home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / nuchter

Nuchter en nuchterheid is een kwaliteit

Nuchter is een kwaliteit. Het is ook een bepaalde levensinstelling. Ben je nuchter van aard? Dan laat je je niet gauw uit evenwicht brengen. Je bent niet snel van slag of opgefokt, maar je kunt de zaken in perspectief zien. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat nuchterheid over kalm blijven, de werkelijkheid blijven zien en je niet onmiddellijk laten meeslepen door emoties, mooie verhalen of nieuwe ideeën. In dit artikel ga ik in op de kernkwaliteit nuchterheid.

Nuchterheid als leiderschapskwaliteit

Nuchterheid noem ik wel een leiderschapskwaliteit. Dat is voor mij dat je realistisch naar de zaken kijkt, maar ook dat je jezelf kunt bedwingen om te verdrinken in nieuwe vondsten, dagdromen of luchtfietserij die de landingsbaan op de aarde nooit zullen vinden. Je staat wel open voor nieuwe ontwikkelingen, maar je laat je niet leiden door nieuwe fratsen. Je bent wel geneigd om je open te stellen voor innovatie, maar je weet diep in je hart dat het water door de Rijn en IJssel gaat en dat dit de komende eeuw wel zo zal blijven. Benedictus noemt nuchterheid als eerste kenmerk van een rijp persoon. Volgens Benedictus is een nuchter mens iemand die wijs is, bezonnen en niet verslaafd aan zijn lusten. Anselm Grün beschrijft dit in zijn boek Bezielend leidinggeven.

Wanneer werkt nuchterheid ontnuchterend?

Wanneer je nuchter bent, dan kun je soms ook ontnuchterend zijn. Dat heeft in teams en organisaties een nuttige functie. Je kunt het team of de organisatie bewaren voor dwaze of onrealistische plannen, voor wispelturige ideeën of voor verkwisting. Soms ontgoochel je door in één zin een dramatisch verhaal weer naar de realiteit terug te brengen. Terwijl anderen al helemaal opgaan in een nieuw plan, zie jij misschien sneller waar de praktische bezwaren zitten, wat haalbaar is en wat waarschijnlijk luchtfietserij blijft. Dat kan soms wat ontnuchterend overkomen, maar het kan een team ook behoeden voor besluiten die vooral op enthousiasme zijn gebaseerd.

Nuchterheid kan ook aangeleerd gedrag zijn

Nuchterheid kan ook aangeleerd gedrag zijn. Pas vroeg ik aan Agnes: ‘ben je echt zo nuchter als je iedere keer laat voorkomen?’ Ze vroeg me hoe ik daarbij kwam. Ik zei: ‘ik voel iets anders bij jou, je bent speels, spitsvondig en het lijkt wel alsof je geleerd hebt jouw gevoelens te verbergen achter een muur van zogenaamde nuchterheid’. Ze huilde en zei: ‘je bent de eerste die het zegt, maar het klopt’.

Dat voorbeeld laat zien dat wat aan de buitenkant nuchterheid lijkt, niet altijd jouw natuurlijke aard hoeft te zijn. Soms heb je geleerd om gevoelens niet te tonen, jezelf in te houden of vooral verstandig en beheerst over te komen. Dan kan nuchter gedrag een beschermlaag zijn geworden waarachter veel meer gevoel, speelsheid of kwetsbaarheid zit dan anderen vermoeden.

Nuchter zijn betekent niet dat je niets voelt

Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Wanneer je nuchter bent, betekent dat niet automatisch dat je weinig gevoel hebt. Je kunt diep geraakt zijn en toch rustig reageren. Je kunt enthousiast zijn zonder meteen in vuur en vlam te staan. Je kunt verdriet, spanning of onzekerheid ervaren en toch proberen om de situatie in perspectief te houden. Het verschil zit dus niet alleen in wat je voelt, maar ook in de manier waarop je met die gevoelens omgaat en hoeveel je ervan laat zien.

Daar kan meteen een misverstand ontstaan. Jij denkt misschien: ik blijf rustig en bekijk het eerst eens. Een ander denkt: het doet hem blijkbaar niets. Wanneer je weinig laat merken van jouw betrokkenheid, enthousiasme of emotie, kunnen mensen jouw nuchterheid uitleggen als kilte of afstand. Soms helpt het daarom om iets meer zichtbaar te maken van wat er van binnen wel degelijk gebeurt.

