home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / levensverhaal

Jouw levensverhaal: hoe heeft jouw verleden je gevormd?

Jouw levensverhaal is meer dan een opsomming van waar je hebt gewoond, welke opleidingen je hebt gevolgd en welk werk je hebt gedaan. Het gaat ook over het gezin waarin je opgroeide, wat je daar leerde, de mensen die belangrijk voor je waren, verlies en teleurstellingen, mooie ervaringen, ziekte, relaties, keuzes en gebeurtenissen die jouw leven een andere richting gaven. Al die ervaringen kunnen invloed hebben op hoe je vandaag denkt, voelt, kiest en reageert. Daarom hoort jouw levensverhaal voor mij bij het thema levenspijn. Niet omdat jouw levensverhaal vooral uit pijn bestaat, maar omdat juist ingrijpende ervaringen vaak zichtbaar maken wat jou gevormd heeft. De kernvraag van dit artikel is dan ook: hoe heeft wat jij hebt meegemaakt invloed op wie je vandaag bent?

Hoe heeft jouw levensverhaal jou gevormd?

Je wordt niet op een ochtend wakker met een volledig uitgewerkt beeld van jezelf en het leven. Veel ontstaat onderweg. Je doet ervaringen op, krijgt reacties van anderen en trekt daar bewust of onbewust conclusies uit. Misschien heb je geleerd om sterk te zijn, vooral voor anderen te zorgen, weinig te vragen, alles zelf op te lossen, hard te werken of je juist zo onzichtbaar mogelijk te maken. Zulke manieren van omgaan met het leven ontstaan meestal niet zomaar. Ze kunnen ooit heel logisch zijn geweest en later zo vanzelfsprekend worden dat je nauwelijks meer merkt waar ze vandaan komen.

Wat krijg je mee uit jouw gezin van herkomst?

Heel veel begint in het gezin waarin je opgroeit. Daar leer je niet alleen praktische dingen, maar ook hoe je met gevoelens, fouten, prestaties, conflicten, verantwoordelijkheid en liefde omgaat. In het ene gezin werd veel besproken, terwijl in een ander gezin moeilijke onderwerpen liever werden verzwegen. Bij de een was presteren belangrijk, terwijl een ander vooral leerde om zich aan te passen en de vrede te bewaren. Misschien was er ruimte voor jouw mening of misschien ontdekte je dat tegenspreken spanning opleverde. Zulke ervaringen kunnen later terugkomen in de manier waarop je met kritiek omgaat, grenzen stelt, verantwoordelijkheid neemt, hulp vraagt of jouw plaats inneemt.

• Hoe werd er thuis met gevoelens omgegaan?
• Wat gebeurde er wanneer je een fout maakte?
• Mocht je jouw eigen mening hebben en uitspreken?
• Hoe belangrijk waren prestaties en waardering?
• Wie zorgde voor wie binnen het gezin?
• Hoe werden conflicten opgelost of juist vermeden?
• Welke boodschappen kreeg je mee over wat wel en niet hoorde?

Het doel van zulke vragen is voor mij niet om jouw ouders achteraf langs een meetlat te leggen. Zij hadden hun eigen levensverhaal en gaven vaak door wat zij zelf hadden geleerd. De interessante vraag is wat jij daarvan hebt meegenomen en of dat vandaag nog steeds bij jou past.

Welke gebeurtenissen kunnen jouw levensverhaal veranderen?

Sommige gebeurtenissen worden echte keerpunten. Soms weet je onmiddellijk dat jouw leven daarna anders zal zijn. Andere gebeurtenissen lijken op dat moment misschien minder belangrijk, maar blijken jaren later toch invloed te hebben gehad. Een verhuizing kan betekenen dat je opnieuw aansluiting moest vinden. Het verlies van iemand kan jouw kijk op verbondenheid veranderen. Ziekte kan duidelijk maken dat wat vroeger vanzelfsprekend was niet langer vanzelfsprekend is. Ook een relatie, geboorte, scheiding, opleiding, nieuwe baan, ontslag of bijzondere ontmoeting kan een nieuw hoofdstuk openen.

