home / team organisatie / teamcoaching / ziekmakende organisatie team / roddelcultuur

Roddelcultuur: roddel en achterklap in de wandelgangen

Is er een roddelcultuur binnen jouw team of organisatie? Merk je dat collega’s of leidinggevenden voortdurend zwart gemaakt worden, dat er veel gesmoes is in de wandelgangen en dat communicatie zelden open en rechtstreeks verloopt? Dan heb je niet alleen te maken met wat losse praatjes. Wanneer roddelen een vast onderdeel wordt van de manier waarop mensen met elkaar omgaan, kan het vertrouwen binnen een team behoorlijk worden aangetast.

Een roddelcultuur hoort bij negatieve groepsvorming binnen teams en organisaties. Mensen zoeken elkaar op, delen negatieve verhalen over anderen en bevestigen daarmee elkaars beeld. Dat kan een gevoel van saamhorigheid geven, maar ondertussen ontstaat een sfeer waarin steeds minder rechtstreeks wordt gecommuniceerd.

Waarom is roddelen schadelijk?

Ik omschrijf roddelen aan de hand van een aantal kenmerken. De boodschap heeft meestal een negatieve lading, de persoon over wie wordt gesproken krijgt geen weerwoord en informatie is lang niet altijd gebaseerd op feiten. Vaak zijn het aannames, interpretaties of halve waarheden die in de loop van de tijd steeds steviger als waarheid worden gebracht.

• De boodschap heeft een negatieve of neerbuigende lading.
• De persoon over wie gesproken wordt, krijgt geen mogelijkheid tot weerwoord.
• Onjuiste of onvolledige informatie kan zich gemakkelijk verspreiden.
• De integriteit of competentie van iemand wordt in twijfel getrokken.
• Roddelen kan overgaan in zwartmaken of belasteren.
• Geruchten worden soms als feiten gepresenteerd.
• Verhalen zijn regelmatig gebaseerd op interpretaties in plaats van bewijs.

Het gevaar zit niet alleen in de inhoud van één verhaal. Wanneer meerdere collega’s elkaar voortdurend negatieve informatie over dezelfde persoon of groep vertellen, kan daar uiteindelijk een vast beeld uit ontstaan. Dat lijkt sterk op stemmingmakerij: een verhaal krijgt steeds meer lading en wordt gaandeweg moeilijker te corrigeren.

Wat is de keerzijde van roddelen?

Net zoals jij over anderen praat, kun je er nooit zeker van zijn dat er niet ook over jou wordt gepraat. Dat besef kan behoorlijk knagen. Wat wordt er over mij gezegd? Wie weet er dingen waarvan ik niet wist dat ze bekend waren? En hoe beïnvloedt dat mijn reputatie binnen het team? Roddelen kan je misschien even een gevoel van verbondenheid geven, maar op langere termijn creëert het juist onzekerheid en wantrouwen.

Daarom tast een roddelcultuur uiteindelijk de sociale veiligheid aan. Wanneer mensen weten dat anderen achter hun rug om praten, zullen zij minder gemakkelijk fouten toegeven, persoonlijke informatie delen of zich kwetsbaar opstellen. Ze gaan opletten wat ze zeggen en tegen wie ze het zeggen.

Hoe werkt een roddelcultuur in de praktijk?

Bij Irma op de afdeling wordt veel geklaagd over wat anderen niet goed doen, wat anderen fout doen en wat zij anders zouden moeten doen. Irma vertelt: ‘Bij ons wordt dat nooit rechtstreeks geuit maar altijd achter de rug om van de persoon in kwestie.’ Zelfs een gewoon gesprek over het weekend kan volgens haar binnen korte tijd omslaan in een oordeel over een collega.

Irma vertelt dat er amper een gesprek gevoerd kan worden zonder dat er een mening over een ander wordt uitgesproken. Er zit bijna altijd een lading op in de trant van: dat kun je niet maken, dat doe je toch niet, ze weet dat het niet mag of ik zou het nooit zo doen. Voor je het weet word je erbij betrokken met de vraag: ‘Wat vind jij er nou van? Vind jij het ook belachelijk dat...?’ Ondertussen kijkt iedereen vooral van zichzelf af.

