home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / behoudend / bekrompen

Bekrompen, kleinzielig of kleingeestig: ben jij dat?

Bekrompen staat wel redelijk synoniem voor kleinzielig of kleingeestig. Het is vaak geen positieve duiding wanneer je als bekrompen wordt aangemerkt. Soms vind ik het ook wel een soort scheldwoord, dat te gemakkelijk in de mond wordt genomen. Daarom wijd ik er met plezier een artikel aan. Want ja, wat is bekrompen? Bekrompenheid kan een valkuil zijn wanneer behoudend zijn doorschiet. Er is niets mis met niet iedere verandering onmiddellijk omarmen, maar je kunt zo sterk vasthouden aan het bestaande dat er weinig ruimte overblijft voor andere ideeën en opvattingen.

Wat is het verschil tussen behoudend en bekrompen zijn?

Behoudend zijn is niet hetzelfde als bekrompen zijn. Je kunt prima waarde hechten aan wat zich bewezen heeft, voorzichtig zijn met verandering en niet achter iedere nieuwe mode aanlopen. Je hoeft niet alles wat nieuw is automatisch beter te vinden. Dat kan juist getuigen van zorgvuldigheid en stabiliteit.

Bekrompen wordt het wanneer jouw behoudende houding zo sterk wordt dat er nauwelijks ruimte is voor een andere gedachte. Je wijst nieuwe ideeën niet af omdat je ze zorgvuldig hebt onderzocht, maar omdat ze afwijken van wat jij gewend bent. Je staat dan niet alleen voor iets, je sluit je ook af voor wat daarbuiten ligt.

Dat raakt aan kortzichtig denken. Je blikveld wordt kleiner en je ziet minder gemakkelijk andere mogelijkheden, perspectieven of omstandigheden. Behoudend kan dus een kwaliteit zijn. Bekrompenheid ontstaat wanneer behouden verandert in inkrimpen.

Waarom wordt bekrompen zo snel als scheldwoord gebruikt?

Soms wordt bekrompenheid te snel als scheldwoord gebruikt. Zo van: 'Jij mag ook niks van jouw ouders, ze zijn wel heel erg bekrompen.' Dat is heel veroordelend. Beter zou zijn dat je zegt: 'In mijn ogen is dat heel bekrompen.'

Want soms worden mensen te snel veroordeeld als bekrompen terwijl ze ergens voor staan en behoudend zijn, discreet of principieel. Of omdat ze aan een bepaald standpunt vasthouden omdat ze er echt van overtuigd zijn dat dat het is. Elkaar de maat nemen, draagt niet bij aan een goede relatie. Beter is om in alle openheid het gesprek aan te gaan.

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Iemand die andere normen of overtuigingen heeft dan jij is niet automatisch bekrompen. Ook iemand die een verandering niet ziet zitten is dat niet automatisch. Je moet eerst kijken of iemand werkelijk geen ruimte laat voor andere inzichten of dat jij vooral moeite hebt met het standpunt dat diegene inneemt.

Waarom voelt bekrompenheid zo benauwend?

Omdat het woord het eigenlijk zelf al zegt: er is weinig ruimte. Niet alleen letterlijk natuurlijk, maar vooral in ideeën, overtuigingen en mogelijkheden. Er is weinig ruimte voor een ander gezichtspunt, weinig ruimte om opnieuw te onderzoeken wat je altijd vanzelfsprekend vond en weinig ruimte om een oude overtuiging in een nieuwe situatie anders toe te passen.

Daarom vind ik kleinheid van ziel en geest zo'n rake omschrijving. Wanneer alles binnen steeds kleinere grenzen moet passen, wordt het benauwend. Wat niet in het bestaande kader past, wordt gemakkelijk afgewezen. Andere ideeën worden bedreigend in plaats van interessant en verandering wordt iets waar je je tegen moet beschermen.

Daar zit ook het verschil tussen ergens voor staan en jouw geest afsluiten. Je kunt krachtige overtuigingen hebben en toch nieuwsgierig blijven naar de gedachtegang van iemand anders. Ruimte geven aan een andere visie betekent immers nog niet dat je jouw eigen visie moet opgeven.

Op welke manieren kun je bekrompen zijn?

Je kunt bekrompen zijn op tal van manieren, maar ik noem wat voorbeelden:

• Je bent heel erg behoudend en terughoudend over het aanleren en invoeren van nieuwe werkwijzen of technieken binnen jouw bedrijf.
• Je bent soms te voorzichtig om nieuwe wegen in te slaan.
• Je bent in jouw visie erg gericht en soms te veel op hoe het was.
• Je bent te weinig veranderingsbereid of te weinig wendbaar qua gedachten.
• Je houdt uit principe vast aan beginselen uit andere tijden en vindt het lastig om deze toe te passen in deze tijd.
• Je meent soms dat je beginselen, overtuigingen, normen en waarden kunt vastleggen in statuten, huishoudelijke reglementen, handboeken of protocollen.

