home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / loslaten / lijdzaamheid

Lijdzaamheid: het leven aangaan, dragen en verdragen

Lijdzaamheid is een ouderwets woord. Je hoort het nauwelijks nog en veel jonge mensen zullen het niet eens kennen. Toch raakt het mij. Misschien omdat ik ermee ben opgegroeid, maar vooral omdat het iets zegt over hoe je omgaat met de donkere kant van het leven: pijn, ziekte, verlies en tegenslag. Lijdzaamheid betekent voor mij niet dat je het leven passief ondergaat. Het is het vermogen om door te gaan wanneer het moeilijk wordt en te verdragen wat je niet kunt veranderen. Daarmee raakt het ook aan loslaten wat je niet kunt beïnvloeden. Het is het leven niet ondergaan, maar aangaan.

Waar komt het woord lijdzaamheid vandaan?

Zelf hoor ik in het woord drie delen: lijden, zaam en heid. Dat is geen taalkundige verklaring, maar een persoonlijke manier om naar het woord te kijken. Lijden verwijst naar pijn, tegenslag of verdriet waarvoor je niet kiest. Het gaat om iets wat je liever niet had meegemaakt. Het deel saam doet mij denken aan de toestand waarin je verkeert en aan de manier waarop jij je verhoudt tot wat er gebeurt. Heid wijst op een houding of een staat van zijn. Zo bezien gaat lijdzaamheid over de wijze waarop je aanwezig blijft in het lijden dat je niet kunt vermijden.

Is lijdzaamheid hetzelfde als passiviteit?

Nee. Passiviteit betekent dat je niets doet of dat je het leven alleen maar over je heen laat komen. Lijdzaamheid is voor mij juist een actieve houding. Je durft pijn, ziekte, verlies of tegenslag in de ogen te kijken. Je probeert niet weg te vluchten en je doet niet alsof het niets met je doet. Ondergaan past bij machteloosheid. Lijdzaamheid betekent dat je het leven aangaat. Je blijft voelen, denken, kiezen en doen wat nog wel mogelijk is. Dat maakt het iets anders dan slachtofferschap, zelfbeklag of jezelf opofferen.

Welke vier woorden horen bij lijdzaamheid?

Voor mij bestaat lijdzaamheid uit vier woorden:

• Incasseren.
• Relativeren.
• Dragen.
• Verdragen.

Incasseren betekent dat je een klap kunt opvangen zonder te ontkennen dat die pijn doet. Relativeren betekent niet dat je de pijn kleiner maakt, maar dat je haar in verhouding leert zien. Dragen betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor wat van jou is. Verdragen betekent dat je ruimte maakt voor wat je niet direct kunt oplossen. Daarmee raakt lijdzaamheid ook aan tegenslagen kunnen incasseren. Het verschil is dat incasseringsvermogen vooral gaat over het opvangen van een klap en herstellen, terwijl lijdzaamheid ook gaat over langere tijd volhouden en aanwezig blijven.

Welke twee kanten heeft lijdzaamheid?

Lijdzaamheid kent voor mij twee bewegingen die bij elkaar horen.

De stille kant: verdragen

Dit is het moment waarop je beseft: ik kan dit nu niet veranderen. Het heeft geen zin om te blijven vechten tegen een werkelijkheid die er al is. Je probeert ruimte te maken voor wat er gebeurt, hoe pijnlijk of ongemakkelijk dat ook is. Dat vraagt om aanvaarden wat je niet kunt veranderen. Aanvaarden betekent niet dat je het ermee eens bent of dat je het goedkeurt. Het betekent dat je erkent dat de werkelijkheid is zoals zij is.

De actieve kant: volhouden

Tegelijk blijf je doen wat nodig is. Je staat op. Je zorgt. Je werkt. Je blijft bewegen. Niet omdat je sterk wilt lijken, maar omdat het leven soms van je vraagt dat je verdergaat terwijl het moeilijk is. Daar zit ook een risico in. Je kunt langer volhouden dan goed voor je is. Wat begint als kracht, kan dan omslaan in overbelasting.

Wanneer wordt lijdzaamheid ongezond?

Lijdzaamheid wordt ongezond wanneer je jezelf erin verliest. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer:

• Je overal begrip voor hebt, behalve voor jezelf.
• Je niet meer voelt waar je grenzen liggen.
• Je zwijgt omdat je bang bent voor gedoe.
• Je zo loyaal bent dat je lichaam niet meer meewerkt.
• Je blijft zeggen dat je nog even moet volhouden terwijl er niets meer vol te houden valt.
• Je signalen van uitputting, verdriet of spanning blijft negeren.
• Je iets verdraagt wat eigenlijk begrensd moet worden.

Dan wordt lijdzaamheid geen kracht meer, maar een last. Onder lijdzaamheid zit soms ook eenzaamheid. Je draagt veel, maar laat niemand zien wat het met je doet.

Welke zinnen kunnen ongezonde lijdzaamheid verbergen?

