Compacten bij hoogbegaafde leerlingen
Dit artikel schrijf ik binnen de serie: Is jouw kind hoogbegaafd?
Binnen deze reeks kijken we naar onderwijs, gedrag, leerbehoeften en begeleiding van hoogbegaafde kinderen. In dit artikel lees je meer over compacten, waarom compacten belangrijk is en hoe je voorkomt dat hoogbegaafde leerlingen vastlopen door verveling of onderprikkeling.
Compacten is een manier van lesstof aanbieden aan hoogbegaafde kinderen waarbij overbodige lesstof niet wordt aangeboden (herhaling, oefenstof). Omdat de leerling de lesstof snel beheerst, kan de lesstof compact worden aangeboden. Het doel is om verveling te voorkomen.
Wat is functioneel compacten?
Menige leerkracht blijft met de vraag zitten: "Ben ik wel op de juiste manier aan het compacten? Laat ik niet te veel lesstof weg of schrap ik wel de juiste en voldoende lesstof?"
Individueel compacten is per leerling bekijken welke lesstof de leerling al beheerst en wat je kunt schrappen. Met één of twee leerlingen is deze wijze van compacten nog haalbaar, maar heb je meerdere leerlingen in je klas voor wie je wilt compacten, dan lukt het individueel compacten vaak niet meer en moet je overstappen op schoolbreed compacten. Dus voor meerdere leerlingen op eenzelfde manier lesstof schrappen. Je voelt de vraag al aankomen: hoe weet ik nu dat ik niet de verkeerde lesonderdelen schrap? Hoe zorg ik ervoor dat er geen hiaten gaan ontstaan?
Of je nu schoolbreed of individueel gaat compacten, er zullen afspraken binnen de school gemaakt moeten worden. Hoe vreemd is het voor een leerling dat er bij de ene leerkracht wel geschrapt mag worden en bij de andere niet?
Waarom is compacten belangrijk bij hoogbegaafde leerlingen?
Veel hoogbegaafde leerlingen beheersen een deel van de lesstof sneller dan leeftijdgenoten. Wanneer zij toch alle herhalings- en oefenstof moeten maken, kan verveling ontstaan. Compacten helpt om overbodige lesstof weg te halen, zodat er ruimte ontstaat voor uitdaging, verdieping en leermomenten.
Juist die leermomenten zijn belangrijk. Hoogbegaafde leerlingen hebben net als andere leerlingen behoefte aan ontwikkeling, inspanning en groei. Compacten helpt om beter aan te sluiten bij hun leerbehoeften en voorkomt dat leerlingen afhaken of ongemotiveerd raken.
Wat gebeurt er als je niet compact?
Wanneer hoogbegaafde leerlingen voortdurend lesstof moeten maken die zij al beheersen, kan onderprikkeling ontstaan. Sommige leerlingen verliezen hun motivatie, gaan onderpresteren of raken gefrustreerd. Andere kinderen trekken zich terug of laten juist storend gedrag zien. Ook bestaat het risico dat hoogbegaafde leerlingen onvoldoende leren omgaan met uitdaging, fouten maken of doorzetten. Daardoor kunnen zij later vastlopen wanneer de leerstof moeilijker wordt. Lees ook meer onderpresteren.
Wat is het verschil tussen compacten en verrijken?
Compacten betekent dat overbodige lesstof wordt geschrapt. Verrijken betekent dat de vrijgekomen tijd wordt ingevuld met uitdagende en verdiepende leerstof. Compacten zonder verrijken werkt meestal niet goed. Hoogbegaafde leerlingen hebben namelijk niet alleen behoefte aan minder herhaling, maar juist ook aan uitdaging, verdieping en nieuwe leermomenten.
Door compacten en verrijken goed met elkaar te combineren ontstaat onderwijs dat beter aansluit bij de leerbehoeften van hoogbegaafde leerlingen.
Waarom blijft compacten maatwerk?
