home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / conscientieus gewetensvol / moraalridder

Moraalridder: ben je moralistisch of moraliserend?

Moraliserend of moralistisch? Ben jij dat? Of ergert het jou wanneer mensen dat zijn? Dat is nogal een verschil. De één is moraliserend en de ander is moralistisch. Het is kennelijk niet hetzelfde. Wanneer moraliserend gedrag bij jou een valkuil is, kan daar de kernkwaliteit consciëntieus of gewetensvol onder liggen. Je hebt duidelijke normen en waarden en neemt die serieus. De vraag is wat er gebeurt wanneer jouw maatstaven niet alleen voor jezelf gelden, maar ook de maatstaf voor de ander moeten worden.

Wat is het verschil tussen moralistisch en moraliserend?

Het verschil zit voor mij vooral in de richting. Moralistisch gaat over jouw eigen leven en handelen volgens duidelijke maatstaven. Jij hebt ideeën over wat goed en fout is, welke normen belangrijk zijn en waar voor jou grenzen liggen. Moraliserend wordt het wanneer je diezelfde maatstaven ook aan anderen gaat opleggen. Dan gaat het niet alleen meer over: zo wil ík leven. Het wordt: zo hoor jíj ook te leven.

Daarmee hoeft een sterke moraal helemaal niet het probleem te zijn. Je mag duidelijke overtuigingen hebben. Je mag weten waar je voor staat en wat voor jou wel of niet deugt. De wrijving ontstaat wanneer er voor een andere visie, uitleg of afweging nauwelijks nog ruimte is.

Wanneer ben je de moraalridder?

Maar wat is dan moraliserend of wanneer ben je de moraalridder? Moraliserend is meer op anderen gericht, dat wil zeggen: je bent erop uit om de regels en maatstaven ook aan anderen op te leggen. In feite draagt de moraalridder zijn ideeën, opvattingen, normen en waarden uit en brengt het meestal over als zijnde de enige interpretatie. Het kan daardoor ook belerend gedrag worden.

Als ik het moet typeren dan is een moraalridder iemand:

• Die een ander graag de les leest en corrigeert.
• Die de eigen normen en waarden ziet als de enige ware.
• Die zich niet kan inleven in andermans standpunten.
• Die meent het ware geloof te bezitten en dat als een onwrikbaar idee verkondigt.
• Die alles veroordeelt wat niet binnen de eigen overtuiging past.
• Die vurig strijdt voor eigen standpunten maar weinig respect kan opbrengen voor andermans standpunt.
• Die eigen ideeën oplegt aan anderen.
• Die meent de waarheid in pacht te hebben.
• Het wordt niet voor niets een fatsoensrakker van adel genoemd of een zedenmeester of zedenpreker.

Wat is er mis met moraliserend gedrag?

Is er wat mis met de moraalridder? En wat is er dan mis mee? Ik leg het zo uit: ik zie, ik zie wat jij ook moet zien. Ik geloof, ik geloof wat jij ook moet geloven. Ik vind, ik vind wat jij ook zou moeten vinden. Volgens mij zit de wereld hier vol van. Zoals ik het zie, zoals ik geloof, zoals ik denk: zo is het!

Maar het gaat nog verder: zoals ik het zie en zoals ik het geloof, zo moet jij ook zijn. Mijn normen en waarden moeten jouw normen en waarden zijn. En als je aan al die voorwaarden voldoet, dan doe je het goed. Voldoe je aan die voorwaarden niet, dan deug je niet. Dat is de kern van het probleem. Niet dat jij normen hebt, maar dat er voor de ander nauwelijks nog een eigen afweging overblijft.

Waarom roept een moraalridder weerstand op?

Omdat de ander niet alleen hoort wat jij belangrijk vindt, maar ook voelt wat hij volgens jou zou moeten vinden. Je kunt jouw standpunt met zoveel overtuiging neerzetten dat de ander nauwelijks nog ruimte ervaart om anders te denken. Dan probeer je misschien iets goeds te bereiken, maar de boodschap komt binnen als correctie, oordeel of voorschrift.

En juist daar kan weerstand ontstaan. Hoe harder jij probeert duidelijk te maken wat goed is, hoe sterker de ander behoefte kan krijgen om zijn eigen ruimte te verdedigen. Je krijgt dan misschien discussie over de inhoud, terwijl het werkelijke probleem ergens anders zit: de ander voelt dat zijn standpunt eigenlijk al is afgekeurd voordat het gesprek goed en wel begonnen is.

Welke kwaliteit ligt onder moraliserend gedrag?

Er ligt niet alleen een overtuiging ten grondslag aan de bewegingen van de moraalridder. Wellicht ook een kernkwaliteit of kernwaarde. Dan denk ik aan de kernkwaliteit consciëntieus of gewetensvol. Wellicht is daar een verbinding te maken. Je neemt plichten, normen, afspraken en verantwoordelijkheid serieus. Daar is niks mis mee. De valkuil ontstaat wanneer wat voor jou gewetensvol en juist is ook de enige toegestane maatstaf voor de ander wordt.