Wat is de valkuil van nuchterheid?

Er is ook een valkuil. Alweer! Nuchterheid kan doorschieten wanneer jouw kalmte en zakelijkheid voor anderen gaan voelen als gebrek aan gevoel, belangstelling of verbinding. Je kunt een ander het enthousiasme ontnemen, te weinig emotie en gevoel tonen of zo beheerst blijven dat de ander niet goed weet wat er in jou omgaat. Soms ben je niet te peilen en lijk je nonchalant of onverschillig. Ook kun je mensen te veel afremmen terwijl zij juist energie voelen voor een nieuw idee.

• Je kunt afstandelijk en koel overkomen.
• Je kunt onpersoonlijk overkomen.
• Je kunt terughoudend en gereserveerd overkomen.
• Je kunt laconiek overkomen.
• Je kunt gesloten overkomen.

Let op dat ik steeds schrijf: overkomen. Misschien voel jij van binnen van alles en ben je oprecht betrokken, maar als je daar weinig van laat zien kan de ander alleen afgaan op jouw gedrag. De ontwikkeling zit daarom niet in jouw nuchterheid kwijtraken, maar in zorgen dat jouw kalmte niet wordt verward met afstand of desinteresse.

Wat is het verschil tussen nuchter en onverschillig?

Nuchter en onverschillig zijn niet hetzelfde. Wanneer je nuchter bent, kun je juist sterk betrokken zijn, maar je laat je niet onmiddellijk meeslepen. Je houdt overzicht, probeert feiten en gevoelens uit elkaar te houden en brengt zaken terug naar hun werkelijke proporties. Wanneer je onverschillig bent, doet iets je weinig of niets. Daar zit een wezenlijk verschil.

Toch kan nuchterheid op onverschilligheid lijken wanneer je nauwelijks reageert, weinig enthousiasme toont of op een dramatisch verhaal alleen zegt: ‘zo erg is het toch ook weer niet’. Jij probeert dan misschien het perspectief terug te brengen, terwijl de ander vooral ervaart dat zijn gevoel wordt weggewuifd. Nuchterheid wordt sterker wanneer je niet alleen de werkelijkheid ziet, maar ook erkent wat die werkelijkheid met mensen doet.

Wat is jouw leerdoel als je nuchter bent?

Bij de kwaliteit nuchter hoort als leerdoel of uitdaging dat je jouw enthousiasme, gevoel en betrokkenheid wat meer zichtbaar durft te maken. Op het moment dat je nuchter bent en tegelijkertijd laat merken wat iets met je doet, vermijd je een belangrijk deel van de valkuil. Je hoeft daarvoor niet opeens uitbundig of dramatisch te worden. Het gaat erom dat de ander niet alleen jouw kalmte ziet, maar ook jouw betrokkenheid kan ervaren.

Je kunt nuchterheid overigens ook als leerdoel hebben. Dan beschik je niet vanzelfsprekend over de kwaliteit nuchter. Juist niet. Misschien beschik je over veel enthousiasme en heb je soms last van de valkuil van overenthousiasme. Je bent snel in vuur en vlam, ziet vooral mogelijkheden en staat al op de startbaan voordat iemand heeft gevraagd waar het vliegtuig eigenlijk naartoe moet. In dat geval kan nuchterheid juist jouw uitdaging zijn.

Waar erger je je aan als je nuchter bent?

Wat is jouw allergie? Wat irriteert jou? Zal ik even een rijtje maken?

• Wispelturigheid: van de hak op de tak springen.
• Luchtfietserij en gebakken lucht.
• Onrealistische plannen of ideeën.
• Dikdoenerij of opgeblazen verhalen.
• Mensen met een hoog bla-bla-gehalte. Je prikt er soms zo doorheen.
• Mensen die bij het minste of geringste in de stress schieten en snel uit hun evenwicht zijn.
• Mensen die dramatiseren en van een mug een olifant maken.