Van saamhorigheid naar irritatie

In het begin vond Irma het allemaal nog niet zo erg. Het gaf een gevoel van saamhorigheid, ergens bij horen en betrokken worden. Maar gaandeweg begon het haar te storen. Het geklets en geroddel voelde steeds onprettiger en ze wilde er eigenlijk niet meer aan meedoen. Tegelijk merkte ze hoe lastig dat was, want wie niet meedoet aan het gezamenlijke verhaal kan zomaar zelf onderwerp van gesprek worden.

Daarmee zie je hoe sterk zo’n patroon kan zijn. Meedoen voelt niet goed, maar afstand nemen voelt ook riskant. Dat is precies waarom een roddelcultuur voor mensen zo beklemmend kan worden.

Wat als je niet meer mee wilt doen?

Je wilt het patroon misschien doorbreken, maar wanneer je je terugtrekt wordt er mogelijk ook over jou gekletst. Dat kan een heel onveilig gevoel geven. Je ziet het dagelijks gebeuren, weet hoe gemakkelijk iemand onderwerp van gesprek wordt en gaat vanzelf nadenken over wat er wordt gezegd wanneer jij de kamer uitloopt.

Dan komen vragen op als: moet ik dit bespreken met de leidinggevende? Moet ik op zoek naar iets anders? Kan ik gewoon weigeren om mee te doen? En wat als de leiding zelf ook vrolijk meedoet aan het beroddelen van collega’s? Die laatste situatie maakt het extra ingewikkeld, omdat degene die het patroon eigenlijk zou moeten begrenzen er dan zelf onderdeel van is.

Welke gevolgen heeft roddelen op de werkvloer?

Roddelen heeft gevolgen voor veel meer dan alleen de persoon over wie gesproken wordt. Het tast het vertrouwen binnen het hele team aan. Mensen weten immers dat hetzelfde mechanisme ook tegen hen gebruikt kan worden. Daardoor wordt communicatie voorzichtiger, nemen onderlinge achterdocht en spanning toe en verschuift de aandacht van samenwerken naar praten over anderen.

• Het vertrouwen tussen collega’s neemt af.
• Medewerkers voelen zich minder vrij om open te communiceren.
• De sfeer binnen het team wordt negatiever.
• Reputaties kunnen beschadigd raken.
• De samenwerking en productiviteit kunnen afnemen.
• Wantrouwen en achterdocht nemen toe.
• Medewerkers gaan zichzelf steeds meer beschermen.

Wanneer dit langdurig doorgaat, kan de sfeer uiteindelijk behoorlijk verzieken. Dan is roddelen niet meer een incident, maar onderdeel geworden van de cultuur.

Wat zegt een roddelcultuur over het team?

De gradatie waarin geklets in de wandelgangen voorkomt kan verschillen, maar duidelijk is dat het vaak gaat over negatieve bondgenootschappen. Communicatie is niet open en rechtstreeks, een constructieve feedbackcultuur ontbreekt en met het onderlinge vertrouwen is het meestal niet best gesteld. Collega’s voelen zich minder veilig, er ontstaat achterdocht en weerstanden worden vooral indirect geuit.

Je ziet daarin hetzelfde mechanisme als bij Hullie en Zullie. De ander wordt onderwerp van gesprek in plaats van gesprekspartner. En zolang dat zo blijft, wordt het probleem niet opgelost maar vooral rondverteld.

Hoe creëer je weer een open en veilige werkplek?

Een open werkplek begint niet bij de regel dat niemand meer mag roddelen. Het begint bij een cultuur waarin mensen rechtstreeks kunnen zeggen wat hen dwarszit zonder dat ieder verschil meteen escaleert. Wanneer jij niet meedoet aan negatieve gesprekken, geef je natuurlijk een duidelijk signaal af. Maar uiteindelijk moet het team als geheel leren om irritaties, feedback en verschillen eerder bij de juiste persoon neer te leggen.

Daarvoor is vertrouwen nodig. Mensen moeten erop kunnen rekenen dat een gesprek niet onmiddellijk wordt afgestraft en dat men zorgvuldig omgaat met wat wordt gedeeld. Alleen dan ontstaat een geloofwaardig alternatief voor praten in de wandelgangen.

