home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / verantwoordelijkheidsgevoel / aanspreekbaar

Aanspreekbaar zijn: openstaan voor feedback en verantwoordelijkheid

Aanspreekbaar zijn is een leerdoel in communicatief opzicht en hoort rechtstreeks bij verantwoordelijkheidsgevoel. Wanneer je verantwoordelijkheid draagt voor een taak, besluit, keuze of afspraak, betekent dat namelijk ook dat een ander jou daarop mag aanspreken. Ben je aanspreekbaar, dan stel jij je open op. Je bent toegankelijk en benaderbaar, kunt luisteren naar de ander en kunt ook feedback of kritiek ontvangen zonder meteen weg te duiken of terug te slaan.

Wat zijn kenmerken van aanspreekbaar zijn?

Ik noem wat gedragskenmerken die horen bij aanspreekbaar zijn:

• Je stelt je open op.
• Je weet een sfeer van vertrouwen te creëren waarmee je de ander uitnodigt om die dingen te benoemen die hij of zij wil zeggen.
• Je interrumpeert niet tijdens het gesprek.
• Je vraagt door naar wat de ander bedoelt.
• Je schiet niet in de verdediging of in de aanval, ook niet als je kritiek krijgt.
• Je kunt reflecteren.

Aanspreekbaar zijn zie je dus niet alleen wanneer iemand jou een compliment geeft. Juist wanneer de boodschap onaangenaam is, wordt duidelijk hoe aanspreekbaar je werkelijk bent. Kun je nog luisteren wanneer je vindt dat de ander ongelijk heeft? Kun je een vraag stellen wanneer jouw eerste reactie eigenlijk is dat je jezelf wilt verdedigen?

Waarom is aanhoren iets anders dan aanspreekbaar zijn?

Aanspreekbaar zijn is wat anders dan de ander aanhoren. Aanhoren veronderstelt namelijk dat de ander het verhaal wel mag doen maar dat je er toch geen actie op onderneemt. Je zit erbij, knikt een paar keer, laat de ander uitpraten en gaat vervolgens gewoon verder alsof er niets gezegd is.

Gevolg is dat de ander zich onvoldoende gehoord voelt of het gevoel krijgt dat hij of zij niet serieus wordt genomen. Dat begrijp ik wel. Luisteren heeft weinig betekenis wanneer je bij voorbaat al besloten hebt dat je niets met de boodschap gaat doen.

Aanspreekbaar zijn betekent niet dat je iedere opmerking uitvoert. Het betekent dat je werkelijk onderzoekt wat er gezegd wordt. Klopt het? Zit er iets in waar je rekening mee moet houden? Moet je iets herstellen, uitleggen of veranderen? En wanneer je het er niet mee eens bent, kun je daar ook gewoon helder over communiceren.

Hoe blijf je aanspreekbaar wanneer je kritiek krijgt?

Dat is natuurlijk precies het moment waarop het spannend wordt. Wanneer iemand zegt dat jij iets uitstekend hebt gedaan, kost aanspreekbaar zijn weinig moeite. Maar stel dat iemand zegt dat je een afspraak niet bent nagekomen, onzorgvuldig hebt gehandeld of onvoldoende rekening hebt gehouden met anderen. Dan voel je misschien onmiddellijk de behoefte om uit te leggen waarom het helemaal niet jouw schuld was.

Daar kan excuusgedrag ontstaan. Nog voordat de ander zijn zin heeft afgemaakt, liggen jouw argumenten al op tafel. Je had te weinig tijd, iemand anders had iets niet goed doorgegeven, je wist het niet of de omstandigheden zaten tegen. Misschien is dat allemaal waar, maar wanneer je daarmee begint voordat je hebt geluisterd, ben je niet werkelijk aanspreekbaar.

Probeer eerst maar eens te horen wat de ander zegt. Vraag door. Waar heeft de ander concreet last van gehad? Welke afspraak is volgens hem niet nagekomen? Wat had hij van jou verwacht? Daarna mag jij jouw kant van het verhaal vertellen. Aanspreekbaar zijn betekent niet dat jij geen verklaring mag geven. Het betekent dat jouw verklaring niet als rookgordijn wordt gebruikt om iedere verantwoordelijkheid buiten de deur te houden.

Wat is aanspreekbaar zijn niet?

Aanspreekbaar zijn heeft niets te maken met het volgende gedrag:

• Je laat je alles maar zeggen en aanmeten, of het nu klopt of niet.
• Je voelt je bij iedere opmerking onmiddellijk persoonlijk aangesproken of afgewezen.
• Je laat je aanspreken op zaken die niet tot jouw taken en verantwoordelijkheden behoren.
• Wanneer je kritiek krijgt, doe je alsof je niets hoort of je schiet meteen in de verdediging of aanval.

