home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / rouwcoaching / rouwgevoelens

Rouwgevoelens bij verlieservaringen

Rouwgevoelens bij het overlijden van een dierbare omschrijf ik als heftig en intens. Gevoelens van rouw kunnen elkaar in snel tempo afwisselen.

Welke rouwgevoelens kun je ervaren?

Voorbeelden zijn:

• Opstandigheid: je verzetten tegen wat er is gebeurd, niet kunnen aanvaarden, het als een persoonlijk drama ervaren.
• Uit balans zijn: het gevoel dat je het normale leven niet meer kunt oppakken.
• Van streek: het gevoel dat je van streek bent en overweldigd wordt door herinneringen.
• Machteloosheid en boosheid: het gevoel geen invloed op het overlijden gehad te hebben.
• Verbijstering en ongeloof.
• Verlies aan vertrouwen in andere mensen.
• Angst om andere geliefden kwijt te raken.
• Een koud en kil gevoel ook richting andere mensen.
• Gevoel om te vluchten en niet meer herinnerd te worden aan hem/haar.
• Pijn: emotionele maar ook fysieke pijn.
• Gevoel van verdoving.
• Gevoelens van bitterheid.
• Eenzaamheid.
• Gebrek aan zingeving in je leven.
• Gevoelens van jaloezie of afgunst op andere mensen die nog samen zijn.
• Gevoel dat je de controle kwijt bent of de veiligheid.
• Gevoelens van gemis en een snijdende pijn die dwars door je heen gaat.
• Heimwee.
• Gevoelens van spijt of te kort schieten: had ik maar dit of had ik maar niet dat.....
• Down
• Neerslachtig en somber.
• Rusteloos en verward.
• Schuldgevoel omdat je haar niet eerder naar de dokter hebt gestuurd of schuldgevoel omdat je een dag lang even niet aan hem/haar hebt gedacht.
• Gebrek aan levenslust.
• Boosheid: waarom moest mij dit overkomen?
• Gevoel van onrecht: het idee dat dit niet had mogen gebeuren.
• Gevoel van verlatenheid: alsof je in de steek bent gelaten.
• Gevoel van leegte: alsof er iets essentieels ontbreekt.
• Gevoel van zinloosheid: het niet meer weten waarvoor je het doet.
• Gevoel van onveiligheid: de wereld voelt niet meer vertrouwd.
• Gevoel van controleverlies: het idee dat alles je ontglipt.
• Gevoel van schaamte: moeite hebben om je gevoelens te tonen.
• Gevoel van irritatie: sneller geprikkeld zijn dan normaal.
• Gevoel van afstand: moeite hebben om verbinding te voelen met anderen.
• Gevoel van overprikkeling: alles komt harder binnen dan anders.
• Gevoel van verlangen naar rust: behoefte om je terug te trekken.
• Gevoel van verwarring: niet meer weten wat je voelt of denkt.
• Gevoel van hoop en wanhoop door elkaar: het ene moment licht, het andere donker.

Begrafenisstoet

Zijn er ook positieve gevoelens bij rouw?

Positieve gevoelens zijn er ook. Maar ze zijn anders positief dan gewoon. Het zijn verlangens die nooit vervuld zullen worden. Het is soms een milde glimlach van herinnering met tevens een traan van pijn en verdriet. Ik noemeen paar voorbeelden:

• Heftige verlangens om weer in contact te komen met hem of haar.
• Je aangetrokken voelen door zaken die betrekking hebben op de overledene.
• Gevoelens van blijheid en dankbaarheid wanneer je ervaart wat hij/zij voor je betekend heeft.
• Gevoel van trots als je aan hem/haar denkt.
• Gevoel van verbondenheid terwijl je verstand weet dat hij/zij er niet meer is.

Wat betekent herinneren binnen rouw?

Herinneren: een samenklontering van gevoelens. Het kan sterk afwisselen. Zoete herinneringen aan toen je nog bij elkaar was. Bittere herinneringen aan het moment van sterven en daarna. Lees ook:  gevoelens van weemoed.

Kun je rouwgevoelens onder controle krijgen?

Moet je rouw dan maar laten gebeuren?

Als je me zo hoort dan denk je misschien nou ‘laat maar lopen, laat maar gaan. Je kunt er toch niets aan doen. Ga maar lijdelijk in de hoek zitten. En maar wachten tot het overgaat?’

Let op: dat is niet waar ik voor pleit. Het is anders. 

Het is………

Onlangs zei ik tegen iemand: ‘het is’. Rouw speelt zich af in het hier en nu. Je kunt wel vooruitdenken maar rouw kun je niet vooraf of vooruit verwerken. Een proactieve houding helpt niet. Rouwgevoelens zijn in het hier en nu. Je weet pas wat het is als het er is. Eerder niet!

