regels houden. Wanneer zo’n beeld eenmaal ontstaat, kan vrijwel iedere beslissing als nieuwe bevestiging worden gezien.

Verdeel en heers

Soms zit er zelfs een verdeel-en-heersprincipe achter. Ik geef jou wat en ik verlang wat terug. Zo werd bij een organisatie een coach ingehuurd voor een grote opdracht, namelijk een traject voor het managementteam. De coach was bevriend met de directie, maar dat werd er niet bij verteld. In ruil daarvoor moest ze alle vertrouwelijke gesprekken terugkoppelen aan de directie. Zie je hoe gevaarlijk dit is? Een coach wordt ingehuurd vanuit vertrouwen en onafhankelijkheid, terwijl er achter de schermen een heel andere afspraak ligt.

Of ik moet denken aan een HR-manager die ik goed ken. Hij vertelde: ‘Ik kan jou zo binnenloodsen bij onze organisatie en je kunt wel voor een paar ton aan opdrachten krijgen, maar dan wil ik wel dat jij mij op de vrijdag inhuurt als zzp’er.’ Dat is geen aardig gebruikmaken van een netwerk meer. Dan wordt een zakelijke positie gebruikt om elkaar persoonlijk voordeel toe te spelen.

Waarom is vriendjespolitiek schadelijk voor teams?

Medewerkers gaan niet alleen twijfelen aan individuele beslissingen, maar uiteindelijk aan het hele systeem. Wie krijgt kansen? Wie wordt beschermd? Wie wordt geloofd wanneer er een conflict ontstaat? Wanneer mensen het idee krijgen dat persoonlijke relaties zwaarder wegen dan objectieve maatstaven, neemt de bereidheid om zich volledig in te zetten gemakkelijk af.

Ook kan negatieve beeldvorming ontstaan rond mensen die tot de vermeende binnenste kring behoren. Zij worden misschien niet meer beoordeeld op hun werk, maar op hun relatie met een leidinggevende. Daarmee beschadigt vriendjespolitiek soms zelfs degene die wordt bevoordeeld. Collega’s weten immers nooit meer precies wat iemand op eigen kracht bereikt heeft.

Kan een afdeling door vriendjespolitiek een negatief imago krijgen?

Jazeker. Wanneer medewerkers binnen een bepaalde afdeling of rondom één manager vaker worden bevoordeeld, kan het hele team een negatief imago krijgen. Dan wordt al snel gezegd dat je bij die club alleen binnenkomt wanneer je de juiste mensen kent of dat bepaalde medewerkers toch altijd beschermd worden.

Daarbij moet je natuurlijk voorzichtig zijn met snelle conclusies, want beeldvorming is niet automatisch de waarheid. Maar wanneer besluitvorming structureel ondoorzichtig is en steeds dezelfde mensen voordeel lijken te krijgen, moet de leiding niet verbaasd zijn dat dit soort verhalen ontstaan.

Wat is het verschil tussen vriendjespolitiek en netwerken?

Weet je wat het probleem is? Het klopt niet, die vriendjespolitiek. Bevoordelen van vriendjes betekent vrijwel automatisch dat anderen minder kans krijgen. Maar pas zei iemand tegen mij: ‘Ik heb een vriend die een bepaalde klus heel goed zou kunnen doen. Mag ik die dan niet voordragen?’ Natuurlijk mag dat. Dat is geen vriendjespolitiek. Dat is je netwerk inzetten en benutten.

Het verschil zit in de procedure en de afweging. Wanneer jouw vriend aantoonbaar goed is en gewoon op dezelfde wijze wordt beoordeeld als andere kandidaten, is er weinig aan de hand. Wanneer de opdracht op voorhand al aan hem gegund is en de rest slechts voor de vorm mee mag doen, heb je een heel ander verhaal.

Wanneer wordt bevoordelen echt problematisch?

Vooral wanneer er willekeur ontstaat. De ene medewerker krijgt ruimte waar de andere medewerker op regels wordt gewezen. Een fout bij de één wordt vergeten en bij de ander zwaar aangerekend. Of iemand krijgt informatie, geld, promotie of kansen die anderen onder dezelfde omstandigheden niet krijgen. Op dat moment gaat het niet meer over sympathie of een goede persoonlijke klik, maar over ongelijke behandeling.

