home / carriere / loopbaan / loopbaanreflectie

Loopbaanreflectie: wat heb je geleerd van jouw loopbaan?

Loopbaanreflectie is bewust terugkijken op jouw loopbaan om te begrijpen wat je onderweg hebt geleerd en wat dat betekent voor de richting die je nu wilt kiezen. Het hoort bij de vragen die je jezelf over jouw loopbaan en loopbaanrichting kunt stellen. Waar kwam je tot je recht? Waar liep je vast? Welke keuzes pakten goed uit en welke minder goed? Wat heeft jou gevormd en wat zou je achteraf anders doen? Reflecteren betekent voor mij niet dat je eindeloos achteromkijkt. Je kijkt terug om er iets van te leren en vervolgens weer vooruit te kunnen.

Wat is loopbaanreflectie?

Loopbaanreflectie is een bewuste bezinning op jouw werkzame leven. Je kijkt naar functies die je hebt gehad, keuzes die je hebt gemaakt, ervaringen die je hebt opgedaan en veranderingen die je onderweg hebt doorgemaakt. Daarbij gaat het niet alleen om wat er feitelijk gebeurde. Interessanter is wat die ervaringen met jou deden, wat je ervan hebt geleerd en wat je nu anders weet dan tien of twintig jaar geleden. Een loopbaan is immers geen zitbaan en ook geen hangmat. Achteroverleunen en wachten tot de AOW-gerechtigde leeftijd is bereikt, lijkt mij geen geweldige loopbaanstrategie. Een loopbaan vraagt van tijd tot tijd actie, reflectie en bewustwording.

Ik zie jouw loopbaan bovendien niet los van jouw levensbaan. Werk neemt een behoorlijk deel van je leven in beslag en wat jij nodig hebt kan onderweg veranderen. De baan die uitstekend bij je paste toen je 25 was, hoeft niet automatisch de baan te zijn die bij je past wanneer je 45 of 60 bent. Jouw interesses veranderen, je ontwikkelt jezelf, je doet ervaringen op en ook jouw privésituatie kan veranderen. Daarom is het goed om zo nu en dan opnieuw te kijken: waar sta ik eigenlijk?

Waarom is terugkijken alleen nog geen reflectie?

Je kunt terugdenken aan een gebeurtenis en daar boos, blij, verdrietig of trots van worden. Dat is nog niet automatisch reflectie. Reflectie begint voor mij bij de volgende vraag: wat heb ik hiervan geleerd? Misschien denk je terug aan een lastige leidinggevende en voel je de irritatie onmiddellijk weer opkomen. Dat kan. Maar wanneer je vervolgens onderzoekt waarom die samenwerking zo moeilijk was, wat jij nodig had, hoe jij zelf reageerde en wat je een volgende keer anders zou doen, ontstaat er iets waar je verder mee kunt.

Daar zit precies het verschil. Alleen terugkijken kan ervoor zorgen dat je dezelfde film nog een keer afspeelt. Reflecteren betekent dat je probeert te begrijpen wat de film jou vertelt. Positieve ervaringen zijn daarin net zo interessant als negatieve. Waar werd je blij van? Wanneer voelde je je op jouw plek? Bij welke werkzaamheden vloog de tijd voorbij? En wanneer dacht je op zondagmiddag al: morgen moet ik daar weer heen?

Waar kijk je naar bij loopbaanreflectie?

Ik zou niet alleen jouw functietitels op een rij zetten. We denken naar mijn idee sowieso te veel in functies. Kijk veel concreter naar wat je daadwerkelijk hebt gedaan en meegemaakt. Dat levert veel meer informatie op dan een rijtje met werkgevers en functienamen.

• Functies en werkzaamheden die je hebt uitgevoerd.
• Taken waar je plezier aan beleefde en taken waar je weinig mee had.
• Verantwoordelijkheden die goed bij je pasten.
• Successen en prestaties waar je tevreden over bent.
• Fouten, mislukkingen en keuzes die achteraf minder gelukkig waren.
• Werkzaamheden die je gemakkelijk afgingen.
• Werkzaamheden die je veel inspanning of energie kostten.
• Loopbaanadviezen die je hebt gekregen en wat daarmee is gebeurd.
• Opleidingen, coaching of andere interventies die jou werkelijk verder hebben geholpen.
• Interventies waar je achteraf weinig aan hebt gehad.
• Leidinggevenden bij wie je goed functioneerde en leidinggevenden bij wie dat juist niet lukte.
• Werkomgevingen waarin je tot je recht kwam en omgevingen waarin je jezelf moest aanpassen.

