home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zelfkennis zelfinzicht / jezelf zijn

Jezelf zijn of meer jezelf durven zijn!

Ik moet mezelf durven zijn of meer mezelf zijn. Dat is een uitdrukking die ik vaak hoor. Maar wanneer ben je nu jezelf en wat wordt ermee bedoeld? En hoe word je meer jezelf? Ook zo’n leuke vraag. In dit artikel probeer ik het uit te leggen. Deze pagina hoort bij de serie over zelfkennis en zelfinzicht, want jezelf zijn begint bij weten wie je bent, wat bij je past en wat je nodig hebt om vrijuit jouw plaats in te nemen.

Ligt het alleen maar aan jou?

Wanneer je niet jezelf kunt zijn, ligt dat dan alleen maar aan jou? Natuurlijk niet! Nu betrek je het te veel op jezelf. Ik vergelijk het weleens met een boom. Koop een goed functionerende boom en lees de beschrijving. Wat staat erop? De boom moet een plekje krijgen in de halfschaduw. Stel je voor dat je die boom in de volle zon zet. Is het dan raar dat de boom onvoldoende groeit?

Vervolgens stuur je de boom naar een training persoonlijke ontwikkeling. En inderdaad, het lijkt even te werken. De boom komt enthousiast terug. Maar wanneer je hem op de verkeerde plek laat staan, zal hij niet groeien en heeft training of coaching weinig effect.

Maar wie ben je dan? Zelfkennis!

Een vraag die ik nogal eens stel is: maar wie ben je dan? Als je jezelf wilt zijn, wie ben je dan? Dat begint met zelfkennis. Wanneer je jezelf niet kent, kun je jezelf ook niet goed zijn. Je kent jouw mogelijkheden niet en jouw onmogelijkheden evenmin. Je weet onvoldoende wat bij je past, wat jou energie geeft en in welke omgeving je tot jouw recht komt.

Een ander aspect is zelfaanvaarding. Kun je jezelf aanvaarden zoals je bent? Hoe zit het met jouw zelfacceptatie? Of wil je je nog steeds plooien naar een ander? Tot slot speelt zelfvertrouwen een rol: durven zijn wie je bent, niet voortdurend pleasen en je niet steeds conformeren aan anderen. Gewoon zijn wie je bent en verder niets.

Wanneer past de omgeving niet bij wie jij bent?

Niet jezelf kunnen zijn hoeft dus niet alleen te betekenen dat jij onzeker bent of jezelf onvoldoende hebt ontwikkeld. Een omgeving kan ook slecht bij je passen. Misschien is er weinig ruimte voor jouw karakter, tempo, waarden, gevoelens of manier van werken. Je moet je voortdurend aanpassen, inhouden of anders voordoen om binnen de groep te passen. Dan kun je eindeloos aan jezelf sleutelen, terwijl de werkelijke vraag is of jij niet gewoon op de verkeerde plek staat.

Zoals een boom niet op iedere plek even goed groeit, komt ook een mens niet in iedere omgeving tot bloei. De vraag is daarom niet alleen: wat moet ik aan mezelf veranderen? De vraag is ook: waar kan ik zijn wie ik ben en waar worden mijn mogelijkheden gevoed in plaats van afgeremd?

Hoe laat je meer van jezelf zien zonder een rol te spelen?

Meer van jezelf laten zien betekent niet dat je luidruchtiger, opvallender of socialer moet worden. Het betekent ook niet dat je alles over jezelf moet vertellen. Het gaat erom dat je eerlijker zichtbaar maakt wat je denkt, voelt, wilt en nodig hebt. Je hoeft je niet groter voor te doen, maar je hoeft jezelf ook niet kleiner te maken.

Wanneer je meer van jezelf laat zien, krijgt de ander een duidelijker beeld van wie je bent. Je zegt bijvoorbeeld dat je tijd nodig hebt om na te denken, dat iets je raakt of dat je een andere voorkeur hebt. Je speelt geen rol om geaccepteerd te worden, maar neemt jouw eigen gevoelens en zienswijze serieus.

Wanneer ben je congruent en wanneer incongruent?

Je bent congruent wanneer wat je zegt, voelt, denkt en uitstraalt met elkaar overeenkomt. Je zegt wat je bedoelt en jouw houding ondersteunt jouw woorden. Dat betekent niet dat je ieder gevoel direct moet uitspreken, maar wel dat je geen beeld neerzet dat haaks staat op wat er werkelijk in jou gebeurt.

Je bent incongruent wanneer jouw binnenkant en buitenkant verschillende verhalen vertellen. Je zegt ja terwijl je nee voelt, doet alsof iets je niet raakt of probeert zekerheid uit te stralen terwijl je diep twijfelt. Dat gebeurt vaak uit bescherming of aanpassing. Maar hoe groter de afstand tussen wie je bent en hoe je je voordoet, hoe moeilijker het wordt om vrijuit jezelf te zijn.

Veelgestelde vragen over jezelf zijn

Onderstaande vragen vullen het artikel aan en gaan over verandering, rollen, feedback en de omgang met anderen.

Kun je jezelf zijn en toch rekening houden met anderen?

Ja. Jezelf zijn betekent niet dat je alleen doet waar je zelf zin in hebt. Je kunt rekening houden met anderen en tegelijkertijd jouw eigen waarden, gevoelens en grenzen serieus nemen.

Verandert wie je bent gedurende jouw leven?

Je doet nieuwe ervaringen op, ontwikkelt vaardigheden en kijkt soms anders naar het leven. Daardoor kunnen bepaalde kanten van jou sterker naar voren komen. Jezelf zijn betekent niet dat je altijd precies hetzelfde blijft.

Speel je een rol wanneer je je thuis anders gedraagt dan op het werk?

Niet automatisch. Iedere situatie vraagt een andere vorm en verantwoordelijkheid. Het wordt problematisch wanneer jouw rol structureel botst met wat je belangrijk vindt of wanneer je jezelf voortdurend moet verbergen.

Waarom vinden mensen het soms lastig wanneer jij meer jezelf wordt?

Anderen zijn gewend aan jouw oude gedrag en aan de plaats die je binnen een relatie of groep innam. Wanneer jij je duidelijker uitspreekt of andere keuzes maakt, verandert er ook iets voor hen.

Hoe ga je om met kritiek op wie je bent?

Onderzoek of de kritiek iets zegt over jouw gedrag of dat iemand moeite heeft met jouw karakter, keuzes of grenzen. Feedback op gedrag kan waardevol zijn. Je hoeft jezelf echter niet volledig te veranderen om aan iedere verwachting te voldoen.