home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / vaststellen hoogbegaafdheid

Hoe stel je vast of je hoogbegaafd bent?

Vaststellen of je hoogbegaafd bent: is dat belangrijk? Tweede vraag: waarom is dat voor jou zo belangrijk? Dit artikel maakt deel uit van mijn serie over de kenmerken van hoogbegaafdheid.  Het vaststellen van hoogbegaafdheid hoort daar ook bij, omdat herkenning je kan helpen om ervaringen uit jouw leven beter te begrijpen.

Misschien herken je kenmerken van hoogbegaafdheid bij jezelf, maar vraag je je af of je daar iets mee moet. Is onderzoek nodig? Heb je een officiële bevestiging nodig? Of is het vooral belangrijk dat je jezelf beter leert begrijpen? In dit artikel sta ik stil bij die vragen en bij het verschil tussen vaststellen, herkennen en erkennen.

Is het vaststellen van HB belangrijk?

Ik ga in dit artikel niet zozeer in op de vraag hoe je vaststelt of je hoogbegaafd bent. Belangrijker vind ik in hoeverre het vaststellen van HB belangrijk is. Het antwoord kan tweeledig zijn.

Waarom is onderzoek naar hoogbegaafdheid belangrijk bij kinderen?

Wanneer er ook maar enig vermoeden is dat jouw kind hoogbegaafd is, vind ik het verstandig om onderzoek te laten doen. Dat is echt de moeite waard. Ga daarover in gesprek met de school en kijk samen welke leerroute bij jouw kind past.

Lees ook mijn artikel over de vraag of jouw kind hoogbegaafd is. Daarin komen al verschillende signalen en kenmerken naar voren die je kunnen helpen om beter te begrijpen wat er bij jouw kind speelt.

Onderzoek is niet alleen belangrijk voor de cognitieve ontwikkeling van jouw kind, maar ook voor de emotionele en sociale ontwikkeling. Een kind dat onderwijs krijgt dat past bij het eigen leer- en denkvermogen, voelt zich eerder gezien en begrepen. Dat kan veel betekenen voor het zelfvertrouwen en voor de manier waarop een kind zichzelf leert begrijpen.

Waarom is onderzoek belangrijk?

• Je kunt de leerprogramma’s afstemmen op het leer- en denkvermogen van jouw kind.
• Je kunt samen met de school een passende leerroute maken.
• Je kunt jouw kind de juiste emotionele en sociale begeleiding geven.
• Je helpt jouw kind bij de eigen persoonlijke ontwikkeling.
• Je helpt jouw kind bij de aanvaarding van hoogbegaafdheid, ook in het latere leven.
• Je begrijpt jouw kind beter wanneer het tegen zichzelf aanloopt of aansluiting mist bij klasgenoten.
• Je helpt jouw kind om zichzelf beter te begrijpen en om woorden te geven aan wat het denkt, voelt en nodig heeft.

Is het van belang om hoogbegaafdheid bij jezelf te onderzoeken?

Stel dat je denkt dat je misschien hoogbegaafd bent. Dan is de eerste vraag: hoe kom je tot die gedachte? Wat ik regelmatig meemaak, is dat volwassenen zichzelf pas op latere leeftijd herkennen in hoogbegaafdheid. Soms begint dat bij hun eigen kind. Je leest over hoogbegaafdheid bij kinderen, herkent bepaalde kenmerken en denkt ineens: maar dit had ik vroeger zelf ook. Dan kan het artikel over de vraag of jouw kind hoogbegaafd is ook iets bij jouzelf in beweging zetten.

Misschien loop je vooral in jouw werk tegen problemen aan die met hoogbegaafdheid kunnen samenhangen. Je verveelt je snel, krijgt te weinig intellectuele uitdaging, voelt je niet begrepen of merkt dat jouw manier van denken en werken niet goed aansluit bij de omgeving. Over hoogbegaafdheid en problemen op het werk heb ik een aparte serie artikelen geschreven. In zo’n situatie kan het waardevol zijn om de kenmerken van hoogbegaafdheid bij jezelf te onderzoeken. Dat kan je helpen om beter te begrijpen waarom je op bepaalde momenten vastloopt, waarom je je anders voelt of waarom je behoefte hebt aan meer uitdaging, autonomie en verdieping.

Een andere vraag is of je hoogbegaafdheid ook officieel wilt laten vaststellen. Dat is niet hetzelfde. Je kunt op onderzoek uitgaan omdat je jezelf beter wilt begrijpen. Een officiële vaststelling vraagt om een andere afweging. De vraag is dan: wat wil je met die vaststelling bereiken en waarom is die voor jou belangrijk?

Is officiële vaststelling van hoogbegaafdheid nodig?

