Spijt: gevoel dat het jou spijt?
Heb je gevoelens van spijt? Spijt hoort bij schaamte, schuld en zelfbeeld, omdat je terugkijkt op een keuze, handeling of nalatigheid die je graag anders had gezien. In feite is spijt een negatief gevoel. Je had het graag anders gedaan of anders gezien. Je kunt spijt hebben van de aanschaf van een nieuwe fiets. Maar je kunt ook spijt betuigen aan jouw collega omdat je vindt dat je te confronterend was in jouw communicatie. Spijt is er dus in tal van gradaties en zwaarte, variërend van een onaangenaam gevoel omdat het je spijt dat je dat mooie concert gemist hebt tot een zwaar gevoel dat aan je knaagt, vreet en waar je ziek van kunt worden.
Definitie en betekenis
Wat is de definitie van spijt? Ik duid het aan de hand van een aantal kenmerken:
Bij nader inzien vind je:
- Dat je andere keuzes had moeten maken.
- Dat je eerder had moeten ingrijpen.
- Dat je anders had moeten reageren.
- Dat je op een andere manier had moeten handelen.
Zie je? Spijt gaat over een gevoel dat je iets niet had moeten doen, eerder had moeten doen of anders had moeten doen. Zelfverwijt is een schuldgevoel of, als het zwaardere vormen aanneemt, wroeging over wat je deed of wat je verzuimde te doen.
Jammer
Jammer hoort bij spijt. Je vindt het jammer dat het zo gelopen is. Je vindt het jammer dat je jouw dochter niet hebt kunnen helpen met de verhuizing. Het spijt je dat je het niet eerder gezien hebt. Jammer is de lichte spijtvorm.
Berouw en wroeging
Gevoelens van berouw hebben ook te maken met spijt, maar dat is wel de zwaardere variant. Je hoeft geen berouw te hebben omdat je jouw dochter niet kon helpen met de verhuizing. Nee, met berouw duid ik een zwaardere gradatie. Wanneer je vindt dat je een ander iets hebt aangedaan of wanneer je van mening bent dat je een ander tekort hebt gedaan, dan kunnen er ook gevoelens van berouw een rol spelen. Dat is meer in de orde van ‘spijt hebben als haren op je hoofd’. Voor de rechter is het in sommige gevallen van belang of de dader ook laat zien dat hij berouw heeft van zijn misdaad. Ook wroeging is een gevoel van diep en innig berouw. Het is een zelfbeschuldiging, erkenning dat je het verkeerd gedaan hebt, maar ook een hartverscheurend en knagend gevoel. Wie berouw heeft, kampt met schuld en schuldgevoelens en voelt pijn en leed wanneer hij of zij terugkijkt op zijn of haar daad of nalatigheid.
Zelfverwijt
Gevoelens van zelfverwijt hebben ook met spijt te maken. Je verwijt jezelf dat het zo gelopen is. Het spijt je dat het zo gegaan is. Je had het graag anders gewild of je had het graag anders gezien.
Spijt betuigen en communicatie
Spijt betuigen is een belangrijk onderwerp als het gaat over interpersoonlijke communicatie. Spijt betuigen kan alleen wanneer je spijt hebt van wat je hebt gedaan, van wat je hebt nagelaten, van wat je hebt gezegd of wat je juist had moeten zeggen terwijl je het niet deed. Wanneer je jouw spijt betuigt terwijl je geen spijt voelt en ervaart, dan had je beter niets kunnen zeggen. Dat is nu juist het verschil tussen spijt betuigen en je verontschuldigen. Wie zich verontschuldigt, vergoelijkt het kwaad en neemt de gevoelens van de ander niet serieus.
Wanneer helpt spijt je om iets te herstellen?
Spijt kan je helpen wanneer je eerlijk onder ogen ziet wat je hebt gedaan, gezegd of nagelaten. Je kunt erkennen dat jouw handelen gevolgen heeft gehad en onderzoeken wat je nog kunt herstellen. Misschien kun je jouw spijt uitspreken, excuses aanbieden of alsnog doen wat je eerder hebt nagelaten. Dat betekent niet dat alles daarna automatisch weer goed is. De ander bepaalt zelf wat jouw spijtbetuiging voor hem of haar betekent. Oprechte spijt gaat daarom niet alleen over jouw gevoel, maar ook over de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen en jouw gedrag te veranderen.
Wanneer blijft spijt aan je knagen?
Spijt kan aan je blijven knagen wanneer je het verleden voortdurend opnieuw beleeft en blijft bedenken wat je anders had moeten doen. Je zoekt misschien naar een mogelijkheid om iets te herstellen terwijl die mogelijkheid er niet meer is. Ook kun je jezelf blijven verwijten dat je destijds niet beschikte over het inzicht dat je nu wel hebt. Dan wordt spijt een zware last. Het helpt om onderscheid te maken tussen wat je nog kunt herstellen en wat je moet leren aanvaarden. Je hoeft jouw verantwoordelijkheid niet te ontkennen, maar je kunt het verleden ook niet blijven overdoen.
Welke ontwikkeldoelen passen bij gevoelens van spijt?
Een belangrijk ontwikkeldoel kan zijn om jouw morele kompas beter te leren kennen. Je onderzoekt welke waarden en normen je belangrijk vindt en waarom jouw gedrag daar op dat moment niet bij aansloot.
Daarnaast kan het helpen om het verleden los te laten. Dat betekent niet dat je ontkent wat er is gebeurd. Je erkent jouw aandeel, herstelt wat mogelijk is en accepteert wat je niet meer kunt veranderen.
Ook kan het nodig zijn om jouw eigenwaarde en zelfrespect niet volledig te laten afhangen van één verkeerde keuze. Je kunt iets verkeerd hebben gedaan zonder dat jij als mens waardeloos bent.
Veelgestelde vragen over spijt
Spijt roept vaak vragen op over gemaakte keuzes, verantwoordelijkheid en de mogelijkheid om iets te herstellen. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.
Is spijt hetzelfde als schuldgevoel?
Nee. Spijt betekent dat je iets graag anders had gedaan of gezien. Schuldgevoel ontstaat wanneer je vindt dat je iets verkeerd hebt gedaan of een ander hebt benadeeld.
Wat is het verschil tussen spijt en berouw?
Spijt kan licht zijn en ook gaan over een ongelukkige aankoop of gemiste kans. Berouw gaat dieper en heeft te maken met schuld, inkeer en wat je een ander hebt aangedaan.
Kun je spijt hebben zonder schuld?
Ja. Je kunt spijt hebben van een keuze zonder dat je iets verkeerd hebt gedaan. Je had achteraf liever een andere beslissing genomen.
Hoe betuig je oprecht spijt?
Je benoemt wat je hebt gedaan of nagelaten, erkent de gevolgen voor de ander en neemt verantwoordelijkheid zonder jouw gedrag goed te praten.
Wanneer wordt spijt ongezond?
Spijt wordt ongezond wanneer je het verleden voortdurend herhaalt, jezelf blijft veroordelen en geen ruimte meer ziet om te leren of verder te gaan.
Wat betekent spijt voor jouw persoonlijke ontwikkeling?
Spijt kan je laten zien dat jouw keuze of gedrag niet aansloot bij wat je belangrijk vindt.
Persoonlijke ontwikkeling betekent dat je verantwoordelijkheid neemt, leert van wat er is gebeurd en probeert om een volgende keer anders te handelen.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 22-01-2015
Update: 4 augustus 2026.