Dat kan op termijn bijdragen aan een verziekte werksfeer. Medewerkers praten over elkaar, vertrouwen beslissingen niet meer en leggen bij iedere benoeming of promotie onmiddellijk de relatie met wie iemand kent.

Hoe voorkom je vriendjespolitiek?

Transparantie is een belangrijke eerste stap. Maak duidelijk waarop benoemingen, promoties, opdrachten en beloningen gebaseerd zijn. Wanneer er een persoonlijke relatie bestaat tussen degene die beslist en degene die voordeel kan krijgen, moet je daar extra zorgvuldig mee omgaan. Soms betekent dat eenvoudigweg dat iemand anders de beslissing moet nemen.

Daarnaast helpt het om dezelfde maatstaven consequent toe te passen. Niet de fout van de ene medewerker afdoen als pech en dezelfde fout van een ander als disfunctioneren. Niet bij de ene kandidaat ineens flexibel omgaan met functie-eisen terwijl die eisen voor alle anderen keihard gelden. Gelijke gevallen vragen om een vergelijkbare behandeling en uitzonderingen moeten uitlegbaar zijn.

Wat vraagt dit van leiding en directie?

Vooral zelfbewustzijn. Het is namelijk buitengewoon menselijk om gemakkelijker iets te gunnen aan iemand die je aardig vindt of goed kent. Juist daarom moet je bij zakelijke beslissingen soms bewust afstand nemen van jouw persoonlijke voorkeur. Vraag jezelf af: zou ik precies dezelfde beslissing nemen wanneer ik deze persoon niet persoonlijk kende?

Ook moet de leiding aanspreekbaar zijn wanneer medewerkers vragen stellen over een benoeming, opdracht of voorkeursbehandeling. Dat betekent niet dat iedere verdenking van vriendjespolitiek terecht is. Maar de reactie ‘vertrouw ons nu maar’ helpt meestal niet wanneer het probleem nu juist gebrek aan vertrouwen is.

Samengevat

Vriendjespolitiek ontstaat wanneer persoonlijke relaties bepalend worden voor zakelijke beslissingen en bekende mensen daardoor onterecht worden bevoordeeld. Dat kan gaan over functies, promoties, opdrachten, geld, informatie of de manier waarop fouten worden beoordeeld. Het gevolg is vrijwel altijd hetzelfde: argwaan, achterdocht en wantrouwen.

Gebruik jouw netwerk gerust, maar zorg voor een eerlijk speelveld. Een bekende voordragen die uitstekend geschikt is, is iets anders dan de uitkomst vooraf regelen. Zodra medewerkers niet meer geloven dat beslissingen op inhoudelijke en uitlegbare gronden worden genomen, beschadigt dat uiteindelijk de samenwerking binnen de hele organisatie.

Veelgestelde vragen over vriendjespolitiek

Niet iedere persoonlijke relatie binnen een organisatie betekent dat er vriendjespolitiek speelt. Het gaat om de vraag of die relatie zakelijke beslissingen oneerlijk beïnvloedt en anderen daardoor worden benadeeld.

Wat is vriendjespolitiek?

Vriendjespolitiek is het onterecht bevoordelen van iemand met wie je een persoonlijke relatie hebt, bijvoorbeeld bij een benoeming, promotie, opdracht of beloning.

Wat is het verschil tussen vriendjespolitiek en netwerken?

Bij netwerken breng je iemand onder de aandacht die vervolgens op normale en inhoudelijke criteria wordt beoordeeld. Bij vriendjespolitiek beïnvloedt de persoonlijke relatie de uitkomst en hebben anderen geen werkelijk gelijkwaardige kans.

Waarom leidt vriendjespolitiek tot wantrouwen?

Omdat medewerkers gaan twijfelen of prestaties, competenties en afspraken nog wel doorslaggevend zijn. Zij krijgen het gevoel dat vooral telt wie je kent.

Hoe herken je vriendjespolitiek binnen een organisatie?

Signalen zijn onder meer onverklaarbare voorkeursbehandeling, dezelfde mensen die steeds kansen krijgen, fouten die bij bepaalde medewerkers worden toegedekt en besluitvorming waarvan de criteria onduidelijk blijven.

Hoe voorkom je vriendjespolitiek?

Door transparante criteria te gebruiken, belangen en relaties zichtbaar te maken, vergelijkbare situaties gelijk te behandelen en iemand met een persoonlijk belang waar nodig buiten de beslissing te houden.