• De scheiding van jouw ouders.
• Een verhuizing of verandering van school.
• Het verlies van iemand die belangrijk voor je was.
• Een periode van ziekte of lichamelijke beperking.
• Een relatie die begon of juist eindigde.
• De geboorte van een kind.
• Een opleiding, baan of loopbaanstap die veel invloed had.
• Een periode waarin je jezelf opnieuw moest uitvinden.
• Een ontmoeting die jouw kijk op jezelf of het leven veranderde.

Wat leer je onderweg zonder dat je het doorhebt?

Dat vind ik een belangrijke vraag. Als kind schrijf je niet bewust in een schriftje: vanaf vandaag ga ik mezelf aanpassen of voortaan moet ik eerst bewijzen dat ik goed genoeg ben. Zulke conclusies ontstaan vaak veel subtieler. Wanneer aanpassen rust geeft, leer je aanpassen. Wanneer goede prestaties waardering opleveren, kun je leren dat presteren belangrijk is om gezien te worden. Wanneer zwijgen conflicten voorkomt, kan zwijgen een veilige strategie worden. Wanneer anderen afhankelijk van je zijn, kun je vroeg leren om verantwoordelijkheid te dragen. Dat kan jarenlang prima functioneren, totdat je later merkt dat dezelfde strategie jou ook beperkt.

Waarom komen oude patronen later opnieuw terug?

Omdat iets wat ooit werkte gemakkelijk een automatisme wordt. Misschien ben je allang volwassen en zelfstandig, maar voel je je bij kritiek opeens weer klein. Misschien weet je rationeel dat je jouw mening mag geven, maar merk je dat je dichtklapt wanneer iemand dominant reageert. Of je bent gewend om voor anderen klaar te staan en ontdekt pas veel later dat jouw eigen behoeften voortdurend onderaan de lijst staan. Het heden raakt dan als het ware een oud spoor. Dat betekent niet dat je nog steeds het kind van vroeger bent. Het betekent wel dat jouw geschiedenis soms meespeelt in situaties die op het eerste gezicht alleen over vandaag lijken te gaan.

Kunnen jouw kwaliteiten en valkuilen uit hetzelfde verhaal voortkomen?

Ja, dat zie ik vaak. Iemand die van jongs af aan sterk op anderen leerde letten, kan later buitengewoon goed aanvoelen wat mensen nodig hebben. Dat is een kwaliteit. De valkuil kan zijn dat dezelfde persoon zichzelf gemakkelijk vergeet. Wie vroeg veel verantwoordelijkheid droeg, kan later betrouwbaar, zelfstandig en organisatorisch sterk zijn, maar ook te veel naar zich toe trekken. Wie goed leerde observeren kan scherp zien wat er speelt, maar zichzelf ondertussen buiten beeld houden. Wat ik daarbij interessant vind: in je coping zit soms ook je talent. De manier waarop je jezelf ooit hebt leren redden kan kwaliteiten zichtbaar maken die werkelijk bij jou horen. De ontwikkeling zit dan niet in het weggooien van die kwaliteit, maar in het losmaken van de oude noodzaak waarmee je haar bent gaan gebruiken.

Hoe werkt jouw levensverhaal vandaag nog door?

Het verleden wordt voor mij vooral interessant wanneer het iets zichtbaar maakt over het heden. Je hoeft niet voortdurend terug te kijken om ieder detail van vroeger te verklaren. Maar wanneer je merkt dat je in bepaalde situaties telkens hetzelfde doet, voelt of verwacht, kan jouw levensverhaal helpen om te begrijpen waarom dat patroon zo vertrouwd is. Dat zie je in relaties, in keuzes en heel nadrukkelijk ook in werk.

Hoe zie je jouw levensverhaal terug in jouw werk?

Veel mensen denken bij hun loopbaan vooral aan opleiding, werkervaring en competenties. Maar jouw levensverhaal doet ook mee. Misschien heb je geleerd dat werk vooral nuttig en verstandig moet zijn en heb je weinig aandacht besteed aan wat jou werkelijk boeit. Misschien ben je gewend hard te werken en komt jouw motor pas op gang wanneer er druk of een deadline is. Misschien zoek je veel autonomie omdat je hebt ontdekt hoeveel energie vrijheid je geeft. Of je bent zo sterk op anderen afgestemd dat je uitstekend functioneert in een mensgerichte rol, maar jezelf in een organisatie gemakkelijk naar de achtergrond schuift. Dan gaat een loopbaanvraag niet alleen over welke baan je kunt doen. De vraag wordt ook: welk deel van mijn huidige manier van werken past werkelijk bij mij en welk deel is ooit ontstaan omdat ik mij moest aanpassen?

