home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / invloed buitenwereld hb

Hoe beïnvloedt de buitenwereld hoogbegaafden?

De invloed van de buitenwereld op hoogbegaafden kan groot zijn. Al op jonge leeftijd kun je merken dat jouw tempo, manier van denken, interesses en behoeften niet vanzelf aansluiten bij wat school, ouders of andere mensen van je verwachten. Daardoor kun je je gaan aanpassen, afremmen of twijfelen aan wat je zelf waarneemt en weet.

Op deze pagina lees je hoe die invloed ontstaat, waarom je steeds meer op bevestiging van anderen kunt gaan vertrouwen en wat er gebeurt wanneer je jouw eigen ideeën, tempo en mogelijkheden voortdurend kleiner maakt om in de omgeving te passen. Deze pagina hoort bij het thema hoogbegaafd en anders voelen. Binnen dit thema gaat deze pagina specifiek over de vraag hoe verwachtingen, oordelen en beperkingen van buitenaf jouw gedrag, zelfbeeld en ontwikkeling kunnen beïnvloeden.

Willen hoogbegaafden voldoen of moeten zij zich aanpassen?

Het is een misverstand dat hoogbegaafde personen per se willen voldoen aan verwachtingen of eisen die de buitenwacht stelt. Dat kan wel zo zijn, maar daar ligt bij veel mensen niet de oorsprong. De oorsprong begint al op jonge leeftijd. Waar andere kinderen niet kunnen voldoen aan wat de school van ze vraagt, bijvoorbeeld qua tempo of niveau van de lesstof, voldoet de school in sommige gevallen niet aan wat het hoogbegaafde kind nodig heeft. Anders gezegd: het hoogbegaafde kind wordt in een systeem gedrukt dat geënt is op ‘gemiddeld niveau’ en blijkt daarin te moeten passen. Als dat niet lukt, wordt het systeem niet bijgesteld, maar wordt er net zo lang gesleuteld tot het kind er alsnog in past. Kortom: er wordt iets opgelegd van buitenaf waaraan het kind moet voldoen.

De invloed van de buitenwereld begint vaak niet bij de bewuste wens om erbij te horen. Zij begint veel eerder, op het moment dat een kind merkt dat zijn tempo, vragen of manier van leren niet goed passen binnen wat normaal wordt gevonden. Wanneer de omgeving vervolgens niet verandert, leert het kind dat het zichzelf moet aanpassen. Het gaat langzamer werken, minder vragen stellen of wachten tot anderen ook zover zijn. Zo ontstaat al jong de boodschap dat de eigen manier van denken te veel, te snel of te afwijkend is.

In mijn artikel over uit de toon vallen schrijf ik ook over wat het met je doet wanneer jouw manier van denken en reageren niet aansluit bij wat de omgeving verwacht. Daar krijg je meer inzicht in hoe zo’n verschil zichtbaar kan worden in jouw gedrag en zelfbeeld.

Wat gebeurt er als de omgeving jouw ontwikkeling afremt?

Wanneer jouw omgeving steeds bepaalt wat haalbaar, normaal of passend is, kun je jouw eigen mogelijkheden kleiner gaan maken. Je wacht op toestemming, houdt ideeën voor jezelf of kiest voor een lager tempo dan bij jou past. Dat afremmen kan op school beginnen, maar later terugkomen in werk, relaties en ondernemerschap. Je raakt gewend aan het idee dat anderen beter kunnen beoordelen wat verstandig is dan jijzelf. De invloed zit dan niet alleen in wat anderen zeggen. Zij zit ook in wat jij uiteindelijk niet meer doet, niet meer uitspreekt of niet meer probeert.

Waarom passen hoogbegaafden zich aan hun omgeving aan?