Dat maakt het leerdoel ook interessant. Je hoeft jouw geweten, waarden of overtuigingen niet in te leveren. Het gaat er juist om dat je daar trouw aan kunt blijven en tegelijkertijd erkent dat een ander vanuit andere waarden, ervaringen of overtuigingen tot een andere conclusie kan komen.

Hoe blijf je trouw aan jouw waarden zonder ze op te leggen?

Door onderscheid te maken tussen jouw norm en een universele waarheid. Je kunt zeggen: dit vind ik belangrijk, hier sta ik voor, dit past bij mijn waarden. Dat is iets anders dan: dit is de enige juiste manier en wie anders denkt zit fout. Daarmee maak je jouw overtuiging niet zwakker. Je neemt alleen niet automatisch het recht om de ander volgens jouw maatstaf in te delen.

Daarvoor heb je ook inlevingsvermogen nodig. Niet om jouw standpunt los te laten, maar om werkelijk te begrijpen hoe iemand vanuit een ander vertrekpunt tot een andere mening komt. Je kunt het daarna nog steeds hartgrondig oneens zijn. Respect voor een ander standpunt betekent niet dat jij dat standpunt moet overnemen.

Wat is jouw leerdoel als je moraliserend bent?

Het leerdoel zit in communicatie. Anderen ruimte gunnen, niet overrulen. Respect hebben voor andermans standpunt. Het verschil zien tussen gelijk hebben, gelijk krijgen of gelijk zijn. Dat vraagt dat je jouw overtuiging kunt uitspreken zonder het gesprek onmiddellijk dicht te zetten en dat je een andere opvatting kunt horen zonder meteen de zedenmeester uit te hangen.

Wanneer zit de waarheidspachter in jouw allergie?

Als de moraalridder in jouw allergie zit, betekent het dat je ruimte nodig hebt en je niets laat aanpraten door een ander wanneer het over normen en waarden gaat. Misschien krijg je juist jeuk van mensen die vertellen wat jij zou moeten denken, geloven of vinden. De waarheid in pacht hebben kan dan precies het gedrag zijn waarop jij heftig reageert.

Ook hier zit dus een interessant verschil. Misschien ben jij zelf helemaal geen moraalridder, maar kun je slecht tegen mensen die zich zo gedragen. Dan gaat deze pagina niet alleen over jouw eventuele valkuil, maar ook over jouw allergie.

Ontwikkeldoelen bij moraliserend gedrag

• Leren jouw normen en waarden duidelijk uit te spreken zonder ze automatisch als enige juiste maatstaf aan anderen op te leggen.
• Meer ruimte geven aan andere standpunten en werkelijk luisteren voordat je corrigeert, veroordeelt of de ander de les leest.
• Het verschil leren hanteren tussen gelijk hebben, gelijk krijgen en gelijk zijn.

Veelgestelde vragen over de moraalridder

Moraal, moralistisch en moraliserend liggen dicht bij elkaar, maar betekenen niet hetzelfde. Vooral het verschil tussen jouw eigen normen volgen en die normen opleggen aan anderen bepaalt waar de valkuil begint.

Wat is een moraalridder?

Een moraalridder is iemand die zijn eigen ideeën, normen en waarden sterk uitdraagt en die maatstaven ook aan anderen oplegt. Daarbij worden de eigen overtuigingen gemakkelijk gebracht als de enige juiste interpretatie.

Wat is het verschil tussen moralistisch en moraliserend?

Moralistisch betekent dat je leeft en handelt volgens duidelijke regels en maatstaven. Moraliserend is meer op anderen gericht: je wilt dat anderen zich eveneens volgens jouw regels en maatstaven gedragen.

Is een sterke moraal verkeerd?

Nee. Je mag duidelijke normen, waarden en overtuigingen hebben en daarnaar leven. De valkuil ontstaat wanneer jouw normen ook automatisch de normen van de ander moeten zijn en een afwijkend standpunt niet meer wordt gerespecteerd.

Waarom vinden mensen een moraalridder irritant?

Omdat zij zich beoordeeld, gecorrigeerd of beperkt kunnen voelen. Wanneer iemand voortdurend vertelt wat goed, fout of fatsoenlijk is, blijft er weinig ruimte over voor de eigen afweging van de ander.

Wat is het belangrijkste leerdoel voor een moraalridder?

Ruimte gunnen. Jouw overtuiging mag blijven staan, maar je hoeft de ander niet te overrulen. Het leerdoel zit in respect voor andere standpunten en in het verschil tussen gelijk hebben, gelijk krijgen en gelijk zijn.