home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / zelfwaardering / hekel hebben aan jezelf

Heb je een hekel aan jezelf?

Een hekel aan jezelf hebben kan heel subtiel beginnen. Misschien wijs je vooral jouw uiterlijk, gedrag of bepaalde eigenschappen af. Maar het gevoel kan ook steeds sterker worden, totdat je niet alleen afwijst wat je doet, maar ook wie je bent. Dit artikel maakt deel uit van een serie artikelen over zelfwaardering. In deze serie lees je hoe jouw waardering voor jezelf ontstaat, waardoor die waardering beschadigd kan raken en wat je kunt leren om anders naar jezelf te kijken. In dit artikel leg ik uit hoe een hekel aan jezelf samenhangt met zelfafwijzing, hoe je herkent dat dit patroon sterker wordt, waardoor zelfafwijzing kan uitgroeien tot zelfhaat en wanneer het belangrijk is om hulp te zoeken.

Hoe herken je dat jouw zelfafwijzing sterker wordt?

Zelfafwijzing begint soms met een enkele gedachte. Je baalt van iets wat je hebt gedaan, je schaamt je voor een fout of je bent ontevreden over hoe je eruitziet. Wanneer zulke gedachten zich blijven herhalen, kunnen ze steeds meer invloed krijgen op de manier waarop je naar jezelf kijkt. Je merkt bijvoorbeeld dat jouw zelfafwijzing sterker wordt wanneer:

• Je jezelf steeds vaker bekritiseert.
• Je nauwelijks nog iets positiefs over jezelf kunt bedenken.
• Je complimenten niet gelooft of direct afwijst.
• Je jezelf de schuld geeft van alles wat misgaat.
• Je je schaamt voor wie je bent.
• Je jezelf voortdurend vergelijkt met anderen.
• Je denkt dat anderen beter af zijn zonder jou.
• Je je terugtrekt omdat je bang bent voor afwijzing.
• Je fouten gebruikt als bewijs dat jij niet deugt.
• Je jezelf geen plezier, rust of waardering gunt.
• Je steeds hardere woorden tegen jezelf gebruikt.
• Je denkt dat je anderen alleen maar tot last bent.

Misschien merk je dat je niet alleen afwijst wat je hebt gedaan, maar dat je jouw hele persoon veroordeelt. Je denkt niet meer: ‘Ik heb iets verkeerd aangepakt.’ Je denkt: ‘Ik ben verkeerd.’ Dat verschil is belangrijk. Wanneer jouw gedrag, fouten en teleurstellingen samenvallen met jouw identiteit, blijft er weinig ruimte over om nog mild of eerlijk naar jezelf te kijken.

Hoe kan zelfafwijzing uitgroeien tot zelfhaat?

Ik vind ‘een hekel hebben aan jezelf’ het begin van een groot gevaar. Het is een jonge leeuw die steeds sterker kan worden en die een kracht aanneemt die je niet wilt meemaken. Wat subtiel en zachtjes begint, kan uitgroeien tot zelfhaat en zelfs tot gedachten over zelfdoding. Ik wil maar zeggen: ‘Pas ermee op!’ Zelfafwijzing kan zichzelf steeds verder versterken. Wanneer je vaak genoeg negatief over jezelf denkt, kunnen die gedachten vertrouwd gaan voelen. Wat eerst een harde gedachte was, ervaar je op den duur misschien als een vaststaand feit. Je let dan vooral op ervaringen die jouw negatieve beeld bevestigen. Wanneer iets niet lukt, denk je: ‘Zie je wel, ik kan ook niets.’ Wanneer iemand kortaf reageert, denk je: ‘Diegene zal mij wel vervelend vinden.’ Wanneer iets wel goed gaat, maak je het kleiner of schrijf je het toe aan toeval. Zo kan een negatieve spiraal ontstaan:

• Je hebt een negatieve gedachte over jezelf.
• Je zoekt onbewust naar bewijs dat deze gedachte klopt.
• Je negeert wat niet bij jouw negatieve beeld past.
• Je wordt steeds strenger en harder voor jezelf.
• Je trekt je terug of vermijdt situaties.
• Je ervaart minder positieve contacten en ervaringen.
• Je gebruikt dat opnieuw als bewijs dat er iets mis is met jou.

De jonge leeuw waar ik eerder over sprak, krijgt op die manier steeds meer voeding. Niet omdat jouw negatieve oordeel waar is, maar omdat je steeds door dezelfde donkere bril naar jezelf kijkt. Zelfhaat ontstaat meestal niet van het ene op het andere moment. Het groeit wanneer pijn, schaamte, afwijzing en zelfveroordeling zich blijven opstapelen. Daarom is het belangrijk om dit patroon serieus te nemen en er niet alleen mee te blijven rondlopen.

Welke invloed heeft een hekel aan jezelf op jouw dagelijks leven?

Een hekel aan jezelf hebben, blijft niet alleen in jouw gedachten zitten. Het kan doorwerken in jouw relaties, werk, keuzes en de manier waarop je voor jezelf zorgt.

Welke invloed heeft zelfafwijzing op jouw relaties?

