home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / kwaliteiten / eigenschappen / onverenigbaarheid karakters

Onverenigbare karakters: wat betekent dat?

Onverenigbaarheid van karakters is zo’n term waarvan ik me vaak heb afgevraagd wat het nu precies betekent. Natuurlijk weet ik wel wat onverenigbaar is. Ik duid het als tegengesteld, tegenstrijdig of strijdig. Maar kun je dan tegenstrijdige karakters hebben? En als dat zo is, zijn die dan onverenigbaar?

Voor mij is een tegenpool iets anders dan een onverenigbaar karakter. Een tegenpool denkt, reageert of handelt anders dan jij. Dat kan schuren en tegenspraak opleveren, maar het kan ook voor noodzakelijk tegenwicht zorgen. Onverenigbaarheid gaat niet over verschil op zichzelf. Het gaat over een verhouding die zo is vastgelopen dat vertrouwen, communicatie of de bereidheid tot herstel ontbreekt.

Op de pagina over persoonlijke eigenschappen en de vier typen lees je meer over aarde, lucht, vuur en water.

Tegengesteld is iets anders dan onverenigbaar

Zijn deze karakters tegenstrijdig? Je kunt ze verdelen in: rationeel ingesteld (aarde en lucht) of intuïtief ingesteld (water en vuur). Je kunt ze ook verdelen in: extravert (lucht en vuur) of introvert (aarde en water). In die zin zijn ze tegenstrijdig. Maar voor mij zijn ze daarmee nog niet onverenigbaar. Sterker nog: ik zou het eerder tegengesteld noemen dan tegenstrijdig. Tegenstrijdigheden verdragen elkaar niet. Maar tegenstellingen vullen elkaar aan, denk aan dag en nacht, zwaar en licht, serieus en lichtvoetig. Aanvullen is geen strijd voeren, integendeel. Het is samen het schilderij of het landschap vormen. Een tegenpool heeft kwaliteiten die jij mogelijk minder vanzelfsprekend inzet. Die verschillen kunnen lastig zijn wanneer je verwacht dat de ander precies zo denkt en handelt als jij. Maar wanneer je het verschil leert begrijpen, kan diezelfde tegenpool een waardevolle aanvulling worden.

Waarom je juist een tegenpool nodig kunt hebben

Juist bij een optimale samenwerking heb je een tegenpool nodig. Om je valkuilen te vermijden heb je soms tegenspraak nodig. Dat zie je al vaak in een relatie. Een uitgesproken extravert persoon krijgt soms een relatie met een ingetogen introvert persoon. Waarom? De natuur gaat zijn gang en blijkbaar heb je een tegenwicht nodig in je leven. De één zegt: ‘pak eens een keer door’ en de ander zegt: ‘doe het nu maar even rustig aan’. De één zegt daarmee: wees eens besluitvaardig, terwijl de ander je bewaart voor impulsiviteit.

Tegenwicht is niet hetzelfde als tegenwerking. Een tegenpool kan je laten zien waar jouw vanzelfsprekende manier van handelen doorslaat. Zonder tegenspraak kan daadkracht impulsiviteit worden, zorgvuldigheid perfectionisme, betrokkenheid overbetrokkenheid en analytisch vermogen eindeloos denken.

Niet meer samen door één deur kunnen

Toch kan het voorkomen dat je niet meer samen door één deur kunt. Uit jurisprudentie blijkt dat de term onverenigbaarheid van karakters in juridische zin wordt gebruikt als duiding van een onherstelbaar verstoorde arbeidsverhouding. Wat mij betreft klopt die term niet. Anders gezegd: zijn er onverenigbare karakters? Volgens mij niet. In dit soort situaties is er wat anders aan de hand. Er is gebrek aan vertrouwen, oftewel de onderlinge vertrouwensband is geschaad. Ik denk dat er in die term ‘onverenigbaarheid van karakters’ wel wat juridische gemakzucht zit. Er wordt verwezen naar het karakter, aangezien daar geen verandering van verwacht mag worden. Het betekent dat er geen wil meer is om de verhoudingen te herstellen. Kortom, de term duidt op een patstelling waar geen beweging meer in zit.

Het karakterverschil is dan niet noodzakelijk de oorzaak. Twee mensen kunnen sterk van elkaar verschillen en toch goed samenwerken. Het probleem ontstaat wanneer conflicten zich opstapelen, gedrag persoonlijk wordt gemaakt en partijen niet langer bereid zijn om naar elkaar te luisteren of het vertrouwen te herstellen.

Tegenwicht heb je nodig

In de beste teams zie je dat tegenwicht nodig is. De één is meer een mensenmens en de ander is meer zaakgericht. De ene persoon is doortastend, slagvaardig en besluitvaardig, terwijl de ander bedachtzaam is, doordacht en weloverwogen. De ene persoon is van de grote lijn en richt zich op de lange termijn, terwijl de ander van de korte termijn is en meer oog heeft voor details. De ene persoon is nauwkeurig en precies en richt zich op beheersbaarheid en controle, terwijl de ander meer van de improvisatie en flexibiliteit is. Zo kan ik een hele poos doorgaan. In elke relatie heb je feedback nodig. Dat geldt thuis in je privérelatie en op het werk in de arbeidsrelatie. Wat is dan feedback? Dat je voeding (feed) geeft aan ontwikkeling. Het juiste tegenwicht bewaart je voor eenzijdigheid en doorslaan naar je valkuilen.