Ongezonde lijdzaamheid verstopt zich soms in heel gewone zinnen:

• Ach, het is niet anders.
• Het komt wel goed.
• Iedereen heeft wel wat.
• Hier heb je wat en daar laat je wat.
• Ik moet hier gewoon even doorheen.
• Nog even volhouden.
• Niet zeuren, gewoon doorgaan.

Die zinnen zijn niet altijd verkeerd. Soms helpen ze je om iets in perspectief te zien. Maar het is goed om jezelf af te vragen: zeg ik dit omdat ik werkelijk aanvaard wat ik niet kan veranderen, of omdat ik niet durf te voelen of te begrenzen wat er aan de hand is?

Wat is het verschil tussen lijdzaamheid en jezelf opofferen?

Lijdzaamheid betekent niet dat je alles moet slikken. Het betekent ook niet dat je je mond moet houden, altijd aardig moet blijven of je eigen behoeften moet negeren. Jezelf opofferen maakt je op den duur kleiner. Je past je steeds verder aan en raakt het contact met jezelf kwijt. Gezonde lijdzaamheid werkt anders. Je blijft aanwezig bij wat pijn doet, maar je blijft ook trouw aan jezelf. Daarom hoort bij lijdzaamheid ook het vermogen om het verzet tegen de werkelijkheid op te geven, zonder dat je opgeeft wie je bent. Dat verschil is wezenlijk.

Wat is het verschil tussen lijdzaamheid, overgave en berusting?

Deze begrippen liggen dicht bij elkaar, maar betekenen niet hetzelfde. Overgave kan een bewuste beweging zijn: je stopt met forceren en geeft je over aan wat niet in jouw handen ligt. Berusting kan meer passief voelen: je legt je erbij neer en verwacht niet meer dat er iets verandert. Lijdzaamheid bevindt zich tussen die bewegingen in. Je verdraagt wat je niet kunt veranderen, maar blijft tegelijk doen wat nodig is. Wie daar verder over wil nadenken, vindt verdieping bij het verschil tussen overgave en berusting.

Hoe ziet lijdzaamheid eruit bij verlies en rouw?

Ik sprak iemand die zijn partner al jong verloor. Tegelijk kreeg hij te maken met ziekte in zijn gezin. Hij moest blijven werken, omdat er inkomen nodig was, en droeg daarnaast de zorg voor zijn gezin. Ondertussen ging hij door een diep rouwproces. Wat mij raakte, was niet dat hij zich groter of sterker voordeed dan hij was. Het was juist de manier waarop hij de rouw eerlijk in de ogen keek. Hij bleef genieten van het contact met zijn kinderen en hield iets van levenslust vast, terwijl hij tegelijk het verdriet niet ontkende. Dat is voor mij lijdzaamheid: niet weglopen, niet verharden en niet doen alsof het niets is. Je draagt en verdraagt wat het leven op je pad heeft gelegd.

Waarom is lijdzaamheid levenskunst?

Wie lijdzaamheid ontwikkelt, hoeft niet harder te worden. Je hoeft je niet stoer voor te doen. Je hoeft ook niet net te doen alsof iets je niet raakt. Je kijkt eerlijk naar wat er gebeurt en wordt eerlijker naar jezelf. Daardoor kun je rustiger worden, steviger staan en scherper zien wat bij je past. Je leert kiezen zonder schuldgevoel en je ontdekt wat je wel en niet kunt dragen. Lijdzaamheid is incasseren, relativeren, dragen en verdragen. Het is aanvaarden dat sommige strijd niet te winnen is, zonder jezelf over te geven aan machteloosheid. Dat noem ik levenskunst.

Veelgestelde vragen over lijdzaamheid

Lijdzaamheid wordt vaak verward met geduld, passiviteit of jezelf opofferen. Hieronder beantwoord ik een aantal vragen over wat lijdzaamheid wel en niet betekent.

Is lijdzaamheid hetzelfde als geduld?

Nee. Geduld gaat vooral over kunnen wachten. Lijdzaamheid gaat over hoe je pijn, verlies of tegenslag draagt wanneer je de situatie niet zomaar kunt veranderen.

Is lijdzaamheid een vorm van passiviteit?

Nee, niet zoals ik het begrip gebruik. Passiviteit is niets doen of het leven alleen maar ondergaan. Lijdzaamheid is juist een actieve houding waarbij je het leven aankijkt, draagt en verdraagt.

Wanneer wordt lijdzaamheid ongezond?

Lijdzaamheid wordt ongezond wanneer je geen grenzen meer voelt, blijft zwijgen, je lichaam negeert of langer volhoudt dan goed voor je is. Dan draag je niet meer bewust, maar raak je jezelf kwijt.

Wat is het verschil tussen lijdzaamheid en slachtofferschap?

Bij slachtofferschap ervaar je vooral machteloosheid en verlies van regie. Bij lijdzaamheid blijf je aanwezig, kijk je eerlijk naar wat er is en onderzoek je wat je nog wel kunt dragen of doen.

Kun je lijdzaamheid ontwikkelen?

Niet via een eenvoudig stappenplan. Lijdzaamheid groeit vaak door levenservaring, eerlijkheid naar jezelf, het herkennen van je grenzen en het leren aanvaarden van wat je niet kunt veranderen.