De keuze om hoogbegaafdheid officieel bij jezelf te laten vaststellen, laat ik graag bij jou. Daarvoor kun je bij mij niet terecht, omdat ik niet bevoegd en niet bekwaam ben om hoogbegaafdheid officieel vast te stellen. Ik wil daar wel een paar dingen bij nuanceren. Rond hoogbegaafdheid is iets misgegaan in de marketing, zeg ik weleens. Het lijkt soms alsof er opeens van alles officieel vastgesteld moet worden door iemand die dat mag en kan doen. Maar waarom zou dat altijd nodig zijn?

Daar komt bij dat er verschillend wordt gedacht over wat hoogbegaafdheid precies is. Wanneer je als volwassene veel kenmerken herkent, is het dan noodzakelijk dat iemand jou officieel bevestigt dat je hoogbegaafd bent? Alsof je daarmee jouw bestaansrecht moet verwerven of alsof je een soort erkenning krijgt van het ministerie van Onderwijs: jij bent officieel hoogbegaafd. Zo kijk ik er niet naar. Ik gebruik daarom soms bewust de woorden slim en gevoelig. Cognitief kun je goed meekomen en beschik je over bepaalde intellectuele vermogens. Daarnaast herken je misschien ook verschillende persoonskenmerken die vaak bij hoogbegaafdheid voorkomen.

Het gaat dan niet om een bewijs van goed gedrag, een diploma of een officiële erkenning. Het gaat er vooral om dat je jezelf beter leert begrijpen. Hoe werkt communicatie bij jou? Hoe ga je om met timemanagement, uitstelgedrag, werk en loopbaan? Waarom werken sommige zaken bij jou anders dan bij andere mensen? Dan wordt het vooral een zoektocht naar jezelf. Wat herken je wel? Wat herken je niet? Welke kenmerken helpen jou om jouw ervaringen beter te begrijpen? Laat de officiële erkenning dan maar even liggen. Herkenning is vaak veel belangrijker.

Wat is het verschil tussen zelfonderzoek en officiële vaststelling?

Bij zelfonderzoek ga je na welke kenmerken van hoogbegaafdheid je bij jezelf herkent. Je kijkt naar jouw manier van denken, leren, voelen, communiceren en werken. Misschien begrijp je daardoor beter waarom je behoefte hebt aan verdieping, waarom je snel verveeld raakt of waarom je in bepaalde situaties steeds opnieuw vastloopt. Zelfonderzoek kan beginnen met lezen, gesprekken voeren en terugkijken op jouw eigen leven. Welke patronen herken je? Wanneer voelde je je niet begrepen? Op welke momenten kwam je juist tot bloei? Wat heb je nodig om goed te functioneren?

Een officiële vaststelling is iets anders. Daarvoor ga je naar iemand die bevoegd en bekwaam is om onderzoek te doen. Zo’n onderzoek kan bijvoorbeeld inzicht geven in jouw cognitieve profiel en in verschillen tussen onderdelen van jouw denkvermogen. Toch kan een officiële vaststelling niet alles voor jou beantwoorden. Een onderzoek bepaalt niet:

• Wie jij bent.
• Wat jij wilt.
• Welk werk bij jou past.
• Waarom je steeds vastloopt.
• Hoe je jouw kwaliteiten moet inzetten.
• Welke keuzes jij moet maken.
• Hoe jij omgaat met communicatie, relaties en timemanagement.

Een officiële vaststelling kan inzicht geven, maar neemt jouw zoektocht naar jezelf niet over. De uitslag vertelt iets over jouw cognitieve mogelijkheden, maar niet automatisch hoe jij jouw leven, werk en relaties wilt vormgeven.

Is herkenning soms belangrijker dan erkenning?

Ik denk dat herkenning voor veel volwassenen belangrijker kan zijn dan officiële erkenning. Wanneer je jezelf herkent in kenmerken van hoogbegaafdheid, kunnen gebeurtenissen uit jouw leven ineens in een ander licht komen te staan. Misschien begrijp je beter waarom je je op school anders voelde, waarom je aansluiting miste of waarom je tijdens jouw loopbaan steeds tegen dezelfde problemen aanliep. Je ontdekt mogelijk dat jouw behoefte aan autonomie, diepgang en intellectuele uitdaging niet vreemd is, maar past bij de manier waarop jij denkt en functioneert.

Herkenning betekent niet dat je jezelf in ieder kenmerk moet terugzien. Het gaat erom dat je onderzoekt wat bij jou past en wat niet. Je hoeft jezelf niet in een nieuw hokje te plaatsen. Je probeert woorden te vinden voor ervaringen die je misschien al jarenlang met je meedraagt. Die herkenning kan je helpen om:

• Oude ervaringen beter te begrijpen.
• Terugkerende patronen te herkennen.
• Minder aan jezelf te twijfelen.
• Beter te zien wat je nodig hebt.
• Gerichtere keuzes te maken in werk en persoonlijke ontwikkeling.
• Jouw kwaliteiten bewuster in te zetten.

Het gaat dus niet om een stempel of een bewijs dat jij hoogbegaafd bent. Het gaat erom dat je jezelf beter leert kennen.

Waarom ontdekken veel volwassenen hoogbegaafdheid pas op latere leeftijd?