Wat veel hoogbegaafde personen doen, is zich aanpassen. Ze passen zich aan het tempo en niveau van andere personen aan. En daar gebeurt iets wat invloed heeft op het latere leven. Vaak luisteren ze naar verhalen van anderen en doen ze moeite om anderen te begrijpen. Hun eigen gedachten kunnen ze echter heel vaak niet kwijt. Waarom niet? Omdat ze te weinig ontwikkelingsgelijken in hun omgeving hebben. Ze worden niet begrepen, verkeerd begrepen, hebben andere interesses en zijn diepgaander geïnteresseerd dan anderen. Gevolg? Geven en ontvangen raken uit balans en in veel gevallen leidt dit tot onzekerheid, die zich op tal van fronten uit.

Aanpassen lijkt soms sociaal en verstandig, maar kan op den duur een hoge prijs hebben. Wanneer jij voortdurend afstemt op het tempo, niveau en de interesses van anderen, komt jouw eigen manier van denken steeds minder aan bod. Je luistert, begrijpt en leeft mee, maar ervaart weinig wederkerigheid. Daardoor kun je het gevoel krijgen dat jouw gedachten te ingewikkeld, te diepgaand of niet belangrijk genoeg zijn om te delen. In mijn artikel over aansluiting missen schrijf ik ook over hoe je veel contact kunt hebben en toch weinig werkelijke verbinding ervaart. Daar krijg je meer inzicht in wat er gebeurt wanneer geven en ontvangen in contact niet in balans zijn.

Waarom zoeken hoogbegaafden bevestiging terwijl zij het antwoord al weten?

Angelique is ondernemer. Als expert op Facebook heeft ze het goed voor elkaar. Ze heeft een eigen visie en concept ontwikkeld en boekt als geen ander resultaten wanneer ze wordt ingezet voor Facebookadvertising. Toch huurt ze te pas en te onpas adviseurs of coaches in voor vraagstukken waarop ze zelf het antwoord ook wel weet. Totdat ik vroeg: ‘Waarom doe je dat eigenlijk?’ Het antwoord was: omdat ik voortdurend bevestiging zoek. Bij nadere analyse bleek dat de adviseurs en coaches Angelique met moeite konden volgen en daar werd zij onzeker van, in plaats van andersom.

Bevestiging zoeken is niet hetzelfde als geen antwoord weten. Je kunt inhoudelijk heel goed weten wat je wilt of welke keuze logisch is, maar toch blijven vragen of een ander het ook zo ziet. Dat gebeurt vooral wanneer je lang hebt geleerd om jouw eigen waarneming te wantrouwen. Je zoekt dan niet alleen advies, maar ook toestemming om op jezelf te vertrouwen. In mijn artikel over labels en hokjes schrijf ik ook over hoe beelden van anderen onderdeel kunnen worden van de manier waarop jij naar jezelf kijkt. Daar krijg je meer inzicht in hoe een oordeel van buitenaf jouw eigen zekerheid kan ondermijnen.

Waarom gaan hoogbegaafden kleiner of behoudender denken?

Een ander voorbeeld is dat je je behoudend of terughoudend gaat opstellen, omdat de buitenwacht dat ook doet. Terwijl je grotere, grootsere en creatievere zienswijzen hebt. Een punt dat vaak voorkomt, is dus dat de HB'er zich laat afremmen door zijn/haar omgeving. Wanneer jij groot denkt en jouw omgeving vooral risico’s ziet, kun je jouw ideeën steeds verder terugbrengen. Je kiest voor veilig, haalbaar en vertrouwd, terwijl je van binnen weet dat er meer mogelijk is. Dat kan leiden tot frustratie. Je voelt dat je jezelf inhoudt, maar je bent ook gewend geraakt aan de terughoudendheid van anderen. Zo wordt voorzichtigheid van de omgeving langzaam jouw eigen grens.

Waarom hebben hoogbegaafden een hoge mate van zelfregie nodig?