Daarmee krijg je materiaal om naar patronen te zoeken. Niet om ieder detail uit jouw werkzame leven nog eens te analyseren, maar om scherper te zien wat blijkbaar steeds terugkomt.

Wat kun je leren van successen in jouw loopbaan?

Bij reflectie denken mensen opvallend vaak eerst aan wat er fout ging. Terwijl je van wat goed ging minstens zoveel kunt leren. Denk eens aan een periode waarin je met plezier werkte of aan een project waar je nog steeds met voldoening op terugkijkt. Wat maakte dat zo prettig? Lag dat aan het werk zelf, aan de vrijheid die je kreeg, aan de mensen met wie je werkte of aan het feit dat je iets kon doen waar je van nature goed in bent?

Wees daar ook niet te bescheiden in. Soms zeggen mensen: ach, dat stelde niet zoveel voor. Maar blijkbaar ging er iets goed. Misschien kreeg je een ingewikkeld project weer op de rails, wist je mensen bij elkaar te brengen of zag jij een oplossing die anderen niet zagen. Juist zulke ervaringen zeggen iets over wat bij jou past. Succes is daarom niet alleen een mooie uitslag op het scorebord. Het kan informatie geven over omstandigheden waarin jij goed functioneert.

Wat kun je leren van fouten en teleurstellingen?

Ook fouten horen erbij. Een loopbaan waarin alles precies ging zoals gepland ken ik eigenlijk niet. Misschien koos je ooit voor een baan die achteraf helemaal niet bij je bleek te passen. Misschien liet je je verleiden door salaris, status of zekerheid. Of misschien dacht je dat een leidinggevende functie de logische volgende stap was en ontdekte je een jaar later dat je er helemaal niet gelukkig van werd.

Dat betekent niet automatisch dat de keuze waardeloos was. De interessantste vraag is wat die ervaring jou geleerd heeft. Soms weet je na een verkeerde keuze ineens heel precies wat je niet meer wilt. Soms ontdek je een grens die je daarvoor niet kende. En soms moet je erkennen dat jij zelf ook een aandeel had in wat er misging. Reflectie is niet jezelf afrekenen. Het is ook niet alles buiten jezelf leggen. Het is kijken naar wat er gebeurde en daar zo eerlijk mogelijk iets van leren.

Hoe ontdek je patronen in jouw loopbaan?

Wanneer je meerdere functies en ervaringen naast elkaar legt, verschijnt vaak een patroon. In mijn loopbaantrajecten vraag ik daarom graag: waar heb je gewerkt, welke taken had je, welke verantwoordelijkheid droeg je, wat vond je leuk en wat vond je niet leuk? Ik vraag ook naar leidinggevenden. Bij wie kwam je goed tot je recht en bij wie helemaal niet? Wat deed die leidinggevende waardoor dat verschil ontstond?

Losse antwoorden zeggen soms nog weinig. Maar wanneer je alles naast elkaar legt, zie je ineens dat bepaalde zaken voortdurend terugkomen. Misschien had je steeds behoefte aan vrijheid. Misschien kwam je telkens tot leven wanneer je iets mocht opbouwen. Of misschien liep je steeds leeg op routine, bureaucratie of eindeloze controle. Zo kun je de rode draad in jouw loopbaan gaan herkennen. Die rode draad zit lang niet altijd in jouw functietitels. Hij zit vaak juist in wat jij steeds weer zocht, deed of nodig had.

Waarom zie je achteraf soms beter wat bij je past?

Omdat je onderweg veel leert. Op je twintigste heb je meestal nog geen veertig jaar werkervaring om op terug te kijken. Dat klinkt als een open deur, maar toch verwachten we soms dat iemand bij het kiezen van een opleiding meteen weet wat hij de rest van zijn leven moet doen. Zo werkt het natuurlijk niet. Je ontwikkelt jezelf en iedere ervaring voegt iets toe.

Daarom zeg ik graag dat jouw loopbaan niet in beton is gegoten. Het is een dynamisch gebeuren. Van tijd tot tijd moet je opnieuw je plaats bepalen en kijken hoe jouw werk zich verhoudt tot wie jij inmiddels bent, wat je kunt en wat je wilt. Soms bevestigt reflectie dat je uitstekend zit waar je zit. Prima. Je hoeft niet van baan te veranderen omdat je hebt nagedacht. Soms ontdek je juist dat de jas die ooit prima paste inmiddels behoorlijk begint te knellen.

Wat hebben kunnen, willen en zijn met loopbaanreflectie te maken?

