home / persoonlijke ontwikkeling / stress / energiehuishouding / altijd aan staan

Altijd aan staan: waarom kom je niet tot rust?

Sta jij altijd aan? Dat is vermoeiend en niet zonder gevaar. Wanneer je voortdurend alert, bereikbaar en actief bent, krijgt jouw hoofd nauwelijks gelegenheid om af te bouwen. Dat heeft gevolgen voor jouw energiehuishouding en energiebalans. In dit artikel leg ik uit wat het betekent om altijd aan te staan.

Waarom sta je nooit echt uit?

Altijd aan staan betekent nooit uit staan. Maar in deze tijd heeft dat een meervoudige betekenis. We leven in de tijd van multitasking. De tv staat aan, we lezen WhatsApp, we worden gebeld en de nieuwsflitsen vliegen voorbij. Zo nemen we veel meer waar dan vroeger het geval was. Vroeger was alles zeker goed? Dat beweer ik niet. Ik zeg dat er vroeger minder waar te nemen was dan nu. Mijn grootouders leefden veel meer met de natuur mee dan ik. Als het donker werd, gingen ze naar bed en als het licht werd, ontwaakten ze. In de avond was de waarneming meer gericht op elkaar, het gezin en de vrienden die ze hadden.

Waaraan merk je dat je altijd aan staat?

Je merkt het vaak aan kleine gewoonten die normaal zijn gaan voelen:

• Je controleert voortdurend jouw telefoon.
• Je reageert direct op berichten en meldingen.
• Je vindt het moeilijk om één ding tegelijk te doen.
• Je voelt je onrustig wanneer het stil is.
• Je blijft ook buiten werktijd met jouw werk bezig.
• Je denkt steeds aan wat er nog moet gebeuren.
• Je kunt moeilijk luisteren zonder ondertussen iets anders te doen.
• Je bent moe, maar blijft toch doorgaan.

Misschien merk je ook dat je moeilijk kunt stilzitten of nietsdoen. Zodra er ruimte ontstaat, vul je die alweer met een taak, bericht of nieuwe prikkel.

Waarom maakt een jachtige tijd je voortdurend alert?

Nu jagen we onszelf door de tijd. De tijd vliegt niet: wij vliegen. We hollen en we draven, we jagen en we jakkeren. Concentratie is moeilijk. Een goed boek lezen is ingewikkeld. Want piep, daar gaat WhatsApp weer, en knal, daar komt een e-mail. En het gaat maar door. De werkapp, de gezinsapp en de buurtpreventie-app. Voor je het weet ben je zo gestrest als een kip. De adrenaline schiet door jouw lijf. Je raakt gespannen en wordt beheerst door alles wat zich aandient.

Waarom blijft jouw hoofd doorgaan?

Jouw hoofd blijft doorgaan wanneer er voortdurend nieuwe informatie, taken en verwachtingen binnenkomen. Iedere melding vraagt even jouw aandacht. Iedere onafgemaakte taak blijft ergens in jouw hoofd aanwezig. Daar komt bij dat je misschien het gevoel hebt dat je bereikbaar moet zijn. Voor jouw werk, jouw gezin, vrienden, klanten of collega’s. Je wilt niets missen en niemand teleurstellen.

Maar wanneer alles belangrijk lijkt, krijgt jouw hoofd geen duidelijk signaal dat het klaar is voor vandaag. Je blijft vooruitdenken, controleren en reageren.

Hoe kom je tot stilstand?

Iedere avond zou je moeten afbouwen. Zelf ben ik gigantisch burn-out geweest. Ik moest leren niets te doen. Geen journaal kijken, geen voetbalwedstrijd, geen e-mails lezen. Gewoon niets, helemaal niets. Als enige medicijn tegen de stress. Die stilte was zo confronterend. Ik werd er soms gek van. Maar jouw en mijn geest is net Windows bij het afsluiten. De shutdown. Taak na taak wordt afgebouwd en uitgezet.

