Je moet elkaar wel kunnen vergeven
Bij communicatie in jouw relatie gaat het niet alleen over praten en luisteren wanneer alles goed gaat. Juist wanneer er iets is gebeurd wat pijn, boosheid of teleurstelling heeft veroorzaakt, wordt communicatie belangrijk. Kun je uitspreken wat er is gebeurd? Kan de ander werkelijk horen wat dat met jou heeft gedaan? En kun je daar samen over blijven communiceren? Dan wordt nogal eens gezegd: 'Ja maar, je moet elkaar toch ook kunnen vergeven'. Die uitspraak nemen sommige mensen nogal te gauw in de mond. Het gaat mij soms te snel. En zo zijn er wat mij betreft nogal wat misverstanden over vergeving. In dit artikel probeer ik uit te leggen hoe ik ernaar kijk.
Misverstanden over vergeving
Een eerste misverstand zit in het woordje ‘moet’. Je ‘moet’ elkaar kunnen vergeven. Zodra het ‘moet’, wordt er druk op een fundamenteel thema gezet, wat verre van gezond is. Vergeven is een gunst. Een cadeau zou je haast zeggen. Vergeven is een proces. Soms van jaren. Soms een levenslang proces.
Een tweede misverstand gaat over het begrip ‘zand erover’. Vergeven is wat anders dan verstoppen, wegmoffelen en wegfrommelen. Het is juist herinneren en de gebeurtenissen een plaats geven in je leven. Vergeven heeft alles te maken met de zaken aan het licht brengen, duidelijk maken, naar boven halen, de pijn opnieuw ervaren en verwoorden wat er is gebeurd. Dat lukt niet met 'zand erover'. Wegdrukken en verstoppen duiden erop dat het kwaad dat blijkbaar is gebeurd, niet serieus wordt genomen of wordt gebagatelliseerd.
Een derde misverstand zit in ‘vergeven en vergeten’. Maar die woorden gaan niet altijd samen. Er zijn gebeurtenissen in een mensenleven die je niet kunt vergeten. En dan praat ik niet over een chocolaatje dat het kind van 8 jaar stiekem uit de snoeptrommel heeft gepikt. Het gaat om andere situaties. Situaties waarbij jongeren zijn gepest op school met grote gevolgen van dien. Situaties waarbij kinderen zijn mishandeld of misbruikt in hun jeugd en misschien hierdoor 30, 40 of 50 jaar de nadelige gevolgen hebben ondervonden: dag in dag uit. De vraag is of je dat kunt vergeten. Ik denk niet dat je dat zelfs van iemand mag vragen!
Een vierde misverstand zit in het op een hoop gooien van de woorden vergeving en verzoening. Verzoenen is wat anders dan vergeven. Er kunnen situaties zijn waarbij je niet meer bij elkaar op de koffie komt of waarbij het zelfs beter is dat je niet meer bij elkaar op de koffie komt. Er kunnen situaties zijn waarbij je de ander hebt vergeven, maar waarbij je niet de behoefte hebt om de ander te ontmoeten.
Vergeven in je relatie vraagt om communicatie
Ook in een partnerrelatie betekent vergeven niet dat je moet doen alsof er niets is gebeurd. Wanneer jouw partner jou diep heeft gekwetst, jouw vertrouwen heeft beschadigd of iets heeft gedaan wat grote impact op jou heeft gehad, kan dat niet met één gesprek of met een eenvoudig 'zand erover' worden opgelost. Wat er is gebeurd, maakt deel uit van jullie geschiedenis en kan invloed hebben op hoe jij naar jouw partner, jezelf en de relatie kijkt.
Juist daarom is vergeven ook een communicatievraagstuk. Wat pijn heeft gedaan, moet benoemd kunnen worden. Je moet kunnen vertellen wat er is gebeurd en wat dat met jou heeft gedaan. De ander moet jouw verhaal kunnen horen zonder het onmiddellijk te bagatelliseren, te ontkennen of zichzelf alleen maar te verdedigen. Dat betekent niet dat één goed gesprek alles oplost. Het betekent wel dat er ruimte moet zijn voor wat er werkelijk tussen jullie speelt.
Vergeven kan vervolgens een persoonlijk proces zijn waarin je probeert om wat er is gebeurd een plaats te geven. Dat betekent niet dat je het gedrag van de ander goedkeurt, dat jouw pijn er niet meer toe doet of dat je automatisch weer verder moet zoals voorheen. Je kunt iemand vergeven en tegelijkertijd jouw grenzen serieus nemen of tot de conclusie komen dat er iets wezenlijks is veranderd.