Verschil wordt pas schadelijk wanneer mensen de aanvulling niet meer zien en elkaar alleen nog als lastig, onredelijk of onbekwaam beoordelen. Dan verdwijnt de nieuwsgierigheid en wordt iedere tegenspraak opgevat als een aanval.

Wanneer wordt verschil wel een probleem?

Verschillende karakters kunnen prima samenwerken zolang er respect, vertrouwen en ruimte voor tegenspraak is. Mensen hoeven het niet overal over eens te zijn. Ze moeten wel bereid zijn om naar elkaar te luisteren, afspraken te maken en elkaar aan te spreken op gedrag. Verschil wordt een probleem wanneer:

• Het onderlinge vertrouwen beschadigd raakt.
• Feedback steeds als persoonlijke aanval wordt ervaren.
• Mensen niet meer luisteren naar het belang achter een ander standpunt.
• Standpunten verharden en niemand nog wil bewegen.
• Irritaties zich opstapelen zonder dat ze worden besproken.
• Partijen elkaar alleen nog vanuit negatieve verwachtingen benaderen.
• De bereidheid ontbreekt om de relatie te herstellen.

Dan gaat het niet meer alleen over een verschil in karakter. De relatie zelf is beschadigd. Het etiket onverenigbaar kan verhullen dat er sprake is van wantrouwen, onuitgesproken frustratie of een conflict dat te lang heeft voortgeduurd.

Hoe benut je verschillen zonder vast te lopen?

Het helpt om verschillen niet meteen te benoemen als lastig of onverenigbaar. Kijk eerst welke kwaliteit achter het gedrag van de ander zit. Iemand die blijft doorvragen kan zorgvuldig zijn. Iemand die snel wil handelen kan daadkrachtig zijn. Iemand die aandacht vraagt voor de sfeer kan betrokken zijn. Je kunt verschillen beter benutten wanneer je:

• Verschillen benoemt zonder iemand in een hokje vast te zetten.
• Vraagt welk belang of welke zorg achter een standpunt zit.
• Verwachtingen en afspraken duidelijk uitspreekt.
• Bespreekt welke kwaliteiten ieder teamlid kan inbrengen.
• Irritaties bespreekt voordat ze zich opstapelen.
• Feedback geeft op zichtbaar gedrag en niet op iemands karakter.
• Onderzoekt waar vertrouwen is beschadigd wanneer samenwerking vastloopt.

Het doel is niet om alle verschillen weg te werken. Het doel is om te voorkomen dat verschillen veranderen in vaste oordelen over de ander. Een tegenpool hoeft niet te worden zoals jij. Je moet wel leren begrijpen wat de ander toevoegt en waar duidelijke afspraken nodig zijn.

Veelgestelde vragen over onverenigbare karakters

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over tegenpolen, karakterverschillen en vastgelopen samenwerking.

Wat betekent onverenigbaarheid van karakters?

Met onverenigbaarheid van karakters wordt meestal bedoeld dat mensen door hun verschillen niet meer goed met elkaar kunnen samenwerken of samenleven. Vaak is er echter meer aan de hand dan alleen een verschil in karakter. De verhouding kan zijn vastgelopen en het vertrouwen kan beschadigd zijn.

Is een tegenpool hetzelfde als een onverenigbaar karakter?

Nee. Een tegenpool heeft andere kwaliteiten, voorkeuren of reacties. Dat kan spanning geven, maar ook waardevol tegenwicht bieden. Onverenigbaarheid duidt op een verhouding waarin samenwerking of herstel niet meer mogelijk lijkt.

Kunnen tegengestelde karakters goed samenwerken?

Ja. Tegengestelde karakters kunnen elkaar juist goed aanvullen. De ene persoon brengt bijvoorbeeld daadkracht, terwijl de ander zorgt voor bedachtzaamheid. Daarvoor zijn respect, vertrouwen en duidelijke afspraken nodig.

Waarom heb je soms juist een tegenpool nodig?

Een tegenpool kan voorkomen dat jouw kwaliteiten doorslaan in valkuilen. Iemand die anders denkt of handelt, laat je een andere kant van een situatie zien en kan zorgen voor meer evenwicht.

Wanneer wordt verschil wel een probleem?

Verschil wordt een probleem wanneer mensen elkaar niet meer willen begrijpen, feedback afwijzen, irritaties laten opstapelen of elkaar vanuit wantrouwen benaderen. Dan raakt niet alleen de inhoud, maar ook de relatie beschadigd.

Wat heeft vertrouwen met onverenigbaarheid te maken?

Zonder vertrouwen wordt gedrag sneller negatief uitgelegd. Een kritische vraag voelt dan als tegenwerking en een verschil van mening als een persoonlijke aanval. Herstel vraagt daarom meer dan alleen afspraken over de inhoud.

Hoe voorkom je dat karakterverschillen escaleren?

Bespreek verwachtingen en irritaties tijdig, geef feedback op gedrag en onderzoek welk belang achter een standpunt zit. Wacht niet tot verschillen zijn veranderd in vaste negatieve oordelen over de ander.

Wat betekenen tegenpolen voor de samenwerking binnen teams?

Tegenpolen kunnen teams sterker maken doordat zij verschillende kwaliteiten inbrengen. Een team heeft vaak zowel denkers als doeners, mensgerichte als zaakgerichte mensen en vernieuwers naast bewakers van structuur en kwaliteit nodig.