home / team organisatie / teamcoaching / ziekmakende organisatie team / buitenstaander team

Voel je je buitenstaander binnen je team?

Voel je je buitenstaander in het team? Sta je buiten de groep, voel je je buitengesloten of ben je de vreemde eend in de bijt? Waar komt dat gevoel vandaan en wat kun je eraan doen? Het is beslist niet leuk om in een team te functioneren terwijl je er als vijfde wiel aan de wagen een beetje bij hangt. Zeker wanneer dat langere tijd duurt, kan het zelftwijfel oproepen. Je gaat je afvragen of het aan jou ligt, of je iets verkeerd doet en waarom het bij anderen allemaal gemakkelijker lijkt te gaan.

Buitenstaander zijn kan samenhangen met negatieve groepsvorming binnen een team. Binnen een groep kunnen clubjes, vriendschappen en bondgenootschappen ontstaan waardoor iemand steeds verder aan de buitenkant terechtkomt. Maar ik zou niet te snel concluderen dat het team jou bewust buitensluit. De eerste vraag is altijd: wat gebeurt hier precies?

Ligt het aan jezelf?

Het is goed om jezelf af te vragen wat jouw eigen rol binnen dit geheel is. Ben je daadwerkelijk buitenstaander of ben je misschien moeilijk toegankelijk en benaderbaar voor collega’s? Vind je het lastig om jezelf bloot te geven, voel je je sociaal soms onhandig of ben je gewoon graag op jezelf? Misschien ben je een beetje een einzelgänger en doe je weinig moeite om ergens tussen te komen. Dat is niet verkeerd, maar het kan wel invloed hebben op de manier waarop anderen contact met jou zoeken.

Vaak zoeken we de oorzaak van ongemak gemakkelijker buiten onszelf dan bij onszelf. Het is veel eenvoudiger om te zeggen dat de anderen een kliek vormen dan om ook kritisch naar je eigen gedrag te kijken. Noem het zelfreflectie. Dat betekent niet dat je jezelf automatisch de schuld moet geven, maar wel dat je eerlijk onderzoekt welk deel jij zelf kunt beïnvloeden.

Wat als collega’s je werkelijk links laten liggen?

Misschien zeg je: ‘Ik kan wel naar mezelf kijken, maar ze laten me ook gewoon links liggen. Dat voel ik iedere dag. Teamleden betrekken me nergens bij, ze vermijden me en doen soms alsof ik er niet ben.’ Oeps! Dat is beslist niet leuk. En dan moeten we ook niet alles bij zelfreflectie neerleggen. Er kan werkelijk sprake zijn van een patroon waarin iemand onvoldoende wordt betrokken of steeds verder buiten de groep komt te staan.

Kijk dan vooral naar concrete gebeurtenissen. Word je niet meegenomen in informatie die je voor jouw werk nodig hebt? Worden afspraken zonder jou gemaakt terwijl jij erbij hoort? Reageren collega’s niet op jouw inbreng of merk je dat gesprekken stilvallen wanneer jij erbij komt? Dat zijn concretere signalen dan alleen het gevoel dat mensen jou niet aardig vinden. Wanneer buitensluiten een terugkerend patroon wordt, moet je dat serieus nemen.

Welke rol spelen clubjes en vriendschappen?

Merk je dat er duidelijke clubjes en vriendschappen binnen jouw team zijn? Wordt er onderling veel met en over elkaar gepraat en gaan sommige collega’s ook privé heel close met elkaar om? Dat hoeft op zichzelf geen enkel probleem te zijn. Mensen mogen bevriend zijn en hoeven op het werk niet met iedereen een even hechte band te hebben.

Het wordt ingewikkelder wanneer die persoonlijke groepen ook de professionele verhoudingen gaan bepalen. Wie bij het clubje hoort krijgt informatie, wordt gemakkelijker betrokken en weet eerder wat er speelt. Wie erbuiten staat moet alles formeel te weten komen of merkt achteraf dat anderen al van alles met elkaar hebben afgestemd. Dan kan een gewone vriendschap onderdeel worden van negatieve groepsvorming.

Wanneer ontstaat er een wij en zij binnen het team?

