home / persoonlijke ontwikkeling / stress / burnout coach / werkdruk onderwijs

Werkdruk en stress nemen toe binnen onderwijs en scholen

Werkdruk en stress nemen toe binnen onderwijs en scholen. Binnen coaching bij burn-out door werkdruk in het onderwijs zien we hoe leerkrachten en docenten langdurig meer van zichzelf vragen dan zij kunnen herstellen. Steeds meer onderwijsprofessionals ervaren dat lesgeven, administratie, leerlingenzorg, overleg en verwachtingen zich blijven opstapelen. Wat doe je ermee wanneer je dit zelf ervaart? En wat kan de schoolleiding doen om te voorkomen dat medewerkers uitgeput raken?

Waarom ben jij nog lang niet klaar wanneer anderen naar huis gaan?

Neem je jouw werk mee naar huis?

Voor jou begint het werk pas als de kinderen naar huis zijn. Je gaat de laatste vergeten rommeltjes opruimen, schriftjes nakijken en lessen voorbereiden. Dan is het zomaar 18.00 uur. Naar huis, en thuis de logboeken en groepsplannen invullen. ’s Morgens ben je vroeg op school om lessen klaar te zetten op het digibord, computers op te starten, schriftjes bij de groepjes klaar te leggen en de dagplanning voor te bereiden. De laatste tien minuten heb je nog even tijd om een kop koffie te halen en een gesprek met jouw collega’s te voeren. Je ziet dan dezelfde collega’s op het laatste nippertje binnenkomen die gisteren vroeg zijn vertrokken.

Wat doe je fout of juist goed?

Je kunt je ook afvragen: wat doe jij goed? Waarschijnlijk ligt de waarheid ergens in het midden. Je stoort je aan het gedrag van anderen. Wa  is de werkelijke oorzaak daarvan? Onbewust voel je misschien enige afgunst. Je wilt ook wel op tijd weg en meer tijd voor jezelf hebben. Aan de andere kant weet je dat je deze tijd nodig hebt om goed les te kunnen geven. Ergens in jouw achterhoofd zit een klein stemmetje dat zachtjes tegen je zegt: ‘Je kunt best een beetje efficiënter werken.’ Je wuift het stemmetje weg en denkt: ‘Ach, het gaat al jaren zo en er is niets mis mee.’

Je wilt wel veranderen, maar weet nog niet zo goed hoe je dit kunt doen en waar je zou moeten beginnen.

Waarom blijf je maar doorgaan onder hoge werkdruk?

De vakantie is nog maar net achter de rug en je hebt nu alweer het gevoel aan vakantie toe te zijn. De vermoeidheid is alweer toegeslagen en je telt hoeveel weken je nog moet werken voordat de volgende vakantie zich aandient. Reikhalzend kijk je uit naar de rust. Rustig en in jouw eigen tijd het achterstallige werk wegwerken. Werk dat is blijven liggen en waar je nu niet aan toekomt. Je had je nog zo voorgenomen om niet meer in jouw valkuilen te trappen. Geen stapels schriften meer mee naar huis nemen, geen extra werk meer op jouw hals halen en zeker geen verantwoordelijkheid voelen voor het reilen en zeilen van de hele school. Toch werkt het niet. Blijkbaar zit het in jouw genen. Wanneer collega’s de kantjes ervan af lopen, ga jij je steeds meer inzetten door meer op te pakken. Je kunt maar niet begrijpen dat andere collega’s geen verantwoordelijkheidsgevoel hebben en de boel gewoon de boel kunnen laten. Wie blijft er dan over en wie is er zo gek om alles voor iedereen te doen en te regelen? Ja, dat ben jij. Jij hebt het gevoel dat je als enige hart voor de zaak hebt en alle verantwoordelijkheid op jouw schouders ligt. Je bent alweer iedere dag van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat aan het werk en hebt het gevoel dat je nu alweer op jouw tandvlees loopt. Je moet redden, redden en nog eens de boel redden, want zonder jou komt het niet goed.

Heb je er weleens over nagedacht hoe het komt dat jij je zo verantwoordelijk voelt voor alles en iedereen?

• Waarom vind jij dat de organisatie niet goed verloopt wanneer jij geen vinger in de pap hebt en niet bij het proces bent betrokken?
• Waarom worden jouw ideeën volgens jou niet als waardevol gezien en afgedaan als ‘dat is niet nodig’ of ‘dat is te veel werk’?
• Waarom voel jij je zo verantwoordelijk en heb je het idee dat de hele organisatie op jouw schouders rust?

Perfectionisme, aanvoelen wat anderen nodig hebben en de reddersrol op je nemen kunnen ervoor zorgen dat je steeds opnieuw meer verantwoordelijkheid draagt dan werkelijk bij jou hoort.

Lees ook meer over persoonskenmerken die kunnen bijdragen aan burn-out.

Ren je voortdurend van hot naar her?

Je hebt het gevoel van hot naar her te rennen en je weet niet meer waar je het eerst of het laatst moet ingrijpen. Er moet ontzettend veel gebeuren.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Startgesprekken en rapportgesprekken voeren.
• Groepsbesprekingen en leerlingbesprekingen houden.
• Voortgangsgesprekken met de directie en intern begeleider voeren.
• Deelnemen aan actieteams.
• Taken binnen het taakbeleid uitvoeren.
• Logboeken, zorgdocumenten en groepsprofielen bijhouden.
• Nakijkwerk en lesvoorbereiding uitvoeren.
• Reguliere vergaderingen bijwonen.