Blijven communiceren wanneer het moeilijk wordt
Soms stokt de communicatie juist nadat er iets pijnlijks is gebeurd. De een wil erover praten en de ander wil het onderwerp liever laten rusten. Of hetzelfde gesprek wordt steeds opnieuw gevoerd zonder dat iemand zich werkelijk gehoord voelt. Dan kan boosheid zich opstapelen en kan er steeds meer afstand ontstaan.
Daarom gebruik ik ook de letters ABC: Altijd Blijven Communiceren. Daarmee bedoel ik niet dat je eindeloos dezelfde discussie moet blijven voeren. Soms is afstand of rust juist nodig. Het gaat erom dat zwijgen, vermijden of terugtrekken niet de enige manier wordt waarop je met de situatie omgaat. In altijd blijven communiceren lees je waarom ik dat principe zo belangrijk vind.
Andere kijk op vergiffenis
Door de jaren heen kreeg ik toch wel een andere kijk op ‘vergeven’. Wat ik heb geleerd en wat veel mensen hebben geleerd, is de traditionele kijk op vergiffenis. Iemand doet je iets aan en vergeving is dan dat je de ander het kwaad niet meer kwalijk neemt, hem of haar niet meer beschuldigt van het kwaad en dat je niet meer boos bent. De traditionele kijk op vergeven is mij te gericht op de ander. Ik sprak met Yvonne. Zij is slachtoffer van ernstige verkrachting. En ik sprak met Ageeth die in een sekte seksueel misbruikt is. Van Yvonne en Ageeth leerde ik dat vergeven over jezelf gaat. Het heeft dan niets te maken met:
- De ander niet meer schuldig bevinden voor het kwaad dat hij of zij jou heeft aangedaan.
- De ander niet kwalijk nemen dat hij of zij jou schade heeft berokkend.
Vergeven begint met aanvaarden wat er is gebeurd. Dat die gebeurtenis voor altijd een plaats in mijn leven heeft. Het verzet daartegen opgeven. Mijn trauma opnemen in mijn persoonlijke geschiedenis en rouwen om het verlies van mijn onschuld.
Het gaat erom dat jij je boosheid leert loslaten. Juist door die boosheid ben je emotioneel verbonden met de dader. Jouw boosheid zorgt ervoor dat de dader nog steeds een zekere macht over jou heeft, dat hij of zij jou nog steeds een beetje beheerst. En dat is wat je niet wilt. Vergeven is dan juist leren loslaten van jouw verleden, wat iets anders is dan vergeten, en het loslaten van de connectie met de veroorzaker en dader. Vergeven is ook: jezelf niet verwijten dat jij in die situatie terecht bent gekomen. Vergeven is ook aanvaarden dat het geen verloren jaren in jouw leven zijn geweest die je doormaakte. Vergeven doe je voor jezelf en niet voor de ander.
Vergeven of ontschuldigen?
Naast vergeven is er nog een ander begrip dat hierbij kan helpen: ontschuldigen. Vergeven en ontschuldigen liggen dicht bij elkaar, maar zijn wat mij betreft niet hetzelfde. Bij vergeven is er daadwerkelijk iets gebeurd waarbij de ander jou kwaad heeft aangedaan. Bij ontschuldigen gaat het veel meer over het loslaten van de beschuldiging richting iemand die jou niet heeft kunnen geven wat jij nodig had.
Dat verschil kan ook bij een partnerrelatie belangrijk zijn. Misschien verwijt je jouw partner al jarenlang dat hij of zij jou niet voldoende bevestiging, aandacht, veiligheid of begrip heeft gegeven. Soms is er dan sprake van gedrag waarvoor de ander verantwoordelijkheid moet nemen, maar soms kom je ook tot het inzicht dat jouw partner iets eenvoudigweg niet kon geven. Niet uit onwil, maar omdat bepaalde mogelijkheden, vaardigheden of inzichten ontbraken.
Ontschuldigen betekent dan niet dat je ontkent wat jij hebt gemist of dat je zegt dat het allemaal wel meeviel. Het betekent evenmin dat alles zomaar acceptabel wordt. Je erkent juist wat er voor jou ontbrak, maar je onderzoekt tegelijkertijd of je de voortdurende beschuldiging kunt loslaten. Daarmee verschuift de vraag van: 'Waarom heb jij mij niet gegeven wat ik nodig had?' naar: 'Wat heb ik nodig en hoe kan ik daar nu zelf verantwoordelijkheid voor nemen?'
Dat vind ik een belangrijk onderdeel van persoonlijke ontwikkeling. Zolang jouw welzijn volledig afhankelijk blijft van wat de ander alsnog moet erkennen, herstellen of goedmaken, blijft een deel van de regie bij die ander liggen. Ontschuldigen kan helpen om die regie weer meer bij jezelf te brengen, zonder jouw eigen geschiedenis of pijn te ontkennen.