Bekrompenheid uit zich dus in een bekrompen visie, werkwijze, methodiek, overtuiging, doelstelling enzovoort. Het gaat steeds om hetzelfde patroon: wat eenmaal vastligt, krijgt zo weinig bewegingsruimte dat nieuwe omstandigheden nauwelijks meer invloed mogen hebben.

Welke kwaliteiten kunnen doorschieten in bekrompenheid?

Bekrompenheid is een valkuil. Je slaat door in kortzichtigheid of rechtlijnigheid. Maar er liggen kwaliteiten aan ten grondslag:

• Behoudend of conservatief zijn.
• Principieel zijn.
• Vasthoudend zijn.

Dat zijn op zichzelf geen negatieve eigenschappen. Integendeel. Iemand die principieel is kan helder staan voor wat voor hem belangrijk is. Iemand die vasthoudend is laat zich niet bij de eerste tegenwind van zijn koers afbrengen. En iemand die behoudend is hoeft niet iedere verandering klakkeloos te omarmen.

De valkuil ontstaat wanneer die kwaliteiten geen ruimte meer overlaten voor veranderde omstandigheden. Dan wordt vasthouden verstarren. Principieel zijn kan richting rechtlijnig denken gaan en behoudend zijn kan veranderen in een houding waarin alles wat afwijkt bij voorbaat verdacht wordt.

Wat is het leerdoel als je bekrompen bent?

Het leerdoel om bekrompenheid te vermijden is:

• Veerkracht qua geest en ideeën.
• Progressiever leren denken.
• Ruimte maken voor innovatie en vernieuwing.

Ik omschrijf het ook wel eens zo: leren om jouw overtuigingen, principes en beginselen toe te passen in veranderde omstandigheden. Je hoeft die principes dus niet overboord te gooien. Het gaat erom dat je onderzoekt hoe ze in een andere tijd, omgeving of situatie betekenis kunnen krijgen.

Hoe blijf je principieel zonder jouw blik te vernauwen?

Door onderscheid te maken tussen het principe zelf en de manier waarop je dat principe toepast. Een overtuiging kan voor jou diep van betekenis zijn, terwijl de praktische uitwerking ervan in de loop van de tijd best kan veranderen. Wanneer je die twee met elkaar verwart, kan iedere verandering voelen alsof jouw waarden worden aangetast.

Luister daarom naar andere opvattingen zonder meteen te denken dat je ze moet overnemen. Vraag jezelf af wat iemand ziet wat jij misschien niet ziet. Onderzoek of veranderde omstandigheden om een andere toepassing vragen. Misschien blijft jouw conclusie uiteindelijk precies hetzelfde. Dat kan. Maar dan heb je in ieder geval ruimte gegeven aan onderzoek.

Ruimdenkender worden betekent voor mij dan ook niet dat alles voortaan goed is of dat er geen grenzen en beginselen meer bestaan. Het betekent dat jouw geest voldoende ruimte houdt om opnieuw te kijken, te wegen en toe te passen. Je kunt ergens stevig voor staan zonder jouw hart en geest af te knijpen.

Ontwikkeldoelen bij bekrompenheid

• Meer ruimte leren geven aan andere ideeën, opvattingen en manieren van kijken zonder jouw eigen overtuigingen meteen los te laten.
• Leren onderscheiden wanneer behoudend of principieel zijn kracht geeft en wanneer jouw denken te star of te kortzichtig wordt.
• Jouw overtuigingen, principes en beginselen leren toepassen in veranderde omstandigheden.

Veelgestelde vragen over bekrompenheid

Bekrompenheid wordt snel als oordeel gebruikt. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen iemand die ergens voor staat en iemand die werkelijk nauwelijks ruimte laat voor andere ideeën, overtuigingen of veranderde omstandigheden.

Wat betekent bekrompen zijn?

Bekrompen zijn betekent dat je weinig ruimte hebt voor andere ideeën en opvattingen. Je kunt kortzichtig, kleingeestig, star of weinig ruimdenkend zijn en sterk vasthouden aan bestaande overtuigingen.

Zijn bekrompen en kleinzielig hetzelfde?

De woorden liggen redelijk dicht bij elkaar. Voor mij wijst bekrompen vooral op weinig ruimte in denken en opvattingen. Kleinzielig en kleingeestig drukken die kleinheid van ziel en geest nog sterker uit.

Is behoudend zijn hetzelfde als bekrompen zijn?

Nee. Behoudend zijn kan een kwaliteit zijn. Je hoeft niet iedere verandering onmiddellijk te omarmen. Bekrompen wordt het wanneer je zo sterk aan het bestaande vasthoudt dat andere mogelijkheden of inzichten nauwelijks nog ruimte krijgen.

Kan principieel zijn doorschieten in bekrompenheid?

Ja. Principes geven richting, maar wanneer je ze zo star toepast dat veranderde omstandigheden geen rol meer mogen spelen, kan jouw denken rechtlijnig en bekrompen worden.

Wat is het belangrijkste leerdoel bij bekrompenheid?

Leren om jouw overtuigingen, principes en beginselen toe te passen in veranderde omstandigheden. Je hoeft niet alles los te laten, maar je hebt wel voldoende ruimte en veerkracht nodig om opnieuw te kijken.