Een buitenstaander ontstaat bijna vanzelf wanneer een groep sterk gaat denken in wij en zij. Bij Hullie en Zullie hoort de ene groep duidelijk bij ‘ons’ en de andere bij ‘hen’. Voor iemand die nergens echt bij hoort, kan dat bijzonder ongemakkelijk zijn. Je merkt dat gesprekken en loyaliteiten al verdeeld zijn voordat je zelf iets hebt ingebracht.

Dat kan ook heel subtiel gaan. Niemand zegt rechtstreeks dat jij niet welkom bent, maar je wordt nauwelijks meegenomen in informele contacten, hoort dingen steeds als laatste of merkt dat collega’s elkaar automatisch steunen. Juist omdat er niet altijd één duidelijke gebeurtenis is, kan het lastig zijn om te benoemen wat je ervaart.

Kun je jezelf onbedoeld ook buitensluiten?

Dat gevaar bestaat zeker. Wanneer je eenmaal denkt: ‘Zie je wel, ik hoor er niet bij’, ga je iedere gebeurtenis door die bril bekijken. Twee collega’s staan samen te praten en jij denkt dat het vast over jou gaat. Er wordt iets georganiseerd waar je toevallig niet bij bent en het bevestigt opnieuw jouw conclusie. Vervolgens trek je jezelf verder terug en voor anderen lijk je steeds minder geïnteresseerd in contact.

Probeer daarom niet te snel in een slachtofferrol te stappen. Dat helpt jou niet en het maakt aansluiting meestal nog moeilijker. Je kunt bij een gesprek ook denken: interessant, ik wil hier meer van weten. Stel een vraag, toon belangstelling en kijk wat er gebeurt. Daarmee verandert jouw houding en geef je anderen ook meer ruimte om contact met jou te maken.

Wanneer ligt het probleem wel degelijk bij de groep?

Zelfreflectie betekent niet dat alles jouw verantwoordelijkheid is. Er zijn teams waarin mensen daadwerkelijk worden buitengesloten, genegeerd of voortdurend buiten informele en formele processen worden gehouden. Soms gebeurt dat omdat iemand afwijkt van de groepsnorm, omdat er oude conflicten spelen of omdat één invloedrijke persoon bepaalt wie er wel en niet bij hoort.

Dan kan het samengaan met roddel, negatieve beeldvorming of stemmingmakerij. Het verhaal over jou kan zich binnen de groep ontwikkelen zonder dat mensen nog rechtstreeks met jou spreken. Dat is een heel andere situatie dan een medewerker die zelf weinig aansluiting zoekt. Daarom blijft het belangrijk om feiten, interpretaties en gevoelens zoveel mogelijk uit elkaar te houden.

Wat doet buitengesloten worden met je?

Je onderdeel voelen van een groep is voor de meeste mensen belangrijk. Wanneer dat ontbreekt, kan dat behoorlijk aan je knagen. Je gaat meer letten op reacties van anderen, twijfelt gemakkelijker aan jezelf en kunt terughoudender worden in vergaderingen of gesprekken. Daardoor wordt het probleem soms nog groter, omdat jouw bijdrage steeds minder zichtbaar wordt.

Op langere termijn kan ook het vertrouwen in collega’s afnemen. Je verwacht minder dat anderen jou zullen betrekken en gaat jezelf beschermen. Daarmee kan de afstand tussen jou en het team verder groeien, ook wanneer niemand dat bewust heeft bedoeld.

Wat kun je doen als je je buitenstaander voelt?

Begin met onderzoek in plaats van met een harde conclusie. Kijk naar jouw eigen gedrag én naar wat er binnen het team gebeurt. Zoek je zelf voldoende contact? Stel je je benaderbaar op? Maar kijk ook eerlijk naar de groep. Word je daadwerkelijk minder betrokken en kun je daar concrete voorbeelden van geven? Bespreek het vervolgens rechtstreeks met jouw leidinggevende of, wanneer dat mogelijk is, met collega’s die je vertrouwt. Niet vanuit de beschuldiging dat iedereen jou buitensluit, maar vanuit wat jij concreet waarneemt en ervaart.