Om verder te komen, zullen hoogbegaafden zelf een groot beroep moeten doen op hun eigen autonomie en persoonlijke ontwikkeling. De buitenwacht doet het namelijk niet. Dat zit onder andere in:

• Zelfregie betekent niet dat je geen advies meer aanneemt. Het betekent dat jij opnieuw leert beoordelen welke adviezen werkelijk bij jou passen en welke vooral voortkomen uit de grenzen, angsten of verwachtingen van een ander.
• Daarvoor is het nodig dat je jouw eigen waarneming serieus neemt. Wat zie jij? Wat weet jij al? Waar voel je dat je wordt afgeremd? En welke stap zou je zetten wanneer je niet voortdurend rekening hield met wat anderen normaal of verstandig vinden?
• Naar jezelf leren luisteren en op je eigen intuïtie leren vertrouwen, in plaats van op adviezen van de buitenwacht.
• De juiste adviseurs durven zoeken die daadwerkelijk iets toevoegen.
• Jezelf in hogere mate uitdagen, omdat de omgeving dit onvoldoende doet.
• Stoppen met je voortdurend aanpassen aan wat anderen van je vragen.

Zelfregie groeit wanneer je niet automatisch meegaat met de stem van de buitenwereld. Je luistert nog steeds, maar je maakt zelf de afweging. Zo verschuift de regie langzaam van buiten naar binnen.

Waarom moeten hoogbegaafden stoppen met valse bescheidenheid?

Een les voor veel HB'ers is om te stoppen met valse bescheidenheid. Nee, je mag best bescheiden zijn. Dat zie ik zelfs als een kernkwaliteit. Maar valse bescheidenheid werkt niet. Wanneer je weet dat je hoogbegaafd bent, heb je mogelijkheden in je die andere mensen niet hebben. Ontdek jouw talent, jouw kracht en weet die te benutten.

Valse bescheidenheid ontstaat wanneer je jouw kwaliteiten kleiner maakt om anderen niet ongemakkelijk te laten voelen. Je relativeert wat je kunt, doet alsof iets toevallig lukt of wacht tot een ander jou toestemming geeft om jouw talent zichtbaar te maken. Dat is iets anders dan echte bescheidenheid. Bescheidenheid betekent dat je jouw kwaliteiten kent zonder jezelf boven een ander te plaatsen. Valse bescheidenheid betekent dat je ontkent wat er werkelijk in jou aanwezig is. Wanneer je jarenlang bent afgeremd, kan het spannend zijn om jouw mogelijkheden wel serieus te nemen. Toch is dat nodig om niet langer te leven volgens de grenzen die anderen voor jou hebben bepaald.

Veelgestelde vragen - FAQ

De invloed van de buitenwereld kan op veel manieren zichtbaar worden. Misschien vraag je je af waarom je zoveel bevestiging zoekt, waarom aanpassen zo vermoeiend is en hoe je weer meer op jezelf kunt vertrouwen.

Waarom passen hoogbegaafden zich zo vaak aan?

Omdat zij al jong kunnen merken dat hun tempo, vragen en behoeften niet goed aansluiten bij de omgeving. Aanpassen wordt dan een manier om mee te kunnen doen en conflicten of afwijzing te voorkomen.

Waarom zoeken hoogbegaafden bevestiging terwijl ze het antwoord al weten?

Omdat zij hun eigen waarneming in de loop van de tijd kunnen zijn gaan wantrouwen. Bevestiging zoeken geeft tijdelijk zekerheid, ook wanneer zij inhoudelijk zelf al weten wat verstandig is.

Kan de buitenwereld leiden tot onderpresteren?

Ja. Wanneer iemand zich voortdurend afremt, minder laat zien en kiest voor wat de omgeving verwacht, kunnen mogelijkheden onbenut blijven. Onderpresteren kan dan een gevolg zijn van langdurige aanpassing.

Hoe weet je of een advies echt bij jou past?

Onderzoek of het advies jou helpt groeien of vooral kleiner en voorzichtiger maakt. Een passend advies sluit aan bij jouw mogelijkheden, waarden en doelen en neemt jouw eigen waarneming serieus.

Hoe krijg je meer vertrouwen in je eigen keuzes?

Door jouw waarneming serieus te nemen, ervaringen achteraf te beoordelen en kleine keuzes bewust zelf te maken. Zo ontwikkel je stap voor stap meer vertrouwen in jouw eigen oordeel.