Jij wilt graag dat zaken enigszins in verhouding blijven. Een plan moet ergens landen, een probleem hoeft niet groter gemaakt te worden dan het is en enthousiasme is prima zolang de werkelijkheid niet uit beeld verdwijnt. Toch kan juist jouw allergie je ook iets leren. Niet iedere uitbundige reactie is overdreven en niet ieder groot idee is luchtfietserij. Soms ziet een enthousiast mens mogelijkheden die jij in eerste instantie te snel relativeert.

Is nuchterheid voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je bent snel enthousiast, wordt gemakkelijk meegesleept door een nieuw idee of schiet bij tegenslag snel in de stress. Je voelt intens, reageert direct en vindt het soms lastig om afstand te nemen en de situatie eerst in perspectief te bekijken. Dan kan nuchterheid voor jou een uitdaging zijn.

Nuchterder worden betekent niet dat je jouw enthousiasme of gevoel moet onderdrukken. Het betekent dat je leert om naast jouw eerste reactie ook naar de werkelijkheid te kijken. Wat weten we werkelijk? Hoe groot is dit probleem eigenlijk? Is dit idee haalbaar? Wat zijn de feiten? Soms helpt het om eerst even te landen voordat je in enthousiasme of paniek verdergaat.

Welke ontwikkeldoelen passen bij nuchterheid?

Wanneer nuchterheid sterk bij jou past, hoef je jouw kalmte, realisme en vermogen om zaken in perspectief te zien niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in zorgen dat anderen ook jouw betrokkenheid kunnen ervaren.

• Meer laten zien wat een situatie met je doet zonder jouw kalmte te verliezen.
• Enthousiasme van anderen ruimte geven voordat je plannen direct terugbrengt naar beperkingen en bezwaren.
• Nuchter en realistisch blijven zonder afstandelijk, gesloten of onverschillig over te komen.

Veelgestelde vragen over nuchterheid

Nuchterheid wordt gemakkelijk verward met kilte, weinig emotie of gebrek aan enthousiasme. Maar juist bij deze kwaliteit is het interessant om te kijken naar wat iemand werkelijk voelt en wat daarvan aan de buitenkant zichtbaar wordt.

Kun je nuchter zijn en toch heel gevoelig zijn?

Zeker. Nuchterheid zegt vooral iets over de manier waarop je met situaties en gevoelens omgaat. Je kunt gevoelig zijn, veel waarnemen en diep geraakt worden, terwijl je aan de buitenkant rustig blijft en eerst probeert te begrijpen wat er werkelijk aan de hand is.

Waarom wordt een nuchter mens soms als koel gezien?

Omdat anderen alleen kunnen reageren op wat jij laat zien. Wanneer jij bij spanning rustig blijft, weinig emotie toont en vooral naar de feiten kijkt, kan dat voor jou heel normaal voelen. De ander kan datzelfde gedrag interpreteren als afstand of gebrek aan belangstelling. Soms helpt één zin als ‘dit raakt me wel degelijk’ al om een heel ander beeld te geven.

Is nuchter zijn hetzelfde als rationeel zijn?

Nee. Er zit overlap in, maar nuchterheid is breder dan logisch redeneren. Het gaat ook over een levenshouding: je niet snel gek laten maken, met beide benen op de grond blijven en gebeurtenissen in verhouding blijven zien. Een rationeel mens kan sterk vanuit logica denken, terwijl nuchterheid ook iets zegt over kalmte en relativeringsvermogen.

Kan nuchterheid enthousiasme in een team afremmen?

Ja, vooral wanneer je heel snel begint over bezwaren, onmogelijkheden en risico's terwijl een nieuw idee nog maar net op tafel ligt. Jouw realisme kan waardevol zijn, maar timing maakt verschil. Soms heeft een idee eerst wat ruimte nodig voordat je samen bekijkt of het werkelijk haalbaar is.

Waarom hebben nuchtere mensen vaak moeite met drama?

Omdat je gebeurtenissen graag in verhouding ziet. Wanneer iemand van een klein probleem meteen een ramp maakt, wil jij het waarschijnlijk terugbrengen naar de feiten. Dat kan heel behulpzaam zijn, zolang je niet vergeet dat iets wat voor jou klein lijkt voor de ander werkelijk spannend of pijnlijk kan zijn.