home / persoonlijke ontwikkeling / stress / energiehuishouding / vakantiestress

Vakantiestress: heb jij er last van?

Voor iedereen betekent vakantie iets anders. Zelf houd ik van eenvoudige en sobere vakanties en ben ik tevreden met een plekje in Nederland, een fiets, een laptop (schrijven doe ik altijd) en een mooi boek. Andere mensen zoeken juist het avontuur of willen reizen. En weer andere mensen blijven het liefst thuis en gaan klussen of in de tuin aan het werk. Maar een vakantie levert niet automatisch nieuwe energie op. Binnen jouw energiehuishouding en energiebalans gaat het om de verhouding tussen inspanning, rust en herstel. In dit artikel ga ik in op vakantiestress.

Denk ook eens aan de overdracht van werk aan jouw collega’s, omdat het werk tijdens jouw afwezigheid moet doorgaan. Vaak ontstaat er juist veel werkstress voor de vakantie.

Maar vakantiestress gaat ook over alle voorbereidingen die je moet treffen. Het gaat over alles wat jou fysieke of mentale druk geeft. Denk eens aan inpakstress. De koffer moet worden ingepakt en wat moet er allemaal mee? Welke kleding neem je mee? Of nog belangrijker: heb je jouw paspoort wel bij je? Denk je aan jouw reisdocumenten?

En hoe laat je jouw woning achter? Geeft de buurvrouw de bloemen water? Heeft zij de sleutel al? Dan komt de dag van vertrek. Is alles geregeld? Heb je niets vergeten? Wanneer je ver moet reizen, geeft dat voor veel mensen ook stress. Bijvoorbeeld wanneer je lang in de auto moet zitten of moet vliegen.

Waarom begint vakantiestress vaak al vóór vertrek?

Voor de vakantie lijkt alles opeens af te moeten. Je wilt jouw werk afronden, taken overdragen, de woning netjes achterlaten, koffers inpakken en niets vergeten. Daardoor prop je soms meer werk in de laatste dagen dan verstandig is. In plaats van rustig af te bouwen, maak je overuren en vertrek je al vermoeid. De overgang van hard werken naar ontspannen is dan groot. Jouw lichaam is vrij, maar jouw hoofd draait nog door. Soms blijf je zelfs tijdens jouw vakantie altijd aan staan.

Soorten vakantiestress

Ik noem wat voorbeelden van vakantiestress.

Als eerste dus de voorbereiding en planning van de vakantie of de inpakstress bij de koffer. Maar je kunt ook financiële druk ervaren. Zeker wanneer je een dure vakantie hebt geboekt. Wanneer je op vakantie bent, merk je dat je jouw normale structuur verliest. Normaal ben je redelijk op tijd uit bed en ga je ook op tijd slapen. Nu de structuur wordt doorbroken omdat je niets moet, kan dat ook stress geven. Je merkt dat iedereen in het gezin anders reageert. Of zoals een echtscheidingsbemiddelaar ooit tegen mij zei: ‘Ik krijg de meeste aanvragen na de vakantie.’

Vakantiestress kun je ook zelf veroorzaken doordat je torenhoge verwachtingen hebt van de vakantie. Je hebt alles perfect gepland, maar je zult zien dat de reis toch anders verloopt dan je had gedacht. Ook een onbekende omgeving – al is dat juist één van de charmes van reizen – kan jou stress geven. Jouw controlebehoefte staat genieten en ontspannen in de weg en je vindt het misschien lastig om het allemaal wat los te laten.

Vakantiestress kan ook ontstaan doordat je veel te veel wilt doen in een paar dagen. Je hebt misschien drie weken vakantie en je hebt voor vijf weken aan activiteiten in jouw hoofd. Of je hebt je nog wat sociale verplichtingen op de hals gehaald terwijl je op de camping zit. Misschien meen je dat je iedere vierkante kilometer bestudeerd moet hebben nu je voor het eerst in het buitenland bent.

Waarom geven hoge verwachtingen extra vakantiestress?

Je hebt lang naar de vakantie uitgekeken. Daardoor kan het idee ontstaan dat alles perfect moet zijn. Het weer moet mooi zijn, iedereen moet gezellig doen en iedere dag moet bijzonder worden. Maar een vakantie blijft het gewone leven in een andere omgeving. Kinderen kunnen moe zijn, het kan regenen, een camping kan tegenvallen en jouw partner kan iets anders willen dan jij. Hoe hoger jouw verwachtingen zijn, hoe groter de kans op teleurstelling. Ontspannen lukt beter wanneer niet ieder moment bijzonder, gezellig of nuttig hoeft te zijn.

Waarom is loslaten op vakantie soms zo moeilijk?

Op jouw werk weet je wat er van je wordt verwacht. Thuis heb je jouw gewoonten en structuur. Tijdens een vakantie valt een deel van die houvast weg. Dat kan prettig zijn, maar ook onrust geven. Je wilt misschien de planning blijven bepalen, voortdurend controleren of alles goed gaat of toch even jouw werkmail bekijken. Loslaten betekent dat niet alles precies hoeft te verlopen zoals jij het vooraf hebt bedacht. Je hoeft niet ieder uur te benutten en niet ieder probleem direct op te lossen.