Wanneer je terugkijkt, kun je jouw ervaringen ook langs drie eenvoudige vragen leggen: wat kon ik, wat wilde ik en paste het bij wie ik ben? Dat klinkt eenvoudig, maar juist daar kan het behoorlijk wringen. Je kunt iets uitstekend kunnen zonder het nog te willen. Je kunt iets heel graag willen terwijl je nog niet over de benodigde kennis of vaardigheden beschikt. En je kunt een functie technisch prima aankunnen terwijl de manier van werken totaal niet bij jouw aard past.

Die combinatie van willen, kunnen en zijn gebruik ik daarom graag als een bril om naar loopbaanervaringen te kijken. Niet als test waar automatisch een functienaam uitrolt. Het is niet zo dat je een paar testjes doet, de uitkomsten in een magnetron stopt en er vervolgens een kant-en-klare loopbaanmaaltijd uitkomt. Je moet er zelf mee aan de gang. Juist reflectie helpt om woorden te geven aan wat je diep van binnen misschien al wel wist.

Welke vragen kun je jezelf stellen bij loopbaanreflectie?

Je hoeft voor loopbaanreflectie geen ingewikkeld model te gebruiken. Goede vragen zijn vaak voldoende. Neem bijvoorbeeld jouw laatste twee of drie functies en schrijf voor jezelf op wat je daarin opvalt.

• Waar keek ik met plezier op terug?
• Welke werkzaamheden gingen mij gemakkelijk af?
• Welke werkzaamheden kostten mij onevenredig veel energie?
• Waar kreeg ik waardering voor?
• Waar werd mijn hulp vaak voor ingeroepen?
• Wanneer voelde ik dat mijn werk betekenis had?
• Wanneer voelde ik mij juist nutteloos of overbodig?
• Welke leiding of werkomgeving hielp mij om goed te functioneren?
• Waar moest ik mezelf te veel aanpassen?
• Welke fout zou ik met de kennis van nu niet opnieuw maken?
• Welke keuze zou ik juist onmiddellijk opnieuw maken?
• Wat mis ik op dit moment in mijn werk?

Probeer niet meteen overal een keurige conclusie bij te schrijven. Eerst waarnemen. Daarna patronen zoeken. Je zult merken dat een paar antwoorden steeds naar hetzelfde punt wijzen.

Wat heeft jouw levensfase met loopbaanreflectie te maken?

Veel. Wat je nodig hebt in jouw werk verandert namelijk mee met jouw leven. Misschien stond je op je dertigste graag vijf dagen per week op scherp en reisde je zonder moeite het hele land door. Tien jaar later heb je jonge kinderen en vind je een andere balans belangrijk. Of de kinderen zijn juist het huis uit en je merkt dat je weer ruimte krijgt voor een nieuwe uitdaging. Het kan ook zijn dat je richting pensioen gaat en opnieuw nadenkt over wat je met de resterende jaren wilt.

Daarom zie ik de loopbaan niet los van de levensbaan. Werkgeluk en levensgeluk staan niet in twee afgesloten hokjes. Als je iedere avond leeg en geïrriteerd thuiskomt, merkt jouw omgeving daar waarschijnlijk ook iets van. Andersom kan werk waar je voldoening, betekenis en plezier uit haalt behoorlijk wat levenslust geven. Reflecteren op jouw loopbaan betekent daarom soms ook reflecteren op de vraag welke plaats werk op dit moment in jouw leven mag innemen.

Hoe voorkom je dat loopbaanreflectie piekeren wordt?

Door een verschil te maken tussen nadenken en blijven malen. Reflectie moet uiteindelijk iets opleveren: een inzicht, een conclusie, een vraag die je verder wilt onderzoeken of misschien een actie. Als je voor de vijftigste keer bedenkt dat je vijf jaar geleden beter niet voor die functie had kunnen kiezen, heb je waarschijnlijk genoeg teruggekeken. De vraag is dan: wat betekent dat voor wat je vanaf vandaag doet?

Dat is ook waarom ik loopbaancoaching niet zie als een traject waarin iemand jou kant-en-klare antwoorden geeft. Goede loopbaanbegeleiding helpt vooral om de juiste vragen te stellen. Soms is het herijken. Waar sta je nu? Wat is er veranderd? Soms krijgt iets nieuwe woorden wat je zelf eigenlijk al wist. En zodra je dat scherper hebt, ontstaat er meestal ook beweging.

Kan een portfolio helpen bij loopbaanreflectie?