Zo rond half tien in de avond zou het stil mogen zijn. Je hoort nog een enkele vogel in de zomer, een auto die voorbijkomt of je leest met aandacht een boek. Je bouwt af richting het slapen. In de nacht kom je tot rust.

Hoe bouw je jouw dag bewust af?

Afbouwen begint met het verminderen van nieuwe prikkels. Je hoeft niet van volle activiteit direct naar volledige stilte te gaan. Je kunt bijvoorbeeld:

• Een vast moment kiezen waarop je stopt met werken.
• Meldingen op jouw telefoon uitschakelen.
• Werkapps en e-mail niet meer openen in de avond.
• De tv eerder uitzetten.
• Niet meerdere schermen tegelijk gebruiken.
• Een rustige activiteit kiezen die weinig van je vraagt.
• Bewust tijd nemen om even bij te tanken.

Lees wat jou kan helpen om te bijtanken en nieuwe energie op te doen.

Waarom geeft laat op de avond berichten lezen zoveel stress?

Ik vertel het verhaal van de productiechef. Nog even om elf uur de berichten op WhatsApp lezen. Vervolgens finaal in de stress schieten omdat er veertig berichten zijn over een machine die is uitgevallen. Het lichaam maakt stresshormonen aan en de productiechef slaapt onrustig. Dat noem ik stressen ten top.

Wat doet altijd aan staan met jouw slaap?

Wanneer je vlak voor het slapen nog berichten, problemen of werkzaken bekijkt, blijft jouw lichaam in de actieve stand. Je aandacht gaat opnieuw naar buiten en jouw hoofd begint oplossingen te zoeken. Daardoor kun je moeilijker inslapen, onrustiger slapen of vroeg wakker worden met gedachten over wat er nog moet gebeuren. Je ligt in bed, maar jouw hoofd is nog aan het werk.

Goed slapen begint daarom niet pas wanneer je naar bed gaat. Het begint al met de manier waarop je de avond afbouwt.

Welke keuze helpt je om niet altijd aan te staan?

Ik leg je wat anders voor. Als je er voor iedereen wilt zijn, ben je er uiteindelijk voor niemand helemaal. Als je er altijd wilt zijn, ben je er nooit volledig. Altijd halfbakken. Als je altijd aan wilt staan, doe je jezelf in eerste instantie tekort. Jouw medemens doe je ook tekort. Je verdeelt jouw aandacht en daardoor hoor je precies niet waar het werkelijk om gaat.

Het is een keuze.

Veelgestelde vragen over altijd aan staan

Onderstaande vragen behandelen aanvullende situaties die niet in de hoofdtekst zijn uitgewerkt.

Kun je altijd aan staan zonder veel schermtijd?

Ja. Je kunt ook voortdurend alert zijn door gesprekken, verantwoordelijkheden, zorgen, geluiden of de behoefte om alles in de gaten te houden. Schermen kunnen het versterken, maar zijn niet altijd de oorzaak.

Kan altijd aan staan invloed hebben op jouw relaties?

Ja. Wanneer jouw aandacht voortdurend verdeeld is, kunnen anderen ervaren dat je niet echt luistert of aanwezig bent. Je bent er lichamelijk wel, maar met jouw gedachten ergens anders.

Waarom voelt niets hoeven soms ongemakkelijk?

Niets hoeven kan onrust geven wanneer je gewend bent om jouw tijd voortdurend nuttig te besteden. De afwezigheid van taken kan dan leeg, zinloos of zelfs bedreigend voelen.

Kan een vakantie helpen om minder aan te staan?

Een vakantie kan helpen wanneer je werkelijk afstand neemt van werk, bereikbaarheid en verplichtingen. Wanneer je dezelfde gewoonten en prikkels meeneemt, blijft jouw hoofd mogelijk gewoon doorgaan.

Wanneer is professionele begeleiding verstandig?

Begeleiding kan verstandig zijn wanneer je voortdurend gespannen bent, moeilijk kunt stoppen, nauwelijks herstelt of merkt dat jouw gezondheid en relaties eronder lijden. Bij ernstige of aanhoudende lichamelijke of psychische klachten is overleg met jouw huisarts verstandig.