home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / onderscheidingsvermogen

Onderscheidingsvermogen is een kernkwaliteit

Onderscheidingsvermogen noem ik een kwaliteit. Wanneer je een scherp onderscheidingsvermogen hebt, dan mag je dat gerust een kwaliteit noemen die bij jouw talent hoort. Het is echt een kwaliteit in hoe je denkt en voelt. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat onderscheidingsvermogen over waarnemen, verschillen en patronen herkennen, hoofd- en bijzaken scheiden en uiteindelijk tot de essentie van een vraagstuk komen. In dit artikel ga ik in op onderscheidingsvermogen. Wat is dat precies en hoe herken je dat?

Hoe herken je onderscheidingsvermogen in de praktijk?

Mijn overbuurman is wijnkenner. Vroeger had hij een geweldig restaurant en daaronder zat de wijnkelder. Bekend is dat je hem geblinddoekt de kelder in kon laten gaan, een wijntje kon aanbieden en hij precies wist welke wijn het was. Hij wist ook goed te onderscheiden wat goede wijn was en wat minder goede wijn was. Daar zit iets wezenlijks in: door ervaring, waarneming en gevoel voor kleine verschillen zie, proef of merk je dingen die voor iemand anders misschien allemaal ongeveer hetzelfde lijken.

Waarom begint onderscheidingsvermogen met waarnemen?

Onderscheidingsvermogen begint met waarnemen. Je aanschouwt, observeert, krijgt signalen binnen, neemt feiten tot je of mensen vertellen jou een verhaal. Daarom koppel ik onderscheidingsvermogen ook aan opmerkzaam kunnen waarnemen. Toch is opmerkzaamheid niet precies hetzelfde. Opmerkzaamheid helpt je zien wat er gebeurt, terwijl onderscheidingsvermogen je helpt om vervolgens te bepalen wat die waarnemingen betekenen en welk onderscheid daarin belangrijk is.

Je kunt immers ontzettend veel waarnemen en toch niet goed weten wat hoofdzaak en bijzaak is. Andersom kun je moeilijk tot een goede beoordeling komen wanneer je belangrijke signalen überhaupt niet hebt opgemerkt. De twee kwaliteiten ondersteunen elkaar dus, maar hebben ieder hun eigen functie.

Hoe helpt onderscheidingsvermogen je de essentie te zien?

Wanneer je het verhaal, de feiten of de indrukken tot je genomen hebt, gaat het erom of jij de essentie kunt zien. Kun jij de situatie lezen? Kun jij verstaan wat er niet gezegd wordt en wat er gebeurt? Daar raakt onderscheidingsvermogen ook aan scherpzinnig kunnen doorzien. Scherpzinnigheid helpt je snel iets wezenlijks te zien, terwijl onderscheidingsvermogen je helpt om verschillen te wegen en uiteindelijk tot een passende beoordeling te komen.

Het heeft dus alles te maken met oordeelvorming. Wie onderscheidingsvermogen heeft, probeert tot de juiste beoordeling van de situatie te komen. Zoals een advocaat pas tegen me zei: ‘als ik een bepaalde zaak aangereikt krijg, voel ik al aan of ik ga winnen en meestal heb ik gelijk. En dat innerlijke kompas zorgt ervoor dat ik ook op de juiste zaken ja zeg. Die andere laat ik liggen, die passen niet bij mij’. Daar komen ervaring, waarneming, beoordeling en een innerlijk kompas bij elkaar.

Wat betekent de tijd kunnen lezen?

Onderscheidingsvermogen is ook dat je de tijd kunt lezen. Je begrijpt en verstaat de tijd waarin zaken zich aandienen. Je kunt situaties plaatsen in de tijd, maar je verstaat ook de tijdgeest. Wat tien jaar geleden werkte, hoeft nu niet meer passend te zijn. En iets wat inhoudelijk een goed idee is, kan op het verkeerde moment toch verkeerd landen.

Wanneer je een belangrijke beslissing moet nemen, overzie je de impact vaak snel. Je begrijpt ook hoe erop gereageerd kan worden. Je kijkt dus niet alleen naar de beslissing zelf, maar ook naar de omstandigheden, het moment en de mensen die ermee te maken krijgen. Ook dat is onderscheid maken.

Wat is het verschil tussen onderscheidingsvermogen en analytisch zijn?

Onderscheidingsvermogen en analytisch kunnen denken liggen dicht bij elkaar, maar ik vind ze niet hetzelfde. Wanneer je analytisch bent, ben je sterk in het uit elkaar halen en onderzoeken van een vraagstuk. Je bekijkt onderdelen, verbanden, oorzaken en gevolgen. Bij onderscheidingsvermogen ligt voor mij het accent sterker op de vraag: wat doet er hier werkelijk toe? Welke verschillen zijn wezenlijk? Waar zit de rode draad en tot welke beoordeling kom ik?

Je hoeft dus niet alles eindeloos te analyseren om een sterk onderscheidingsvermogen te hebben. Soms zie je vrij snel wat belangrijk is en waar het verschil zit. Andersom kan een goede analyse jouw onderscheidingsvermogen natuurlijk wel scherper maken, omdat je daardoor informatie krijgt waarmee je jouw eerste indruk kunt toetsen.

Wat is de valkuil van sterk onderscheidingsvermogen?

