home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / levenspijn

Levenspijn maakt ook wie je bent

Levenspijn hoort bij jouw zijn en maakt mede wie je bent. Wanneer ik mensen vraag wat zelfaanvaarding is, krijg ik met regelmaat het antwoord dat het een omarmen is van wie je bent met al jouw kwaliteiten, fouten en tekorten. Maar ik denk dat zelfaanvaarding ook betekent dat je kunt aanvaarden en omarmen wat er in jouw leven is gebeurd. Daarom hoort levenspijn voor mij bij wie je bent. Niet omdat pijn jouw hele identiteit bepaalt, maar omdat wat je hebt meegemaakt invloed kan hebben op hoe je naar jezelf, anderen en het leven kijkt.

Voorbeelden van levenspijn

Ik noem je wat voorbeelden:

• Je kunt levenspijn ervaren wanneer je je als kind niet gehoord of gezien hebt gevoeld. Je voelde je ten diepste niet begrepen. Je leefde misschien in een isolement en had amper contact met anderen. Je voelde je eenzaam en alleen. Je werd sterk op jezelf teruggeworpen en jouw behoefte aan steun werd niet vervuld.
• Je voelde als kind al een innerlijke leegte, alsof er in jouw leven iets wezenlijks ontbrak. Misschien was er gebrek aan liefde, weinig aandacht of gebrek aan stabiliteit. Of wellicht werd jouw behoefte aan zingeving en betekenis niet ingevuld.
• Je leefde in een isolement en een gevoel van afzondering liet je maar niet los. Misschien is jouw vertrouwen beschaamd en was de wereld voor jou onveilig en onvoorspelbaar. Daardoor kan het moeilijk worden om je open te stellen voor liefde, vertrouwen en steun.
• Je voelde je misschien hopeloos en wanhopig omdat er dingen gebeurden waar geen einde aan leek te komen. Of je hield je voortdurend bezig met existentiele vragen zoals: wat is de zin van het leven, waarom besta ik, wat is mijn doel of betekenis in het leven en hoe ga ik om met de onvermijdelijkheid van de dood?

Waardoor ontstaat levenspijn?

Levenspijn is ingrijpend. De voorbeelden die ik hierboven benoem kunnen ontstaan door heel verschillende omstandigheden. Ik noem er een paar:

• Verlies van je vader of moeder op jonge leeftijd of het verlies van een broer of zus.
• Echtscheiding van je ouders.
• Verwaarlozing of emotionele afwezigheid van ouders.
• Nare en intense gebeurtenissen zoals pesten of misbruik.
• Onstabiele leefomstandigheden die je thuis hebt ervaren, zoals financiele stress of ziekte van een familielid.

Ik begrijp dat dit maar een korte opsomming is. Er kunnen zoveel omstandigheden zijn waardoor levenspijn ontstaat. Sterker nog: er hoeft niet altijd een duidelijke of aanwijsbare reden te zijn waarom jij levenspijn voelt. Soms ontstaat die pijn uit een samenloop van ervaringen of uit iets wat jarenlang nauwelijks woorden heeft gekregen.

Hoe werkt levenspijn door in wie je bent?

Wat je hebt meegemaakt hoeft jou niet volledig te bepalen, maar het kan wel sporen achterlaten. Een kind dat zich niet gezien voelde kan later buitengewoon gevoelig worden voor afwijzing. Wie weinig steun ervoer kan leren om alles zelf op te lossen. Wie thuis vooral leerde doorzetten en zwijgen kan als volwassene sterk en zelfstandig overkomen, maar het tegelijkertijd moeilijk vinden om hulp te vragen of gevoelens uit te spreken. Dat zijn geen simpele oorzaak-gevolgrelaties. Toch zie ik dat ervaringen uit het verleden soms nog verrassend duidelijk terugkomen in de manier waarop iemand vandaag reageert.

Daar zit ook een andere kant aan. Soms heeft een moeilijke ervaring juist een kwaliteit aangesproken die al in jou aanwezig was. Wie vroeg verantwoordelijkheid moest dragen, kan zich ontwikkelen tot iemand die betrouwbaar en zelfstandig is. Wie voortdurend moest aanvoelen wat er in zijn omgeving gebeurde, kan een sterk invoelend vermogen ontwikkelen. Dat betekent niet dat levenspijn nodig is voor persoonlijke groei. Wel kan een moeilijke levensloop zichtbaar maken welke kwaliteiten je hebt ingezet om met omstandigheden om te gaan.

Wat neem je mee van wat je hebt meegemaakt?

Niet alles wat je hebt meegemaakt blijft even sterk aanwezig. Sommige ervaringen krijgen na verloop van tijd een plaats. Andere draag je veel langer met je mee. Dat kunnen herinneringen zijn, maar ook overtuigingen, angsten, verwachtingen of manieren van reageren. Je kunt bijvoorbeeld geleerd hebben dat je niemand tot last mag zijn, dat je altijd sterk moet blijven of dat je vooral rekening moet houden met anderen. Zulke overtuigingen kunnen ooit begrijpelijk zijn geweest en jaren later nog steeds invloed hebben.

Daarom maak ik onderscheid tussen jouw levensverhaal en jouw persoonlijke rugzak. Jouw levensverhaal gaat over wat er in jouw leven is gebeurd en welke betekenis dat voor jou heeft gekregen. Jouw rugzak gaat meer over wat je daarvan vandaag nog met je meedraagt. Niet ieder hoofdstuk uit jouw levensverhaal hoeft nog zwaar te wegen, maar sommige ervaringen kunnen nog wel degelijk invloed hebben op hoe jij vandaag in het leven staat.