Niet iedere hoogbegaafde leerling is hetzelfde. De ene leerling werkt snel, de andere denkt diepgaand, maar heeft meer verwerkingstijd nodig. Ook verschillen leerlingen in motivatie, executieve functies, sociaal-emotionele ontwikkeling en leerstijl. Daarom blijft compacten altijd maatwerk. De leerkracht blijft observeren, evalueren en kijken wat een leerling nodig heeft om zich goed te kunnen ontwikkelen.
Welke richtlijnen zijn belangrijk bij compacten?
Methoden geven vaak richtlijnen voor compacten van de lesstof en bieden daarnaast extra stof, wat erg fijn is en houvast geeft. Toch blijft de blik van de leerkracht van groot belang. Compacten van lesstof betekent dat de overgebleven tijd ingevuld moet worden met verrijkingslesstof. Ook leerlingen die compacten, moeten binnen de gestelde tijd voldoende lesstof hebben gemaakt. Belangrijke vragen:
- Wordt er op de juiste onderdelen gecompact?
- Hoeveel van de lesstof wordt er gecompact en sluit dit aan bij de leerbehoeften van de leerling?
Het op een verkeerde manier compacten van de lesstof kan consequenties voor de leerontwikkeling van de leerling hebben.
Leer meer over hoogbegaafdheid bij kinderen (gratis webinar)
Wil je meer informatie? Volg dan onze webinar die wij verzorgen voor ouders van hoogbegaafde kinderen.
Doe de HB-test!
Wil je meer inzicht in kenmerken van hoogbegaafdheid en hoe dit zichtbaar is in jouw leven? Doe dan online onze test. Aan te schaffen via de webshop!
Hoogbegaafd: gave of probleemgeval
Bestel het e-book (pdf) met als titel: hoogbegaafd, gave of probleemgeval. Over anders denken, voelen en vastlopen als hoogbegaafd persoon.
Veelgestelde vragen – FAQ
Veel ouders en leerkrachten hebben vragen over compacten bij hoogbegaafde leerlingen. Hieronder staan een aantal veelgestelde vragen.
Wat is compacten?
Compacten betekent dat overbodige herhalings- en oefenstof wordt geschrapt voor leerlingen die de lesstof al beheersen.
Waarom is compacten belangrijk bij hoogbegaafde leerlingen?
Compacten helpt om verveling en onderprikkeling te voorkomen en zorgt voor meer ruimte voor uitdaging en verdieping.
Wat is het verschil tussen compacten en verrijken?
Compacten betekent schrappen van overbodige lesstof. Verrijken betekent het aanbieden van extra uitdaging en verdieping.
Hoe voorkom je hiaten bij compacten?
Door goed te observeren, evalueren en duidelijke afspraken binnen de school te maken.
Is compacten geschikt voor iedere hoogbegaafde leerling?
Nee. Iedere hoogbegaafde leerling heeft andere leerbehoeften. Daarom blijft compacten maatwerk.
Coaching en training voor hoogbegaafde volwassenen
Merk je dat je jezelf herkent in jouw kind?
Veel volwassenen ontdekken via hun zoon of dochter waarom ze zich vroeger anders voelden, vastliepen op school, moeite hadden met aansluiting of voortdurend moesten aanpassen.
De zoektocht naar hoogbegaafdheid bij een kind brengt daardoor soms ook persoonlijke vragen naar boven over hoogbegaafdheid, gevoeligheid en identiteit.
Bekijk onze trainingen en coaching voor hoogbegaafde volwassenen.
Online training hoogbegaafdheid
In de online training Hoogbegaafdheid ontdekken en verkennen kun je je verder verdiepen in dit thema. De training gaat dieper in op de praktijk van hoogbegaafdheid en helpt je om jezelf beter te begrijpen. Je krijgt meer inzicht in kenmerken, gevoeligheden, denkprocessen en de invloed daarvan op jouw leven, werk en relaties. Daarnaast helpt de training je om antwoorden te vinden op vragen waar je misschien al langere tijd mee rondloopt.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 31-10-2020
Update: 23 mei 2026.