Dat eerste vind ik belangrijk. Aanspreekbaar zijn betekent niet dat iedereen alles bij jou mag neerleggen. Misschien wordt jou iets verweten waar jij helemaal niet verantwoordelijk voor bent. Dan mag je dat zeggen. Misschien klopt de kritiek feitelijk niet. Ook dan hoef je niet braaf te knikken om maar vooral toegankelijk over te komen.

Je kunt dus openstaan voor een gesprek en tegelijkertijd grenzen stellen. Je kunt luisteren zonder alles over te nemen. Je kunt de ander serieus nemen zonder automatisch zijn conclusie te onderschrijven.

Wanneer ben je aanspreekbaar zonder alles op je te nemen?

Wanneer je onderscheid kunt maken tussen luisteren naar de ander en verantwoordelijkheid overnemen van de ander. Dat verschil is essentieel. Stel dat een collega teleurgesteld is omdat jij een besluit hebt genomen waar hij het niet mee eens is. Je kunt aanspreekbaar zijn op jouw besluit, uitleggen hoe je tot die keuze kwam en luisteren naar zijn bezwaren. Maar zijn teleurstelling betekent niet automatisch dat jouw besluit verkeerd was.

Hetzelfde geldt wanneer iemand jou verantwoordelijk probeert te maken voor iets wat buiten jouw invloed ligt. Je hoeft geen verantwoordelijkheid te dragen voor alles wat een ander voelt, vindt of verwacht. Aanspreekbaarheid vraagt geen grenzeloos schuldgevoel. Het vraagt helderheid over jouw eigen aandeel.

Daarom vind ik de vraag 'wat is hier van mij?' zo belangrijk. Als het van jou is, blijf dan staan. Luister, leg uit, herstel waar nodig en leer ervan. Is het niet van jou, wees dan even helder. Daarmee ben je niet minder aanspreekbaar. Je maakt juist duidelijk waar jouw verantwoordelijkheid begint en ophoudt.

Ontwikkeldoelen wanneer je beter aanspreekbaar wilt zijn

• Luisteren naar feedback of kritiek zonder onmiddellijk in verdediging, aanval of uitleg te schieten.
• Onderscheid maken tussen datgene waarop jij werkelijk aanspreekbaar bent en verantwoordelijkheid die niet bij jou hoort.
• Na een gesprek onderzoeken wat je met de ontvangen boodschap gaat doen en daar duidelijk over communiceren.

Veelgestelde vragen over aanspreekbaar zijn

Aanspreekbaar zijn heeft te maken met openheid, verantwoordelijkheid en de bereidheid om werkelijk te luisteren wanneer iemand iets over jouw handelen, keuzes of afspraken wil bespreken.

Wat betekent aanspreekbaar zijn?

Aanspreekbaar zijn betekent dat anderen met jou in gesprek kunnen over jouw verantwoordelijkheden, besluiten, gedrag, keuzes of afspraken. Je luistert naar wat er gezegd wordt en onderzoekt jouw eigen aandeel zonder direct in de verdediging te schieten.

Waarom is aanspreekbaar zijn belangrijk?

Omdat verantwoordelijkheid weinig betekenis heeft wanneer niemand jou erop mag aanspreken. In samenwerking moeten mensen kunnen bespreken wat goed gaat, wat niet goed gaat en wat ieder daarin te doen heeft.

Is aanspreekbaar zijn hetzelfde als kritiek altijd accepteren?

Nee. Je kunt open naar kritiek luisteren en vervolgens tot de conclusie komen dat je het er niet mee eens bent. Aanspreekbaar zijn betekent dat je de boodschap serieus onderzoekt, niet dat de ander automatisch gelijk heeft.

Waarom schiet ik in de verdediging wanneer iemand mij aanspreekt?

Omdat kritiek bijvoorbeeld kan voelen als afwijzing, schuld of aantasting van jouw zelfbeeld. Dan ontstaat gemakkelijk de behoefte om jezelf onmiddellijk vrij te pleiten. Juist door eerst te luisteren kun je beter onderscheiden wat werkelijk over jouw verantwoordelijkheid gaat.

Kun je te aanspreekbaar zijn?

Je kunt wel te veel verantwoordelijkheid naar jezelf toe trekken. Wanneer jij je laat aanspreken op alles wat anderen voelen, vinden of verwachten, vervaagt de grens tussen jouw verantwoordelijkheid en die van de ander. Aanspreekbaar zijn vraagt dus ook duidelijkheid over wat wel en niet van jou is.