Hoe ga je er als leidinggevende mee om?

Wanneer je als leidinggevende dit kwaad onmiddellijk de kop in wilt drukken, kun je de roddelcultuur onbedoeld juist verder ondergronds duwen. Ik vind het niet zo gek dat je op een bepaald moment roept: ‘En nu moet het afgelopen zijn.’ Je hebt gelijk, het moet ook afgelopen zijn. Maar alleen een verbod uitspreken lost het mechanisme niet op.

Onderzoek daarom eerst waar het roddelen vandaan komt. Zijn er conflicten die niet rechtstreeks worden besproken? Is er weinig vertrouwen in de leiding? Zijn mensen bang voor confrontaties? Wordt kritiek afgestraft? Of zijn bepaalde groepjes zo sterk geworden dat praten over anderen onderdeel is geworden van hun onderlinge binding? Pas wanneer je dat weet, kun je gericht werken aan ander gedrag.

Hoe doorbreek je een roddelcultuur?

Doorbreken begint met het verschuiven van praten over iemand naar praten met iemand. Dat klinkt simpel, maar in een team waar het patroon al lang bestaat vraagt het behoorlijk wat moed. Spreek mensen rechtstreeks aan, stel vragen voordat je conclusies trekt en weiger mee te gaan in gesprekken waarbij iemand alleen maar zwart wordt gemaakt.

Daarnaast moet je als team duidelijke normen ontwikkelen over feedback en onderlinge communicatie. Niet vanuit braafheid, maar omdat samenwerken onmogelijk wordt wanneer niemand erop kan vertrouwen dat kritiek ook werkelijk rechtstreeks wordt besproken. Hoe minder ruimte er is voor achterkamertjes en fluistergesprekken, hoe groter de kans dat spanningen zichtbaar en bespreekbaar worden.

Samengevat

Een roddelcultuur ontstaat wanneer medewerkers structureel over elkaar praten in plaats van met elkaar. Negatieve verhalen, aannames en oordelen versterken elkaar en geven de groep tijdelijk een gevoel van verbondenheid. Ondertussen nemen vertrouwen en veiligheid af en kan iemand gemakkelijk buiten de groep komen te staan.

Doorbreken vraagt meer dan zeggen dat roddelen verboden is. Onderzoek waarom mensen niet rechtstreeks communiceren, maak feedback veiliger en spreek elkaar aan op het moment dat gesprekken veranderen in zwartmaken of achterklap. Een gezonde cultuur vraagt dat problemen terechtkomen bij degene met wie je ze hebt.

Veelgestelde vragen over een roddelcultuur

Niet ieder gesprek over een afwezige collega is meteen roddel. Het wordt schadelijk wanneer negatieve verhalen structureel worden gedeeld zonder dat de ander een kans krijgt om te reageren en wanneer dat patroon het vertrouwen binnen het team aantast.

Wat is een roddelcultuur?

Een roddelcultuur ontstaat wanneer medewerkers structureel over collega’s praten in plaats van rechtstreeks met hen en negatieve verhalen, aannames en oordelen onderdeel worden van de dagelijkse communicatie.

Waarom roddelen mensen op het werk?

Roddelen kan voortkomen uit onzekerheid, frustratie, jaloezie of behoefte aan verbondenheid. Samen praten over een ander kan tijdelijk een gevoel van saamhorigheid geven.

Waarom is roddelen schadelijk voor een team?

Omdat mensen minder vertrouwen krijgen dat zorgvuldig met informatie wordt omgegaan. Daardoor worden zij voorzichtiger, neemt open communicatie af en kan achterdocht ontstaan.

Wat kun je doen als collega’s voortdurend roddelen?

Ga niet automatisch mee in negatieve gesprekken, probeer onderwerpen terug te brengen naar concrete feiten en stimuleer dat problemen rechtstreeks worden besproken met degene om wie het gaat.

Wat kan een leidinggevende doen tegen een roddelcultuur?

Onderzoek waarom medewerkers niet rechtstreeks communiceren, begrens zwartmaken en werk aan een cultuur waarin feedback, irritaties en conflicten veilig en open besproken kunnen worden.