Wil je beter begrijpen hoe ervaringen uit verschillende levensfasen jou hebben gevormd, dan kun je verder lezen over jouw levensverhaal. Daar gaat het niet alleen over pijnlijke gebeurtenissen, maar over de bredere vraag wat jouw opvoeding, relaties, werk, verlies, keuzes en keerpunten hebben betekend voor wie je bent geworden.

Wanneer gaat levenspijn jouw verwachtingen en keuzes sturen?

Levenspijn kan ook invloed krijgen op wat je verwacht. Wanneer je bijvoorbeeld vaak bent afgewezen, kun je nieuwe situaties ingaan met de verwachting dat je opnieuw zult worden afgewezen. Wanneer vertrouwen regelmatig is beschaamd, kun je op voorhand voorzichtig of afstandelijk worden. Zo kan een oude ervaring onbewust meesturen in een nieuwe situatie.

Wanneer jouw verwachtingen vervolgens jouw gedrag gaan bepalen, kan een self-fulfilling prophecy ontstaan. Je verwacht iets, gaat je vanuit die verwachting gedragen en helpt daardoor soms onbewust mee om precies datgene te laten gebeuren wat je al vreesde.

Levenspijn kan ook zichtbaar worden wanneer je moet kiezen. Je wilt bijvoorbeeld voor jezelf kiezen, maar voelt tegelijkertijd sterke loyaliteit naar iemand anders. Je verlangt naar verandering, maar bent bang om opnieuw iets kwijt te raken. Dan gaat een keuze niet alleen over vandaag. Oude ervaringen, behoeften en overtuigingen kunnen eveneens meewegen. Daardoor kan een persoonlijk dilemma veel ingewikkelder voelen dan het op papier lijkt.

Levenspijn kan louterend werken

Donker en duisternis doen ons verlangen naar het licht. Doordat het winter is, kijk je uit naar het voorjaar. In de storm gaan de wortels van een boom dieper de grond in. Dat geldt ook voor jou en mij. Ik denk dat iedereen donkere periodes kent: momenten van verlies, eenzaamheid, wanhoop of verdriet. Het zijn de onvermijdelijke schaduwen in ons leven die ons herinneren aan onze kwetsbaarheid als mens.

In mijn eigen leven heb ik gemerkt dat zelfs in donkere tijden momenten van onverwachte schoonheid en diepgaande verbinding kunnen ontstaan. Mijn grootste uitdagingen waren soms ook periodes waarin ik een intense nabijheid voelde met de mensen om mij heen. Materiele bezittingen en oppervlakkige successen worden dan ineens minder belangrijk en de essentie van wat er werkelijk toe doet komt naar voren. Dat noem ik gelouterd worden door het lijden. Het is tijdens zulke momenten van donkerte dat ik opnieuw ontdekte wat voor mij belangrijk is. Dus laten we niet alleen de momenten van vreugde en succes erkennen, maar ook ruimte geven aan momenten van worsteling en pijn.

Zelfaanvaarding en levenspijn

Jezelf aanvaarden betekent voor mij ook dat je erkent dat jouw levensverhaal is zoals het is. Dat betekent niet dat je alles wat er gebeurd is goed moet vinden of dat pijnlijke ervaringen ineens iets moois worden. Het betekent wel dat je niet voortdurend hoeft te vechten tegen het feit dat iets deel uitmaakt van jouw geschiedenis. Zelfaanvaarding is daarom voor mij het omarmen van licht en duisternis, van levensvreugde en levenspijn. Niet omdat beide even prettig zijn, maar omdat ze samen onderdeel zijn van het leven dat jij hebt geleefd.

Veelgestelde vragen over levenspijn

Deze vragen helpen om levenspijn beter te onderscheiden van verdriet, verlies en andere emotionele ervaringen.

Heeft iedereen levenspijn?

Niet iedereen gebruikt dat woord en niet iedereen ervaart dezelfde intensiteit van pijn. Wel krijgt vrijwel ieder mens in het leven te maken met verlies, teleurstelling, kwetsbaarheid of gebeurtenissen die diep kunnen raken. Hoe je dat ervaart en wat het met je doet verschilt per persoon.

Is levenspijn hetzelfde als verdriet?

Nee. Verdriet is een gevoel dat bij allerlei gebeurtenissen kan ontstaan. Levenspijn gaat voor mij dieper en heeft vaak betrekking op ervaringen die raken aan jouw bestaan, verbondenheid, veiligheid, verlies of de betekenis van wat je hebt meegemaakt.

Moet levenspijn altijd een duidelijke oorzaak hebben?

Nee. Soms is er een duidelijke gebeurtenis of periode aan te wijzen, maar dat hoeft niet. Levenspijn kan ook ontstaan door een opeenstapeling van ervaringen of door gevoelens en behoeften die lange tijd weinig ruimte hebben gekregen.

Verdwijnt levenspijn wanneer je begrijpt waar zij vandaan komt?

Niet automatisch. Begrijpen kan helpen om gebeurtenissen en reacties beter te plaatsen, maar inzicht alleen neemt pijn niet altijd weg. Soms verandert vooral de manier waarop je met die pijn omgaat en de plaats die zij in jouw leven inneemt.

Kan levenspijn onderdeel zijn van persoonlijke ontwikkeling?

Ja, maar niet omdat pijn noodzakelijk of wenselijk zou zijn. Persoonlijke ontwikkeling kan ontstaan wanneer je onderzoekt wat een ervaring met je heeft gedaan, welke overtuigingen of patronen eruit zijn voortgekomen en wat je vandaag anders wilt doen. Je kunt iets leren van een moeilijke periode zonder die periode achteraf mooier te hoeven maken dan zij was.