home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / zelfredzaamheid

Zelfredzaam zijn: jezelf kunnen redden

Zelfredzaamheid is een kernkwaliteit. Ben jij zelfredzaam? Dan ben jij in staat om jezelf te redden. Klinkt als een inkopper, maar in feite komt het daar wel op neer. Je kunt veel zaken zelfstandig oplossen, je maakt jouw eigen keuzes en je bent niet voortdurend afhankelijk van een ander om verder te kunnen. Zelfredzaamheid heb ik daarom in het rijtje persoonlijke kernkwaliteiten gezet. Maar zelfredzaam zijn betekent niet dat je nooit iemand nodig hebt. De kwaliteit zit juist in het onderscheid: wat kan ik zelf, waar ben ik zelf verantwoordelijk voor en wanneer is het verstandig om hulp te vragen?

Wat is het verschil tussen zelfredzaamheid, zelfstandigheid en zelfsturing?

Voel je ook de verwantschap met zelfsturing en zelfstandigheid? Die begrippen liggen dicht bij elkaar, maar ik zou ze niet helemaal gelijkstellen. Zelfredzaamheid gaat vooral over jezelf kunnen redden in het dagelijks leven en in situaties die op je afkomen. Zelfstandigheid gaat meer over zonder voortdurende hulp of aansturing kunnen functioneren. Zelfsturing gaat sterker over richting geven aan jezelf en jouw handelen.

Op de werkvloer wordt nogal eens gesproken over zelfsturende teams. Ik denk dat je dan wel zelfredzame medewerkers moet hebben of moet zorgen dat je die ontwikkelt. Anders wordt zelfsturing moeilijk. Wie bij iedere stap afhankelijk is van een ander, kan moeilijk zelf de regie pakken.

Wat heeft zelfredzaamheid met autonomie te maken?

Zelfredzaamheid raakt sterk aan autonomie en zelfregie. Je kunt eigen keuzes maken, je beoordeelt situaties zelf en je laat niet voortdurend een ander bepalen wat jij moet doen. Dat betekent niet dat je alles alleen moet doen. Autonomie is iets anders dan jezelf afsluiten van hulp of samenwerking.

Juist een zelfredzaam persoon kan zeggen: "Dit kan ik zelf" maar ook: "Hier kom ik niet uit, dus ik vraag iemand mee te denken." Dat laatste maakt je niet minder zelfstandig. Het laat juist zien dat je verantwoordelijkheid neemt voor wat nodig is.

Wanneer is hulp vragen juist onderdeel van zelfredzaamheid?

Dat is misschien wel het deel dat het vaakst wordt vergeten. Zelfredzaam zijn betekent niet dat je alles zelf moet kunnen. Soms is hulp vragen juist de meest verstandige en zelfstandige keuze die je kunt maken.

Je bent dan niet passief afhankelijk van een ander, maar je beoordeelt zelf wat je nodig hebt. Je ziet waar jouw grens ligt, zoekt ondersteuning en gebruikt die om weer verder te kunnen. Dat is iets heel anders dan steeds verwachten dat een ander jouw problemen oplost.

Waarom willen zelfredzame mensen soms alles zelf doen?

Wanneer je gewend bent om jouw eigen boontjes te doppen, kan hulp vragen ongemakkelijk voelen. Misschien heb je geleerd dat je vooral op jezelf moet kunnen vertrouwen. Misschien vind je het lastig om afhankelijk te zijn of wil je een ander niet belasten.

Maar daar zit precies het verschil tussen gezonde zelfredzaamheid en doorgeschoten zelfstandigheid. Jezelf kunnen redden is iets anders dan jezelf verplichten om alles alleen te dragen. Soms kost het meer energie om koste wat het kost zelfstandig te blijven dan om op tijd hulp in te schakelen.

Wat is het leerdoel als je te zelfredzaam bent?

Het leerdoel is niet dat je minder zelfstandig moet worden. Het gaat erom dat je de grens van zelfredzaamheid leert kennen.