Je voelt je opgebrand en uitgeblust. Het ergste is dat de kinderen in de klas dit aan je gaan merken. Je zit niet lekker in jouw vel en je hebt het gewoon te druk. Door de drukte en overbelasting ben je kortaf tegen de kinderen. Je kunt minder van hen verdragen, wat een wisselwerking heeft op hun gedrag. Ze worden met de dag brutaler en het kost je steeds meer moeite om ze in het gareel te houden.

Het lijkt alsof ze met de dag drukker worden. En dan zijn er ook nog veeleisende ouders. Niet iedere ouder, maar sommige ouders vinden dat hun kind het prinsje of prinsesje is waar alles om moet draaien. Twee jaar uitzitten en dan? Wanneer vooral het gedrag van de groep en jouw persoonlijke triggers veel energie vragen, lees dan ook hoe je stressvrij voor een drukke klas kunt staan.

Wat is er werkelijk aan de hand binnen het onderwijs?

Kortom: allemaal onderdelen die een beroep doen op de cognitie van leerkrachten en leerlingen. Door voortdurend binnen het kader van de cognitie te moeten werken, gaan we voorbij aan gevoelens en interesses van leerkrachten en leerlingen. Leerkrachten hebben geen tijd meer om hun eigen talent in te zetten of leuke dingen met de klas te ondernemen, want hun energie is volledig opgegaan aan de cognitieve en administratieve rompslomp. Het bedenken en uitvoeren van activiteiten die aansluiten bij de interesses van leerlingen en de leerkracht komt steeds verder onder druk te staan. Door structureel buiten jouw talent te werken, kun je stress ontwikkelen en kan uiteindelijk burn-out ontstaan. Waar blijft het werken vanuit jouw kracht en talent binnen het onderwijs?

Ben jij die leerkracht die weer flow en energie wil ervaren en met plezier naar het werk wil gaan?

Welke signalen wijzen op structurele overbelasting?

Werkdruk wordt problematisch wanneer je onvoldoende herstelt en steeds meer van jouw reserves gebruikt. Mogelijke signalen zijn:

• Je neemt bijna dagelijks werk mee naar huis.
• Je hebt tijdens vrije dagen nog steeds achterstallig werk.
• Je bent voortdurend vermoeid en prikkelbaar.
• Je ziet op tegen vergaderingen, administratie en oudercontacten.
• Je kunt jouw werk thuis moeilijk loslaten.
• Je voelt je verantwoordelijk voor problemen die niet alleen bij jou horen.
• Je hebt steeds minder plezier in het lesgeven.
• Je merkt dat jouw geduld met leerlingen afneemt.
• Je voelt dat je op jouw tandvlees loopt.

Wanneer de belasting lange tijd groter is dan jouw herstel, kan sprake zijn van langdurige overbelasting door werkdruk.

Wat kunnen medewerker en schoolleiding doen?

Werkdruk binnen het onderwijs is niet alleen een persoonlijk vraagstuk. Ook de inrichting van het werk, de beschikbare tijd, de administratieve eisen en de cultuur binnen de school spelen een rol. De medewerker kan bijvoorbeeld:

• Bespreekbaar maken welke taken structureel niet binnen de beschikbare tijd passen.
• Duidelijker grenzen stellen aan werk dat mee naar huis gaat.
• Onderzoeken welke verantwoordelijkheid werkelijk bij de eigen functie hoort.
• Prioriteiten afstemmen met de schoolleiding.
• Hulp vragen wanneer de belasting te groot wordt.
• Signalen van uitputting tijdig serieus nemen.

De schoolleiding kan onder andere:

• Onderzoeken welke taken en registraties werkelijk noodzakelijk zijn.
• Duidelijke prioriteiten stellen.
• Voorkomen dat steeds dezelfde medewerkers extra taken dragen.
• Werkdruk regelmatig en concreet bespreken.
• Voldoende tijd beschikbaar stellen voor voorbereiding en administratie.
• Ondersteuning bieden bij complexe groepen en oudercontacten.
• Een cultuur stimuleren waarin grenzen aangeven mogelijk is.

Werkdruk verminderen vraagt dus niet alleen om efficiënter werken. Het vraagt ook om keuzes binnen de organisatie en duidelijke afspraken over wat wel en niet haalbaar is.

Veelgestelde vragen over werkdruk in het onderwijs

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over werkdruk, uitputting, verantwoordelijkheid en de rol van de schoolleiding.

Is werkdruk in het onderwijs alleen een planningsprobleem?

Nee. Werkdruk kan ook ontstaan door administratieve eisen, complexe groepen, oudercontacten, personeelstekorten, onduidelijke prioriteiten en een gebrek aan ondersteuning.

Waarom nemen sommige leerkrachten meer werk op zich?

Een groot verantwoordelijkheidsgevoel, perfectionisme en betrokkenheid kunnen ervoor zorgen dat je taken naar je toe trekt en moeilijk accepteert dat iets blijft liggen.

Wanneer wordt werkdruk overbelasting?

Werkdruk wordt overbelasting wanneer je gedurende langere tijd onvoldoende herstelt, steeds meer uit jouw reserves put en merkt dat jouw functioneren en welzijn achteruitgaan.

Wat kan de schoolleiding concreet doen?

De schoolleiding kan prioriteiten stellen, taken verminderen, administratieve processen vereenvoudigen, ondersteuning organiseren en samen met medewerkers onderzoeken wat binnen de beschikbare tijd haalbaar is.

Wanneer moet je hulp zoeken?

Zoek hulp wanneer je niet meer herstelt, slecht slaapt, voortdurend gespannen bent, jouw geduld verliest of merkt dat werken steeds moeilijker wordt. Bespreek klachten met de huisarts en, wanneer van toepassing, met de bedrijfsarts.