Wat is het verschil tussen jouw levensverhaal en jouw rugzak?

Jouw levensverhaal omvat alles wat jou onderweg heeft gevormd: mooie en moeilijke ervaringen, relaties, keuzes, successen, verlies, ontwikkeling en keerpunten. Jouw rugzak gaat specifieker over wat je daarvan vandaag nog met je meedraagt. Sommige ervaringen hebben hun plaats gekregen en zijn vooral herinnering geworden. Andere werken nog door in verwachtingen, angsten, overtuigingen of gedrag. Dat verschil is belangrijk. Niet alles wat in jouw levensverhaal voorkomt is automatisch ballast.

Wanneer wordt een oud verhaal een verwachting?

Soms neem je uit jouw levensverhaal een conclusie mee die vervolgens jouw gedrag begint te sturen. Denk aan gedachten als: ik moet mij eerst bewijzen, anderen weten het beter, ik mag niemand tot last zijn of uiteindelijk word ik toch afgewezen. Wanneer je vanuit zo'n verwachting gaat handelen, kan die verwachting invloed krijgen op wat er vervolgens gebeurt. Je verleden is dan niet alleen een herinnering meer. Een oude conclusie doet actief mee in het heden.

Wat gebeurt er wanneer verleden en huidige keuzes botsen?

Dan kun je bijvoorbeeld verlangen naar verandering terwijl zekerheid veiliger voelt. Je wilt eindelijk voor jezelf kiezen, maar voelt sterke loyaliteit naar anderen. Je weet dat een grens nodig is, maar bent bang iemand teleur te stellen. De keuze van vandaag wordt dan zwaarder doordat er meer meespeelt dan alleen de praktische voor- en nadelen. Dat betekent niet dat ieder dilemma uit jouw verleden voortkomt. Wel kan jouw levensverhaal duidelijk maken waarom een bepaalde waarde, angst of verantwoordelijkheid voor jou zo zwaar weegt.

Is jouw levensverhaal hetzelfde als levenspijn?

Nee. Levenspijn is een onderdeel van jouw levensverhaal, maar jouw levensverhaal bevat veel meer. Er zijn ook warme herinneringen, mensen die jou iets hebben meegegeven, kansen die je hebt gekregen, successen waarop je trots bent en momenten waarop je ontdekte wat werkelijk bij jou past. Soms heeft een moeilijke periode zelfs kwaliteiten zichtbaar gemaakt waarvan je daarvoor nauwelijks wist dat je ze had. Het is daarom te eenvoudig om alleen te zoeken naar wat verkeerd is gegaan. De vraag is ook wat je onderweg hebt ontwikkeld, waar jouw kracht vandaan komt en welke ervaringen jou dichter bij jezelf hebben gebracht.

Hoe onderzoek je jouw eigen levensverhaal?

Begin niet meteen met het schrijven van een autobiografie van driehonderd pagina's. Kijk liever naar gebeurtenissen, perioden en relaties die werkelijk iets met je hebben gedaan. Vervolgens onderzoek je niet alleen wat er gebeurde, maar vooral wat jij daaruit hebt meegenomen. Dat maakt het verschil tussen gebeurtenissen opsommen en jouw levensverhaal begrijpen.

• Welke gebeurtenissen hebben jouw leven zichtbaar een andere richting gegeven?
• Welke boodschappen kreeg je thuis mee over jezelf, anderen en het leven?
• Wat heb je geleerd over gevoelens, conflicten, prestaties en verantwoordelijkheid?
• Welke patronen uit vroeger herken je vandaag nog in werk of relaties?
• Welke kwaliteiten heb je juist door jouw ervaringen ontwikkeld?
• Welke overtuigingen hielpen je vroeger maar beperken je nu?
• Wat draag je nog mee wat eigenlijk niet meer bij jouw huidige leven past?
• Welke keuzes zou je vandaag anders maken wanneer een oud patroon niet meer leidend was?