• Voorkom dat je jezelf steeds verder buitensluit.
• Onderzoek jouw eigen aandeel zonder automatisch alle schuld bij jezelf te leggen.
• Kijk naar concrete gebeurtenissen in plaats van alleen naar vermoedens.
• Probeer actief aansluiting te zoeken bij collega’s.
• Bespreek jouw ervaring open met de leidinggevende.
• Vraag hoe anderen jouw positie binnen het team ervaren.
• Let op terugkerende patronen van uitsluiting of negatieve beeldvorming.

Het doel is niet dat jij koste wat kost bij ieder clubje moet horen. Je hoeft niet met iedere collega bevriend te zijn. Maar binnen een professioneel team moet je wel voldoende onderdeel van het geheel zijn om informatie te krijgen, jouw bijdrage te leveren en op een normale manier met elkaar samen te werken.

Wat kan de leidinggevende doen?

Een leidinggevende moet oog hebben voor de groepsdynamiek. Niet door vriendschappen te verbieden of iedereen te verplichten even close met elkaar om te gaan, maar door te letten op patronen. Wie wordt bij gesprekken betrokken? Wie komt nauwelijks aan bod? Zijn er vaste groepjes die veel informele invloed hebben? En krijgt ieder teamlid voldoende gelegenheid om bij te dragen?

Wanneer iemand zich langdurig buitenstaander voelt, zou ik dat niet meteen oplossen met een gezamenlijke oefening waarin iedereen moet vertellen wat hij van elkaar vindt. Eerst onderzoeken wat er speelt. Misschien ligt het vooral bij de medewerker zelf, misschien in de groepsdynamiek en meestal is de werkelijkheid genuanceerder. Pas wanneer dat duidelijk is, kun je bepalen wat helpt.

Samengevat

Je buitenstaander voelen binnen een team kan verschillende oorzaken hebben. Misschien zoek je zelf weinig aansluiting, maar er kan ook sprake zijn van clubvorming, wij-zijdenken of een patroon waarin je daadwerkelijk onvoldoende wordt betrokken. Kijk daarom zowel naar jezelf als naar de groep en probeer niet te snel één verklaring tot waarheid te maken.

Het belangrijkste is dat je het patroon concreet maakt. Wat gebeurt er werkelijk, welke rol speel jij zelf en wat doen de anderen? Vanuit die analyse kun je gericht werken aan aansluiting, het gesprek aangaan met jouw leidinggevende of, wanneer de groepsdynamiek breder vastloopt, onderzoeken wat het team nodig heeft.

Veelgestelde vragen over buitenstaander zijn binnen een team

Je buitenstaander voelen betekent niet automatisch dat collega’s jou bewust buitensluiten. Daarom is het belangrijk om zowel naar jouw eigen gedrag als naar de groepsdynamiek te kijken.

Waarom voel ik me buitenstaander binnen mijn team?

Dat kan komen doordat je zelf minder gemakkelijk aansluiting zoekt, maar ook door bestaande clubjes, verschillen in persoonlijkheid, negatieve groepsvorming of een patroon waarin je werkelijk onvoldoende wordt betrokken.

Hoe weet ik of collega’s mij echt buitensluiten?

Kijk naar concrete gebeurtenissen. Word je structureel niet geïnformeerd, niet betrokken bij relevante gesprekken of genegeerd wanneer je iets inbrengt? Terugkerende concrete voorbeelden zeggen meer dan alleen een algemeen gevoel.

Kan ik mezelf onbewust buitensluiten?

Ja. Wanneer je al verwacht dat je er niet bij hoort, kun je jezelf terugtrekken en minder contact zoeken. Daardoor wordt aansluiting nog moeilijker en kan jouw oorspronkelijke gevoel verder worden versterkt.

Wat kan ik doen als ik me buitengesloten voel?

Onderzoek eerst wat er gebeurt, kijk ook naar jouw eigen aandeel en probeer actief aansluiting te zoeken. Bespreek concrete voorbeelden daarnaast met jouw leidinggevende of rechtstreeks met betrokken collega’s wanneer dat mogelijk is.

Wanneer kan teamcoaching helpen?

Teamcoaching kan helpen wanneer buitensluiting onderdeel blijkt te zijn van bredere groepsvorming, kampen of verstoorde verhoudingen. Dan is het verstandig om niet alleen naar één medewerker te kijken, maar naar het patroon binnen het hele team.