Hoe voorkom je dat jouw vakantie te vol wordt?

Een vakantie wordt niet rustiger doordat je zo veel mogelijk activiteiten plant. Houd ruimte over voor onverwachte momenten en dagen waarop je weinig hoeft. Maak onderscheid tussen wat je graag wilt doen en wat je van jezelf allemaal moet doen. Overleg ook met jouw reisgenoten. Niet iedereen hoeft voortdurend hetzelfde programma te volgen. Kijk daarnaast naar de bredere balans tussen werk en energie. Wanneer je volledig uitgeput op vakantie gaat, zijn een paar vrije dagen soms onvoldoende om werkelijk te herstellen.

Tips om vakantiestress te voorkomen

Ik geef je wat tips om vakantiestress te voorkomen.

• De eerste tip is: bouw af voor de vakantie. Dat doe ik zelf ook altijd. Probeer niet nog even zo veel mogelijk taken erdoorheen te jagen, maar bouw in de laatste week af.
• De tweede tip: neem tijd voor het inpakken en begin daar vroeg mee. Zorg dat je de belangrijkste zaken tijdig bij elkaar hebt gezocht.
• De derde tip: houd een beetje structuur in jouw vakantie. Ga niet opeens iedere dag uitslapen tot half twaalf terwijl je pas om 02.00 uur naar bed gaat. Dit is zo’n aanslag op jouw bioritme dat je je daardoor niet beter voelt.
• De vierde tip: eet een beetje zoals je dat normaal ook gewend bent. Ooit was ik tien dagen in Portugal en dat betekende tien dagen uit eten. Ik vond het na drie dagen al niet leuk meer.
• De vijfde tip: geniet van het moment. Vergeet niet om te genieten van de ervaring. Sta jezelf toe om volledig aanwezig te zijn, de omgeving in je op te nemen en te genieten van de bijzondere momenten die jouw vakantie te bieden heeft.
• De laatste tip is een tip waar ik zelf niet aan wil voldoen. Wij zijn altijd bereikbaar per e-mail en telefoon. Maar neem deze tip toch maar mee: overweeg om tijdens jouw vakantie afstand te nemen van jouw telefoon en andere digitale apparaten. Laat werkgerelateerde e-mails en meldingen achterwege, zodat je kunt ontspannen en genieten van jouw tijd weg.

Waarom hebben we vakantie?

Vakantie is bedoeld om te ontspannen, de zorgen van alledag even achter je te laten, te ontsnappen aan de dagelijkse gang van zaken en in een andere omgeving te genieten. Ik noem het ook wel: de accu opladen of even aan de laadpaal staan. Nu is het zo dat de accu niet automatisch oplaadt wanneer je helemaal niets doet. Juist niet! De accu kan ook opladen doordat je iets doet waar je energie, plezier of voldoening uit haalt. De energiebalans krijg je op orde door rust en activiteiten goed op elkaar af te stemmen. Vakantie geeft je ook gelegenheid voor zelfreflectie, omdat je in een andere omgeving bent. Je neemt afstand van jouw normale leven. Je bent uit de dagelijkse drukte en hoeft even minder.

Dat geeft ruimte voor herstel, zelfontdekking en persoonlijke groei. Het kan uitnodigen tot introspectie en reflectie. Zo kan vakantie bijdragen aan jouw welzijn en levensbalans.

Veelgestelde vragen over vakantiestress

Vakantiestress kan zich vóór, tijdens en na de vakantie anders uiten. Hieronder beantwoorden we enkele aanvullende vragen die niet uitgebreid in het artikel zijn behandeld.

Kun je na de vakantie juist vermoeider thuiskomen?

Ja. Een lange reis, een druk programma, weinig slaap en voortdurend nieuwe indrukken kunnen veel energie kosten. Je kunt daardoor vermoeider thuiskomen dan je vertrok.

Waarom ontstaat er tijdens vakanties vaker irritatie binnen een gezin?

Gezinsleden zijn tijdens de vakantie vaak veel meer bij elkaar dan normaal. Verschillende verwachtingen, ritmes en behoeften worden daardoor zichtbaarder. Ook vermoeidheid en gebrek aan persoonlijke ruimte kunnen irritatie versterken.

Is thuisblijven ook een goede vakantie?

Ja. Een vakantie hoeft niet ver weg, duur of avontuurlijk te zijn. Thuisblijven kan juist prettig zijn wanneer je voldoende afstand neemt van jouw normale verplichtingen en bewust ruimte maakt voor ontspanning en plezier.

Hoe lang duurt het voordat je echt tot rust komt?

Dat verschilt per persoon en hangt af van de spanning waarmee je aan de vakantie begint. Wanneer je lange tijd onder druk hebt gestaan, kan het enkele dagen duren voordat jouw lichaam en hoofd vertragen.

Wanneer is vakantiestress meer dan gewone spanning?

Enige spanning rond een reis of vertrek is normaal. Het wordt een aandachtspunt wanneer de stress jouw slaap, stemming, gezondheid of relaties sterk beïnvloedt en je ook tijdens de vakantie nauwelijks kunt ontspannen.