home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / genuanceerd

Genuanceerd denken in nuances en opties

Genuanceerd is een kernkwaliteit. Kun je in nuances denken? Dan kun je een zaak van meerdere kanten bekijken, verschillende opties openhouden en jouw oordeel baseren op meer dan één gezichtspunt. Het is echt een kwaliteit in de manier waarop je denkt. Je ziet niet alleen wat direct voor de hand ligt, maar ook verschillen, gradaties en omstandigheden die van invloed kunnen zijn op jouw oordeel. Op de pagina over persoonlijke kernkwaliteiten lees je meer over de verschillende kwaliteiten die te maken hebben met hoe je denkt.

Genuanceerd denken betekent meer zien dan zwart en wit

De kracht van genuanceerd denken zit erin dat je niet alles onmiddellijk in twee vakjes verdeelt. Goed of fout, voor of tegen, sterk of zwak, verstandig of onverstandig: de werkelijkheid laat zich lang niet altijd zo eenvoudig indelen. Soms zijn twee schijnbaar tegengestelde zaken allebei gedeeltelijk waar. Soms maakt de context een groot verschil en soms ontbreekt er informatie waardoor een stellige conclusie nog helemaal niet gerechtvaardigd is.

Daarom zie je als genuanceerd denker ook gemakkelijker gradaties. Een situatie hoeft niet volledig goed te zijn om waarde te hebben en een verkeerde beslissing maakt niet automatisch alles wat eraan voorafging verkeerd. Ook een bredere helikopterview kan daarbij helpen. Je kijkt niet alleen naar het detail dat op dit moment de aandacht trekt, maar probeert ook te begrijpen hoe dat detail zich verhoudt tot het grotere geheel.

Genuanceerd denken vraagt denkniveau

Om genuanceerd te kunnen denken heb je enig denkniveau nodig. Het vraagt dat je kunt analyseren, verschillende informatiebronnen naast elkaar kunt leggen en vanuit een bredere positie naar een vraagstuk kunt kijken. Analytisch kunnen denken kan daarbij helpen. Genuanceerd denken veronderstelt juist dat je meerdere opties onder de loep kunt nemen zonder vooraf al besloten te hebben wat de beste optie moet zijn. Een zekere objectiviteit is daarom van belang.

Nuance moet uiteindelijk wel tot duidelijkheid leiden

Nuance is geen doel op zichzelf. Je bekijkt verschillende kanten van een zaak juist om tot een zorgvuldiger oordeel, een betere afweging of een verstandiger besluit te komen. Het is prima om eerst te zeggen: er zit ook een andere kant aan. Maar uiteindelijk kan een situatie wel van je vragen dat je vertelt wat jij ervan vindt, welke optie jouw voorkeur heeft of welk besluit volgens jou genomen moet worden.

Daar zit de balans. Eerst ruimte maken voor verschillende invalshoeken, informatie en belangen en daarna tot een heldere conclusie komen. Genuanceerd denken betekent dus niet dat je nooit stelling neemt. Het betekent dat jouw standpunt niet te gemakkelijk tot stand komt.

Ongenuanceerd denken is de tegenhanger

De tegenhanger van genuanceerdheid is ongenuanceerd denken. Dat lijkt een inkopper, maar de vraag is natuurlijk wat je daar precies onder verstaat. Je ziet het bijvoorbeeld wanneer iemand te stellig of zwart-wit redeneert, primair reageert of te snel tot een oordeel komt. Er is dan weinig ruimte voor andere kanten van het verhaal of voor informatie die niet onmiddellijk in het bestaande beeld past.

Wellicht zit daar ook jouw irritatie. Je kunt moeite hebben met mensen die een stellige conclusie trekken terwijl volgens jou de helft van de informatie nog ontbreekt. En wanneer jij wordt gevraagd om heel snel een oordeel of conclusie te geven zonder dat je de gelegenheid hebt gehad om de zaak goed te bekijken, kan dat behoorlijk tegen jouw natuurlijke manier van denken ingaan.

Wat is de valkuil van genuanceerd denken?

De valkuil ontstaat wanneer je zoveel nuances, opties, kanten en omstandigheden blijft zien dat de duidelijkheid verdwijnt. Je blijft dan niet alleen zorgvuldig afwegen, maar blijft in de afweging hangen. Het gesprek gaat steeds verder met: ‘aan de ene kant dit, maar aan de andere kant dat’. Voor je het weet weet niemand meer wat je nou eigenlijk vindt.

Ik maak het even een beetje absurd. Stel dat iemand vraagt: ‘Wat ben je voor je beroep?’ En je antwoordt: ‘Aan de ene kant ben ik slager en aan de andere kant ben ik visboer.’ Ja, maar wat ben je nou? Slager of visboer? Op een gegeven moment is nuance geen verrijking meer wanneer zij voorkomt dat je een helder antwoord geeft.