• Wees zelfredzaam maar ken de grens van jouw zelfredzaamheid.
• Vraag hulp wanneer je die nodig hebt.
• Deel zaken met anderen in jouw privésituatie of op het werk.

Je hoeft jouw zelfstandigheid dus niet in te leveren. Je voegt er iets aan toe: weten wanneer samenwerken, delen of hulp vragen slimmer is dan alleen verder ploeteren.

Waar ergert een zelfredzaam persoon zich aan?

Jouw allergie kan ontstaan wanneer mensen zich erg afhankelijk opstellen of weinig moeite doen om zichzelf te redden. Bijvoorbeeld wanneer iemand steeds onmiddellijk naar een ander kijkt zodra er een probleem ontstaat.

• Mensen die zich voortdurend afhankelijk opstellen.
• Mensen die zichzelf niet redden omdat ze daar te gemakkelijk mee omgaan.

Daar zit ook jouw spiegel. Omdat jij gewend bent om zelf oplossingen te zoeken, kan iemand die sneller om hulp vraagt al gauw gemakzuchtig op je overkomen. Maar hulp vragen is niet automatisch afhankelijkheid. Soms is het juist een teken van goed inzicht in wat iemand wel en niet alleen kan.

Is zelfredzaamheid voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je vraagt snel om hulp, vindt beslissingen nemen lastig of kijkt gemakkelijk naar anderen om te bepalen wat je moet doen. Dan kan zelfredzaamheid voor jou een uitdaging zijn.

De ontwikkeling zit dan in kleine stappen. Eerst zelf nadenken voordat je om hulp vraagt. Een keuze maken zonder voortdurend bevestiging te zoeken. Een probleem onderzoeken en kijken wat jij zelf kunt doen voordat je het uit handen geeft. Zo groeit het vertrouwen dat je meer kunt dan je misschien denkt.

Welke ontwikkeldoelen passen bij zelfredzaamheid?

Zelfredzaamheid ontwikkelen gaat over jezelf kunnen redden zonder jezelf op te sluiten in het idee dat je alles alleen moet kunnen.

• Zelf beslissingen nemen en verantwoordelijkheid dragen voor jouw keuzes.
• Hulp durven vragen wanneer je die werkelijk nodig hebt.
• Zelfstandigheid combineren met samenwerken en zaken uit handen geven.

Veelgestelde vragen over zelfredzaamheid

Zelfredzaamheid wordt gemakkelijk verward met zelfstandigheid, autonomie of alles alleen moeten kunnen. Daarom nog vijf aanvullende vragen.

Is zelfredzaamheid hetzelfde als zelfstandigheid?

Nee. De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar zelfredzaamheid gaat vooral over jezelf kunnen redden en oplossingen kunnen vinden in het dagelijks leven. Zelfstandigheid gaat breder over zonder voortdurende hulp of aansturing kunnen functioneren.

Moet je alles zelf kunnen om zelfredzaam te zijn?

Nee. Juist niet. Zelfredzaamheid betekent ook dat je kunt herkennen wanneer je ondersteuning nodig hebt en daar zelf om vraagt.

Waarom vind ik hulp vragen zo moeilijk?

Misschien ben je sterk gewend geraakt aan het idee dat jij jezelf moet kunnen redden. Hulp vragen kan dan voelen als afhankelijkheid of tekortschieten, terwijl het in werkelijkheid soms juist de verstandigste keuze is.

Kan zelfredzaamheid doorschieten?

Ja. Dan wil je alles zelf doen, geef je weinig uit handen en vraag je te laat om hulp. De kwaliteit wordt dan een belasting.

Is zelfredzaamheid belangrijk op het werk?

Zeker. Zelfredzame medewerkers kunnen veel zelfstandig oplossen, beslissingen nemen en verantwoordelijkheid dragen. Tegelijkertijd moeten ze ook weten wanneer afstemming of hulp nodig is.