Hoe wordt jouw boodschap ontvangen?
Wanneer soms na jaren iets aan het licht wordt gebracht wat grote impact heeft gehad in iemands leven, is het doorslaggevend hoe hierop wordt gereageerd door de ander. Wordt het gebagatelliseerd? Zo van: dat jij je daar nu nog druk om maakt! Wordt het geminimaliseerd? Zo van: zo erg als jij het nu allemaal doet voorkomen, was het niet. Of wordt de boodschap ontvangen op de manier: ik ben fout geweest. In het proces van vergeven is het gemakkelijker wanneer de ander zijn fout toegeeft. Is dat niet het geval, dan roept het boosheid op.
Hier zie je opnieuw waarom vergeven en communicatie zo sterk met elkaar verbonden zijn. Je kunt iets uitspreken, maar de manier waarop jouw boodschap wordt ontvangen doet ertoe. Erkenning kan helpen om verder te komen. Bagatelliseren, ontkennen of minimaliseren kan de pijn juist vergroten en ervoor zorgen dat dezelfde gebeurtenis tussen partners blijft staan.
Ook in een relatie kan erkenning dus verschil maken. Wanneer jouw partner werkelijk kan ontvangen wat een gebeurtenis met jou heeft gedaan, kan dat helpen bij de manier waarop jij ermee verdergaat. Maar jouw proces van vergeven of ontschuldigen blijft uiteindelijk jouw proces. Je kunt de ander niet dwingen om precies te reageren zoals jij hoopt en de ander kan jou evenmin verplichten om te vergeven.
Tot slot: vergeven is geen rationele kwestie. Zonder verstand gaat het niet, maar het is vooral een gevoelskwestie en een emotionele kwestie. Lees ook wat vergevingsgezind betekent.
Vergeven gaat ook over jouw eigen ontwikkeling
Vergeven, niet kunnen vergeven of iemand leren ontschuldigen kan je confronteren met boosheid, verdriet, verwachtingen, grenzen en behoeften. Het gaat dan niet alleen meer over wat de ander heeft gedaan, maar ook over de vraag wat jij nodig hebt om verder te kunnen en waar jij zelf invloed op hebt.
Soms betekent persoonlijke ontwikkeling dat je iets leert loslaten. Soms betekent het dat je juist duidelijker jouw grens aangeeft. En soms betekent het dat je leert aanvaarden dat jouw geschiedenis niet meer veranderd kan worden, terwijl je wel kunt veranderen hoe jij er vandaag mee omgaat.
Persoonlijke ontwikkeling in het dagelijks leven
Wat er tussen jou en jouw partner gebeurt, kan veel raken: vertrouwen, veiligheid, boosheid, verdriet, verwachtingen, grenzen en behoeften. Zeker wanneer je gekwetst bent, kan de aandacht gemakkelijk volledig naar de ander gaan. Wat heeft de ander gedaan? Waarom begrijpt diegene niet wat dit met mij heeft gedaan? Waarom krijg ik geen erkenning? Die vragen kunnen heel begrijpelijk zijn, maar persoonlijke ontwikkeling vraagt ook dat je onderzoekt wat er vervolgens bij jou gebeurt.
Je kunt bijvoorbeeld kijken naar hoe je met boosheid omgaat, wat je nodig hebt om je gehoord te voelen, welke grenzen voor jou belangrijk zijn en wat je zelf kunt doen wanneer de ander niet reageert zoals je zou willen. Vergeven kan daarbij een rol spelen, maar ook niet kunnen of willen vergeven kan iets zijn waar je eerst bij stil moet staan. Er bestaat geen verplicht eindpunt waar je naartoe moet.
Ook ontschuldigen kan een andere blik geven op wat je hebt meegemaakt. Soms gaat het niet om kwaad dat jou bewust is aangedaan, maar om iets wat de ander jou niet kon geven. Door dat onderscheid te onderzoeken, kun je beter begrijpen wat van de ander is en wat jij vandaag zelf nodig hebt om verder te kunnen.
Persoonlijke ontwikkeling in het dagelijks leven gaat juist over zulke vragen. Over wat jou overkomt, hoe jij daarop reageert, welke patronen daardoor zichtbaar worden en waar jij zelf invloed op hebt. Die inzichten kunnen je helpen om bewuster om te gaan met je relatie, maar ook met andere situaties waarin vertrouwen, gevoelens, grenzen, verwachtingen en communicatie een rol spelen.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 16-05-2015
Laatst bijgewerkt: 7 september 2026.