Je hoeft daarbij niet ieder detail boven water te halen. In het verleden zelf valt niets meer te repareren, want wat gebeurd is, is gebeurd. Terugkijken heeft voor mij vooral waarde wanneer het je helpt om iets in het heden beter te begrijpen. Waarom reageer je zoals je reageert? Welke kwaliteit heb je ontwikkeld? Welke conclusie ben je ooit gaan geloven? En gebruik je nog steeds een strategie die je vandaag eigenlijk niet meer nodig hebt?

Wat neem je mee naar het volgende hoofdstuk?

Je kunt niet veranderen wat er feitelijk is gebeurd. Je kunt jouw ouders niet opnieuw kiezen, een verlies niet ongedaan maken en een gebeurtenis uit jouw jeugd niet herschrijven. Maar je kunt wel veranderen welke plaats een ervaring vandaag in jouw leven inneemt. Je kunt oude conclusies opnieuw onderzoeken, andere keuzes maken en patronen doorbreken die ooit logisch waren maar nu niet meer helpen. Je kunt ook kwaliteiten die tijdens moeilijke perioden zijn ontstaan bewuster en vrijer gaan inzetten.

Voor mij zit daar de kern van het onderzoeken van jouw levensverhaal. Niet eindeloos verklaren waarom je bent geworden wie je bent, en ook niet jouw verleden verantwoordelijk maken voor alles wat vandaag gebeurt. Het gaat erom dat je ziet wat jou heeft gevormd, wat werkelijk bij jou hoort en wat ooit een vorm van aanpassen, beschermen of overleven was. Jouw levensverhaal is bovendien niet af. Wat je vandaag kiest, doet en ontwikkelt wordt onderdeel van het volgende hoofdstuk. Je hoeft jouw verleden dus niet af te wijzen, maar je hoeft er ook niet automatisch door geleid te blijven worden.

Veelgestelde vragen over jouw levensverhaal

Jouw levensverhaal kan veel duidelijk maken over wie je bent geworden en waarom bepaalde patronen, verwachtingen of kwaliteiten vandaag nog zichtbaar zijn. De volgende vragen helpen om het verschil te verduidelijken tussen wat je hebt meegemaakt, wat jou heeft gevormd en wat daar nu nog van doorwerkt.

Is een levensverhaal hetzelfde als een levensloop?

Nee. Jouw levensloop gaat vooral over de gebeurtenissen en fasen die elkaar in jouw leven hebben opgevolgd. Jouw levensverhaal gaat ook over de betekenis die jij aan die gebeurtenissen hebt gegeven en over de manier waarop ervaringen vandaag nog kunnen doorwerken.

Bepaalt jouw verleden wie je bent?

Nee. Jouw verleden heeft invloed, maar bepaalt niet volledig wie je vandaag bent of welke keuzes je nog kunt maken. Je kunt patronen onderzoeken, oude conclusies opnieuw bekijken en nieuwe ervaringen opdoen die eveneens onderdeel worden van jouw levensverhaal.

Waarom is jouw jeugd zo belangrijk in jouw levensverhaal?

Omdat je in jouw jeugd veel eerste ervaringen opdoet met liefde, veiligheid, grenzen, emoties, prestaties, verantwoordelijkheid en conflicten. Daar kunnen vroege verwachtingen en patronen ontstaan. Dat betekent niet dat alles wat je vandaag doet uitsluitend door jouw jeugd wordt veroorzaakt.

Moet je precies weten waar ieder patroon vandaan komt?

Nee. Soms helpt het om de oorsprong van een patroon te begrijpen, maar dat hoeft niet altijd. Het belangrijkste is dat je leert herkennen wat er vandaag gebeurt, welke invloed het op je heeft en of de manier waarop je ermee omgaat nog steeds bij jou past.

Kan een moeilijke ervaring ook iets waardevols hebben opgeleverd?

Ja, zonder dat je daarmee de moeilijke ervaring mooier hoeft te maken dan zij was. Je kunt ontdekken dat je kwaliteiten hebt ontwikkeld, beter weet wat belangrijk voor je is of bewuster keuzes maakt. Pijn hoeft niet goed te zijn geweest om te erkennen dat jij er onderweg wel iets uit hebt geleerd.