Wanneer je jezelf afwijst, kun je moeilijk geloven dat een ander jou wel waardeert. Je wantrouwt een compliment, twijfelt aan de liefde van jouw partner of bent bang dat iemand jou uiteindelijk zal verlaten. Misschien pas je je voortdurend aan om afwijzing te voorkomen. Je zegt ja terwijl je nee bedoelt, maakt jezelf klein en houdt jouw wensen voor je. Niet omdat je niets wilt, maar omdat je denkt dat jouw behoeften minder belangrijk zijn.

Welke invloed heeft zelfafwijzing op jouw werk?

Ook op jouw werk kan zelfafwijzing zichtbaar worden. Je durft jouw ideeën niet te delen, vraagt niet om hulp of denkt dat anderen veel deskundiger zijn dan jij. Misschien werk je juist extreem hard om te bewijzen dat je toch iets waard bent. Maar hoe goed je ook presteert, het voelt nooit als voldoende. De lat verschuift telkens opnieuw.

Welke invloed heeft zelfafwijzing op jouw keuzes?

Wanneer je een hekel aan jezelf hebt, maak je soms keuzes vanuit angst in plaats van vanuit wat bij jou past. Je laat kansen liggen, blijft in situaties die niet goed voor je zijn of kiest automatisch voor de behoeften van anderen. Je kunt denken dat je geen fijne relatie, passend werk of een goed leven verdient. Zo wordt jouw negatieve beeld van jezelf niet alleen een gedachte, maar ook een beperking in jouw leven.

Welke invloed heeft zelfafwijzing op de zorg voor jezelf?

Zelfafwijzing kan er ook toe leiden dat je slecht voor jezelf zorgt. Je neemt te weinig rust, eet ongezond, negeert lichamelijke signalen of zoekt geen hulp wanneer je die nodig hebt. Misschien straf je jezelf zonder dat je het zo noemt. Je onthoudt jezelf vriendelijkheid, ontspanning of steun, omdat je diep vanbinnen denkt dat je dat niet verdient.

Waardoor kun je een hekel aan jezelf krijgen?

Jezelf hekelen kan tal van oorzaken hebben.

• Je hebt een koude en kille jeugd gehad en je hebt weinig liefde ervaren.
• Vroeger hoorde jij er niet bij. Je was anders, dacht anders en voelde de dingen anders aan.
• Je had geen aansluiting in de klas of, zoals iemand vandaag tegen me zei: ‘De school was voor mij een hel.’
• Je hebt vreselijke ervaringen: je bent gepest, verkracht, aangerand of emotioneel gemarteld.

Staat jouw oorzaak er ook bij? Schrijf het anders even op! Jezelf uiten helpt.

Wanneer moet je hulp zoeken bij zelfafwijzing of zelfhaat?

Het is belangrijk om hulp te zoeken wanneer jouw zelfafwijzing steeds sterker wordt, jouw dagelijks leven beheerst of overgaat in zelfhaat. Blijf er ook niet alleen mee rondlopen wanneer je jezelf beschadigt, niet meer wilt leven of gedachten hebt over zelfdoding. Praat met iemand die je vertrouwt. Dat kan een partner, familielid, vriend, huisarts, psycholoog of andere hulpverlener zijn. Je hoeft jouw gedachten niet eerst volledig te begrijpen voordat je erover mag praten. Denk je aan zelfdoding of ben je bang dat je jezelf iets zult aandoen? Neem dan direct contact op met 113 Zelfmoordpreventie. Je kunt 24 uur per dag gratis en anoniem bellen via 0800-0113 of chatten via 113.nl. Ben jij of is iemand anders direct in levensgevaar? Bel dan 112. Hulp zoeken betekent niet dat je zwak bent. Het betekent dat je erkent dat jouw pijn te zwaar is geworden om alleen te dragen. Juist dan verdien je steun, veiligheid en iemand die samen met jou naar de volgende stap kijkt.

Waarom hoef je niet perfect te zijn?

Weet je wat het verschil is tussen defect en perfect? Wanneer je perfect wilt zijn, komt het defect snel aan het licht. Jij bent niet perfect, je hoeft het niet te zijn, je mag zijn zoals je bent. Zelfcompassie is het leerdoel. Lees mijn artikel maar over zelfcompassie.

Wat is het leerdoel wanneer je een hekel aan jezelf hebt?

Zelfcompassie is het leerdoel. Dat betekent niet dat je alles wat je doet goed hoeft te praten. Het betekent ook niet dat je jouw fouten, beperkingen of moeilijke kanten moet ontkennen. Zelfcompassie betekent dat je jezelf behandelt zoals je iemand zou behandelen die jou dierbaar is. Je kijkt eerlijk naar wat er gebeurt, maar je stopt met jezelf af te breken. Je leert bijvoorbeeld om:

• Een fout niet langer te zien als bewijs dat jij fout bent.
• Jouw gevoelens serieus te nemen zonder jezelf ervoor te veroordelen.
• Minder harde woorden tegen jezelf te gebruiken.
• Te erkennen dat ieder mens tekortkomingen heeft.
• Hulp te vragen wanneer je vastloopt.
• Jouw grenzen en behoeften serieus te nemen.
• Te accepteren dat je niet perfect hoeft te zijn.
• Te onderzoeken waar jouw zelfafwijzing vandaan komt.
• Jouw kwaliteiten en talenten opnieuw te leren zien.
• Jezelf niet langer te straffen voor wat je hebt meegemaakt.