Het ene moment heb je het gevoel dat je erin verdrinkt. Het verdriet scheurt je ziel doormidden. Je stopt jouw hoofd in ’t kussen en zoals een dichter schreef ‘misschien vind ik nog sporen van jouw geur’. Het andere moment is er de zoete herinnering aan vroeger, aan toen. Of lijkt het alsof jouw geliefde er weer is en hoor je zijn/haar voetstappen weer in de gang. Je denkt dat hij/zij weer in de deur staat of zoals mijn moeder zei: ‘soms ben ik al een uur wakker en dan realiseer ik me dat ik alleen ben. Weer een ander moment is er dat innige heftige verlangen. Dan is er de bittere confrontatie met de leegte, het gemis.

Soms is er de dankbaarheid voor wat je samen hebt gehad. Een andere keer is er de vraag en vertwijfeling: ‘waarom moest mij dit overkomen?’. Zie je hoe verschillend deze gevoelens zijn? Van gemis en verscheurd zijn, van zoete herinnering, van innig verlangen. En geloof me: het is soms minutenwerk. In een uur stormt en dendert het door je ziel. Daarom is het!

Daarom zeg ik: het is! Rouw speelt zich af in het NU! Hoe? Zoals het is en zoals het tot je komt! In alle hoogten en diepten die het met zich meebrengt. Op dit moment. Straks is ver weg. Straks is anders. Je hebt wel genoeg aan NU en HIER. Even niet vechten. Even maar zo laten zo het is. Even loslaten.

Is er een weg na verlies?

Er is! Hoor je? Er is een weg! Nee er is geen weg terug. Jouw leven wordt nooit weer zoals het was. Maar met jouw verdriet en verlies is er een weg.

Rouwgevoelens uit de praktijk

In gesprekken met mensen die al jong een ouder verliezen, merk ik hoe grillig rouwgevoelens kunnen zijn. Je denkt misschien dat de zwaarste momenten vooral op sterfdagen of verjaardagen komen, maar vaak is dat niet zo. Het kan je juist overvallen in de auto, in de supermarkt of zomaar midden op een gewone dag. Opeens is het er weer. Verdriet. Gemis. Pijn. Zonder waarschuwing.

Wat ik ook terughoor uit de praktijk, is dat rouw zelden uit één gevoel bestaat. Je kunt van iemand houden en tegelijk boos op hem of haar zijn. Je kunt intens gemis voelen en tegelijk ook opluchting ervaren, bijvoorbeeld omdat verder lijden bespaard is gebleven. Je kunt verdriet hebben om wie iemand was, maar ook rouwen om wat je gemist hebt en wat er nooit meer komt. Juist die mengeling maakt rouw zo verwarrend.

Sommige mensen leren al jong om sterk te zijn, zelfstandig te worden en vooral door te gaan. Van buiten lijkt dat krachtig. Van binnen betekent het vaak dat er te veel gedragen is. Dan lijkt iemand sterk, maar is hij of zij vooral gewend geraakt om geen keuze te hebben. Ook dat kan later in rouw weer naar boven komen.

Rouw laat zich bovendien niet netjes verwerken van punt A naar punt B. Het gaat niet in een rechte lijn. Het beweegt alle kanten op. De ene dag is er rust, de andere dag juist boosheid, verwarring of een oud gevoel van verlatenheid. Daarom helpt het niet om rouw te benaderen als een project dat je even oplost. Wat helpt, is erkennen wat er op dat moment is.

Ik zie in de praktijk ook dat mensen niet alleen rouwen om degene die overleden is, maar soms ook om wat zij verloren zijn in zichzelf. Een stuk zorgeloosheid. Vertrouwen. Onbevangenheid. Plezier. Dat maakt rouw nog ingrijpender. Het gaat dan niet alleen over afscheid nemen van een dierbare, maar ook over de vraag: wie ben ik geworden door wat ik heb meegemaakt?

Veelgestelde vragen – FAQ

Hieronder beantwoord ik een aantal vragen die ik vaak hoor over rouwgevoelens.

Hoe lang duren rouwgevoelens?

Daar is geen vaste tijd voor. Rouw kent geen einddatum. Het verandert wel van vorm, maar het verdwijnt niet zomaar.

Is het normaal dat rouw zo wisselend is?

Ja. Rouw kan per uur veranderen. Het ene moment is er rust, het andere moment verdriet, boosheid of gemis. Dat is normaal.

Waarom voel ik soms helemaal niets?

Dat kan een vorm van bescherming zijn. Je systeem kan niet alles tegelijk dragen. Verdoving hoort ook bij rouw.

Kunnen rouwgevoelens je lichaam beïnvloeden?

Ja. Vermoeidheid, spanning, pijn of concentratieproblemen komen vaak voor. Rouw is niet alleen mentaal, maar ook lichamelijk.

Hoe weet ik of mijn rouw ‘normaal’ is?

Rouw is persoonlijk. Er is geen standaard. Twijfel je of loop je vast, dan kan het helpend zijn om er met iemand over te praten.