Veel volwassenen ontdekken pas op latere leeftijd dat hoogbegaafdheid mogelijk een rol speelt in hun leven. Vroeger werd hoogbegaafdheid niet altijd herkend. Zeker niet wanneer je geen opvallend hoge cijfers haalde, geen klas oversloeg of niet zichtbaar succesvol was. Misschien heb je je jarenlang aangepast. Je hield jouw vragen voor je, maakte jezelf kleiner of probeerde op dezelfde manier te denken en te werken als de mensen om je heen. Daardoor bleef jouw manier van denken mogelijk buiten beeld.

Soms begint de herkenning bij een eigen kind. Je leest over hoogbegaafdheid bij kinderen, herkent bepaalde kenmerken en denkt: maar dit deed ik vroeger ook. De zoektocht naar wat jouw kind nodig heeft, wordt dan tegelijkertijd een zoektocht naar jezelf. Ook problemen op het werk kunnen aanleiding zijn. Misschien raak je steeds opnieuw verveeld, mis je intellectuele uitdaging of merk je dat jouw snelheid en manier van denken niet goed aansluiten bij jouw werkomgeving. Pas wanneer je daarover gaat lezen, herken je een patroon dat al veel langer bestaat. Andere redenen waarom hoogbegaafdheid pas later wordt ontdekt, zijn:

• Je dacht dat hoogbegaafdheid alleen over een hoog IQ ging.
• Je zag vooral jouw onzekerheid of problemen.
• Je presteerde niet op het niveau dat anderen verwachtten.
• Je beschouwde jouw manier van denken als normaal.
• Je voelde je anders, maar wist niet waarom.
• Jouw kwaliteiten werden eerder als lastig of intens ervaren.
• Je kreeg andere verklaringen voor jouw gedrag en ervaringen.

Een late ontdekking kan confronterend zijn. Je kunt terugkijken en denken: waarom heeft niemand dit eerder gezien? Tegelijkertijd kan het ook opluchten. Er ontstaat taal voor ervaringen die je eerder niet goed kon plaatsen.

Misverstanden over hoogbegaafdheid

Wanneer je bij jezelf onderzoek doet naar de kenmerken van hoogbegaafdheid, onderzoek dan ook de misverstanden die daarover bestaan. Daar zijn er namelijk genoeg van. Zo wordt nog weleens gedacht dat hoogbegaafde mensen arrogante kwasten zijn, dat het betweters zijn of dat hoogbegaafdheid automatisch betekent dat iemand altijd succesvol is. Ook het beeld dat hoogbegaafde kinderen vanzelf een klas overslaan of op ieder gebied uitblinken, klopt niet.

Juist zulke misverstanden kunnen ervoor zorgen dat je jezelf niet herkent in hoogbegaafdheid. Misschien denk je: ik ben helemaal niet succesvol, dus ik zal wel niet hoogbegaafd zijn. Of: ik voel me juist onzeker en buitengesloten, dus dat beeld past niet bij mij. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar kenmerken te kijken, maar ook naar de verkeerde beelden die rond hoogbegaafdheid bestaan. Lees ook mijn artikel over misverstanden over hoogbegaafdheid.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik een aantal veelgestelde vragen van volwassenen die onderzoeken of hoogbegaafdheid bij hen past.

Moet je hoogbegaafdheid officieel laten vaststellen?

Nee, dat hoeft niet altijd. Het hangt af van jouw vraag en van wat je met de uitkomst wilt bereiken. Voor zelfinzicht kan herkenning al veel opleveren. Wil je een formeel cognitief onderzoek, dan is officiële vaststelling een andere keuze.

Kun je jezelf herkennen als hoogbegaafd zonder officiële test?

Ja. Je kunt kenmerken, ervaringen en patronen bij jezelf herkennen zonder dat er een officiële test is gedaan. Dat is niet hetzelfde als een officiële vaststelling, maar het kan je wel helpen om jezelf beter te begrijpen.

Waarom ontdekken volwassenen hoogbegaafdheid soms pas laat?

Omdat hoogbegaafdheid vroeger niet werd herkend, omdat zij zich jarenlang hebben aangepast of omdat zij niet voldeden aan het stereotype beeld van een hoogbegaafd persoon. Soms ontstaat de herkenning pas via een eigen kind of door problemen op het werk.

Wat kan een officiële vaststelling opleveren?

Een officiële vaststelling kan inzicht geven in jouw cognitieve profiel en in sterke en zwakkere onderdelen. De uitslag kan helpen om ervaringen beter te begrijpen, maar vertelt niet automatisch wie jij bent of welke keuzes je moet maken.

Is een hoog IQ hetzelfde als hoogbegaafdheid?

Nee. Een hoog IQ zegt iets over cognitieve mogelijkheden. Hoogbegaafdheid wordt vaak breder bekeken. Ook kenmerken zoals intensiteit, autonomie, creativiteit, gevoeligheid en een sterke behoefte aan verdieping kunnen een rol spelen.