Ja. Een portfolio kan juist heel bruikbaar zijn wanneer je terug wilt kijken op jouw ontwikkeling. Oude cv’s, beoordelingen, certificaten, projecten, feedback en voorbeelden van jouw werk brengen ervaringen terug die je anders misschien vergeten was. Door een portfolio van jouw loopbaan samen te stellen, leg je niet alleen documenten bij elkaar. Je creëert materiaal waarmee je kunt onderzoeken wat zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld en welke kwaliteiten steeds opnieuw zichtbaar werden.

Ook hier geldt: maak er geen archiefkast van. Het gaat niet om de hoeveelheid papier of digitale bestanden. Het gaat om wat de informatie jou vertelt. Een beoordeling uit 2012 kan verrassend interessant zijn wanneer daarin precies dezelfde sterke kant wordt genoemd die jouw huidige collega gisteren ook benoemde.

Wat doe je met de uitkomst van jouw loopbaanreflectie?

Reflectie is voor mij pas echt waardevol wanneer je er iets mee doet. Misschien kom je tot de conclusie dat je helemaal niet weg wilt, maar dat je bepaalde werkzaamheden anders wilt organiseren. Misschien ontdek je dat je meer ruimte nodig hebt voor ontwikkeling. Of je ziet dat een bepaald patroon zich al in drie banen heeft herhaald en dat je bij een volgende keuze beter moet opletten.

De uitkomst kan een bouwsteen worden voor jouw persoonlijke visie op werk en loopbaan. Wanneer je ook concrete stappen wilt vastleggen, kun je de belangrijkste inzichten vertalen naar een persoonlijk ontwikkelplan voor jouw loopbaan. Maar maak het ook daar niet groter dan nodig. Een paar scherpe inzichten waar je werkelijk iets mee doet zijn waardevoller dan een prachtig rapport van 56 pagina’s dat vervolgens onder in een la verdwijnt.

Wanneer is het tijd om opnieuw op jouw loopbaan te reflecteren?

Je hoeft daar wat mij betreft geen jaarlijkse officiële loopbaan-APK van te maken. Maar er zijn wel momenten waarop het verstandig is om even stil te staan. Bijvoorbeeld wanneer je merkt dat je energie structureel afneemt, wanneer je niet meer groeit, wanneer jouw werk door veranderingen anders is geworden of wanneer je jezelf steeds vaker afvraagt: wil ik dit eigenlijk nog wel? Ook een positieve verandering kan aanleiding zijn. Een promotie, een nieuwe levensfase of een onverwachte kans kan net zo goed reden zijn om opnieuw te kijken naar wat bij je past.

En je hoeft niet te wachten tot er iets misgaat. Reflectie kan juist voorkomen dat je jarenlang doorgaat op de automatische piloot. Want jouw loopbaan is geen spoor waar je eenmaal op bent gezet en vervolgens maar moet blijven rijden. Af en toe kijken waar je bent en of je nog de goede kant op gaat, lijkt mij behoorlijk verstandig.

Veelgestelde vragen over loopbaanreflectie

Loopbaanreflectie hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het gaat vooral om bewust terugkijken, begrijpen wat jouw ervaringen je hebben geleerd en onderzoeken wat je daarmee wilt doen. Deze vijf vragen komen daarbij vaak terug.

Wat betekent loopbaanreflectie?

Loopbaanreflectie betekent dat je bewust terugkijkt op jouw werkervaring, keuzes, successen en moeilijke momenten om te begrijpen wat je ervan hebt geleerd en wat dat betekent voor jouw verdere loopbaan.

Welke vragen stel je bij loopbaanreflectie?

Vraag jezelf onder andere af waar je plezier aan beleefde, wat je gemakkelijk afging, waar je energie verloor, welke omgeving bij je paste, welke keuzes goed uitpakten en wat je achteraf anders zou doen.

Waarom is loopbaanreflectie belangrijk?

Omdat jouw loopbaan en jijzelf blijven veranderen. Door regelmatig terug te kijken, ontdek je patronen, krijg je meer inzicht in wat bij je past en kun je toekomstige keuzes bewuster maken.

Wat is het verschil tussen reflecteren en piekeren?

Reflecteren is gericht op inzicht en leren. Piekeren blijft vaak rond dezelfde gebeurtenis of zorg draaien zonder dat er een nieuwe conclusie ontstaat. Goede reflectie brengt je uiteindelijk weer vooruit.

Hoe vaak moet je reflecteren op jouw loopbaan?

Daar is geen vaste frequentie voor. Een verandering in werk of privésituatie, afnemend werkplezier, een nieuwe kans of het gevoel dat je niet meer op jouw plek zit kan een goed moment zijn om opnieuw te reflecteren.