Juist wanneer jouw onderscheidingsvermogen vaak goed blijkt te werken, ligt er een valkuil op de loer. Je kunt te snel gaan vertrouwen op jouw eerste beoordeling. Je ziet een patroon, denkt dat je de essentie al te pakken hebt en gaat ervan uit dat jouw lezing wel zal kloppen. Maar onderscheidingsvermogen is nog geen onfeilbaarheid. Je kunt belangrijke signalen missen, nieuwe informatie verkeerd wegen of een patroon herkennen dat in deze situatie toch anders blijkt te liggen.

De kunst is daarom om onderscheid te blijven maken tussen wat je daadwerkelijk waarneemt, hoe je die waarneming interpreteert en welke conclusie je eraan verbindt. Jouw scherpe oordeel wordt sterker wanneer je het ook durft te toetsen. Soms moet je jouw eerste lezing bijstellen omdat een ander iets ziet wat jij gemist hebt. Wanneer deze kwaliteit sterk bij je past, kun je je juist ergeren aan mensen die hoofd- en bijzaken voortdurend door elkaar halen, alles even belangrijk maken of na een lang verhaal nog steeds niet bij de kern zijn. Ook dan helpt het om te bedenken dat iemand soms meer tijd of informatie nodig heeft om tot hetzelfde onderscheid te komen.

Is onderscheidingsvermogen voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je krijgt veel informatie maar vindt het lastig om te bepalen wat werkelijk belangrijk is. Je ziet veel details, maar de rode draad blijft buiten beeld. Of je vindt het moeilijk om patronen te herkennen en tot een duidelijke beoordeling te komen omdat ieder argument en ieder gegeven ongeveer even zwaar lijkt te wegen. Dan kan onderscheidingsvermogen voor jou een uitdaging zijn.

Je kunt deze kwaliteit ontwikkelen door jezelf vaker af te vragen: wat zie ik feitelijk, wat interpreteer ik, wat is hier hoofdzaak en wat is bijzaak? Welke informatie verandert werkelijk mijn beoordeling en welke informatie voegt vooral meer volume toe? Door op die manier te oefenen leer je niet alleen meer zien, maar vooral beter onderscheiden wat ertoe doet.

Welke ontwikkeldoelen passen bij onderscheidingsvermogen?

Wanneer onderscheidingsvermogen sterk bij jou past, hoef je jouw scherpe waarneming en vermogen om snel tot de essentie te komen niet af te remmen. De ontwikkeling zit vooral in jouw beoordeling scherp houden zonder te snel te denken dat jouw eerste lezing automatisch de juiste is.

• Waarneming, interpretatie en conclusie bewust van elkaar blijven onderscheiden.
• Jouw eerste beoordeling toetsen aan nieuwe feiten en andere gezichtspunten.
• Hoofd- en bijzaken blijven scheiden zonder relevante nuances te verliezen.

Veelgestelde vragen over onderscheidingsvermogen

Onderscheidingsvermogen gaat niet alleen over scherp kijken. Het gaat erom wat je met jouw waarnemingen doet, welke verschillen je ziet en hoe je uiteindelijk tot een beoordeling komt. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Is onderscheidingsvermogen hetzelfde als mensenkennis?

Nee. Mensenkennis kan onderdeel zijn van jouw onderscheidingsvermogen wanneer je snel ziet wat er bij iemand speelt of hoe iemand waarschijnlijk zal reageren. Maar onderscheidingsvermogen is breder. Het kan net zo goed gaan over een vraagstuk, beslissing, ontwikkeling, plan of situatie waarin je moet herkennen wat wezenlijk is en wat niet.

Kun je veel details zien en toch de essentie missen?

Jazeker. Veel waarnemen is nog niet hetzelfde als goed onderscheiden. Je kunt ieder detail zien en daardoor juist het overzicht kwijtraken. Onderscheidingsvermogen helpt om tussen al die gegevens te herkennen welke informatie werkelijk betekenis heeft voor de vraag die voorligt.

Heeft onderscheidingsvermogen ook met intuïtie te maken?

Dat kan. Het voorbeeld van de advocaat laat zien dat ervaring en een innerlijk kompas soms samenkomen. Je voelt of ziet snel hoe een situatie in elkaar zit zonder dat je iedere tussenstap bewust hebt uitgeschreven. Toch blijft het verstandig om zo'n eerste beoordeling waar mogelijk te toetsen aan feiten en nieuwe informatie.

Waarom kan ervaring jouw onderscheidingsvermogen zowel helpen als hinderen?

Ervaring helpt omdat je patronen sneller herkent en verschillen eerder ziet. Maar ervaring kan je ook verleiden om te snel te denken: dit ken ik al, dus ik weet hoe het zit. Dan kijk je vooral naar wat overeenkomt met eerdere situaties en mis je misschien precies het verschil dat deze situatie uniek maakt.

Wanneer moet je jouw eerste beoordeling loslaten?

Wanneer nieuwe feiten niet passen bij jouw eerste conclusie, wanneer iemand een gezichtspunt aandraagt dat je niet had meegenomen of wanneer je merkt dat je vooral bewijs zoekt voor wat je al dacht. Goed onderscheidingsvermogen betekent niet alleen een scherp oordeel kunnen vormen, maar ook kunnen herkennen wanneer dat oordeel herzien moet worden.