Het leerdoel is niet dat je van vandaag op morgen van jezelf moet houden. Dat kan een te grote stap zijn. Misschien begint het ermee dat je stopt met jezelf voortdurend pijn te doen met jouw eigen woorden. Van zelfhaat naar zelfliefde is een lange weg. Maar van zelfhaat naar iets minder hard zijn voor jezelf is al een belangrijke beweging. Vanuit die eerste beweging kan langzaam ruimte ontstaan voor begrip, acceptatie en uiteindelijk meer waardering voor wie jij bent.

Hoe leerde Marieke omgaan met haar zelfafwijzing?

Marieke was gewend om zichzelf overal de schuld van te geven. Wanneer een gesprek moeizaam verliep, dacht ze dat zij niet interessant genoeg was. Wanneer ze een fout maakte op haar werk, bleef ze daar dagenlang over nadenken. Een compliment schoof ze direct terzijde. ‘Je kent mij niet echt’, dacht ze wanneer iemand iets aardigs over haar zei. ‘Als je werkelijk wist hoe ik ben, zou je dat niet zeggen.’ Als kind had Marieke vaak gehoord dat ze lastig en gevoelig was. Haar emoties waren te veel, haar vragen waren vermoeiend en haar behoefte aan aandacht werd regelmatig afgewezen. Langzaam was ze gaan geloven dat er iets fundamenteel mis met haar was. In de coaching ontdekte ze hoe vaak ze zichzelf veroordeelde. Ze zei niet: ‘Ik vind dit moeilijk.’ Ze zei: ‘Ik ben zwak.’ Ze zei niet: ‘Ik heb een fout gemaakt.’ Ze zei: ‘Ik verpest altijd alles.’

Het eerste leerdoel was niet dat Marieke van zichzelf moest houden. Dat voelde voor haar veel te groot en ongeloofwaardig. Ze oefende eerst met neutralere en eerlijkere woorden. Wanneer iets niet lukte, zei ze: ‘Dit ging niet zoals ik wilde.’ Wanneer ze verdrietig was, zei ze: ‘Ik heb het moeilijk en ik heb steun nodig.’ Wanneer ze een compliment kreeg, probeerde ze alleen maar ‘dank je wel’ te zeggen. Langzaam ontstond er verschil tussen wat ze deed en wie ze was. Ze kon een fout maken zonder zichzelf volledig af te wijzen. Ze kon verdriet voelen zonder zichzelf zwak te noemen. Ze kon hulp vragen zonder te denken dat ze anderen tot last was.

De zelfafwijzing verdween niet direct. Maar Marieke herkende de harde stem steeds sneller. Ze hoefde niet langer alles te geloven wat die stem haar vertelde. Zo ontstond er stap voor stap ruimte voor zelfcompassie.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over een hekel aan jezelf hebben en jezelf afwijzen.

Waarom heb ik zo’n hekel aan mezelf?

Een hekel aan jezelf kan ontstaan door pijnlijke ervaringen, afwijzing, schaamte, hoge eisen of negatieve boodschappen die je over jezelf hebt meegekregen. Wanneer je zulke boodschappen vaak herhaalt, kunnen ze onderdeel worden van de manier waarop je naar jezelf kijkt.

Is een hekel aan jezelf hetzelfde als zelfhaat?

Een hekel aan jezelf hebben en zelfhaat liggen dicht bij elkaar, maar zelfhaat is meestal intenser en dieper. Bij zelfhaat wijs je niet alleen bepaalde eigenschappen of gedragingen af, maar veroordeel je jouw hele persoon.

Kan zelfafwijzing door ervaringen uit mijn jeugd ontstaan?

Ja, ervaringen uit jouw jeugd kunnen invloed hebben op jouw zelfbeeld. Wanneer je weinig liefde, erkenning of veiligheid hebt ervaren, kun je de conclusie trekken dat er iets mis is met jou. Ook pesten, buitensluiting, misbruik of voortdurende kritiek kunnen diepe sporen nalaten.

Hoe stop ik met mezelf voortdurend afwijzen?

De eerste stap is herkennen wanneer je jezelf afwijst en welke woorden je daarbij gebruikt. Probeer onderscheid te maken tussen wat je hebt gedaan en wie je bent. Een fout betekent niet dat jij als mens fout bent. Onderzoek daarnaast met iemand die je vertrouwt waar jouw harde oordeel vandaan komt.

Wanneer moet ik hulp zoeken?

Zoek hulp wanneer jouw zelfafwijzing jouw dagelijks leven beheerst, steeds erger wordt of samengaat met zelfbeschadiging of gedachten aan zelfdoding. Bespreek dit met jouw huisarts of een andere hulpverlener. Bij gedachten aan zelfdoding kun je dag en nacht bellen met 113 via 0800-0113 of chatten via 113.nl. Bel bij direct gevaar 112.