Dat is precies waar de kwaliteit kan doorschieten. Je komt moeilijk tot een oordeel, afweging, beslissing of keuze. Je blijft beschouwen, ziet voortdurend nog een extra kant en voor de ander ontstaat onduidelijkheid. De kracht van genuanceerd denken is dat jouw oordeel vollediger wordt. De valkuil is dat je jouw oordeel zo genuanceerd maakt dat uiteindelijk niemand meer weet wat jouw oordeel is.

Misverstanden over genuanceerde denkers

Soms worden genuanceerde denkers niet goed begrepen. Het kan lijken alsof je geen mening hebt of nergens voor staat, terwijl je in werkelijkheid juist zorgvuldig probeert te voorkomen dat je te snel iets roept. Dat is iets anders dan geen eigen mening meer hebben. Primair reageren past waarschijnlijk minder bij je en je wilt eerst weten hoe een zaak werkelijk in elkaar zit.

Ook besluiteloosheid kan bij deze kwaliteit als valkuil ontstaan, maar de oorzaak is dan niet per se dat je geen besluit durft te nemen. Het kan juist komen doordat je veel kanten begrijpt en bij iedere keuze ook onmiddellijk ziet wat er vóór de andere mogelijkheid te zeggen valt. Dat maakt jouw afweging rijker, maar op een gegeven moment moet de afweging natuurlijk wel afgerond worden.

Is genuanceerd denken voor jou een uitdaging?

Trek je snel conclusies? Deel je mensen, ideeën of situaties gemakkelijk in als goed of fout, voor of tegen, verstandig of dom? Heb je jouw oordeel soms al klaar voordat je het hele verhaal hebt gehoord? Dan kan genuanceerd denken voor jou juist een uitdaging zijn. Je hoeft daardoor niet besluiteloos te worden. De ontwikkeling zit erin dat je voor jouw conclusie eerst onderzoekt welke informatie, invalshoek of omstandigheid je misschien nog niet hebt meegenomen.

Een eenvoudige vraag kan daarbij helpen: welke kant van het verhaal zie ik nog niet? Misschien verandert jouw uiteindelijke standpunt helemaal niet. Maar je hebt het dan wel gevormd nadat je breder hebt gekeken. Juist daardoor kan jouw oordeel zorgvuldiger en beter onderbouwd worden.

Welke ontwikkeldoelen passen bij genuanceerd denken?

Wanneer genuanceerd denken sterk bij jou past, hoef je jouw vermogen om meerdere kanten te zien niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in het moment waarop je de afweging afrondt en duidelijk wordt.

• Na voldoende afweging tot een helder standpunt of besluit komen.
• Hoofd- en bijzaken onderscheiden zodat niet iedere nuance even zwaar gaat wegen.
• Duidelijk zeggen wat jij vindt nadat je de verschillende kanten van een vraagstuk hebt bekeken.

Veelgestelde vragen over genuanceerd denken

Genuanceerd denken wordt soms verward met twijfelen, geen mening hebben of voortdurend relativeren. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is genuanceerd denken hetzelfde als twijfelen?

Nee. Twijfelen betekent dat je onzeker bent over een keuze of oordeel. Genuanceerd denken betekent dat je bewust meerdere kanten en gradaties bekijkt. Je kunt heel genuanceerd denken en daarna toch volledig overtuigd tot een conclusie komen.

Heeft een genuanceerd mens wel een duidelijke mening?

Jazeker. Het verschil zit vooral in de weg naar die mening. Je bent minder geneigd om onmiddellijk iets te roepen en wilt eerst voldoende informatie en verschillende perspectieven meenemen. Daarna kun je nog steeds heel duidelijk zeggen waar je staat.

Waarom kost genuanceerd denken soms meer tijd?

Omdat je meer informatie verwerkt en niet iedere situatie onmiddellijk reduceert tot twee mogelijkheden. Je wilt verschillende aspecten wegen. Dat kost soms extra tijd, maar kan voorkomen dat je te snel een conclusie trekt die achteraf onvoldoende recht doet aan wat er werkelijk speelde.

Wanneer wordt genuanceerd denken onduidelijk?

Wanneer je de afweging niet meer afrondt. Als ieder antwoord weer wordt gevolgd door een nieuwe ‘aan de andere kant’, weet de ander uiteindelijk niet meer wat jouw conclusie is. Dan heeft de nuance haar functie verloren.

Kun je leren om genuanceerder te denken?

Ja. Je kunt jezelf aanleren om minder snel conclusies te trekken en bewust te zoeken naar informatie die jouw eerste beeld aanvult of tegenspreekt. Vraag jezelf bijvoorbeeld af welke andere verklaring mogelijk is, welk perspectief ontbreekt of welke omstandigheden jouw oordeel zouden kunnen veranderen.