home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijke effectiviteit / kwaliteiten

Kwaliteiten of persoonskenmerken

Wat zijn kwaliteiten in relatie tot persoonlijke effectiviteit?

Een kwaliteit is iets wat bij jou hoort. Het zegt iets over wie je bent, hoe je denkt, hoe je reageert en hoe je van nature handelt. Maar een kwaliteit is meer dan een woord of een etiket. De betekenis wordt duidelijk wanneer de kwaliteit zichtbaar wordt in jouw gedrag. Persoonlijke effectiviteit gaat daarom niet alleen over het kennen van jouw kwaliteiten. Het gaat ook over de manier waarop je ze gebruikt. Kun je de kwaliteit inzetten wanneer de situatie daarom vraagt? Weet je wanneer je moet bijsturen? En werk je in een omgeving waarin jouw kwaliteiten ook werkelijk tot hun recht komen?

Kwaliteiten hebben is niet hetzelfde als ze inzetten

Je kunt een kwaliteit in huis hebben zonder dat je deze bewust gebruikt. Misschien weet je niet dat je over die kwaliteit beschikt. Het kan ook zijn dat je de kwaliteit wel herkent, maar dat jouw werk er nauwelijks een beroep op doet. Soms voel je onvoldoende ruimte om een bepaalde kant van jezelf te laten zien. Een kwaliteit hebben betekent ook niet automatisch dat je deze altijd op de juiste manier inzet. Je kunt daadkrachtig zijn, maar te snel een besluit nemen wanneer eerst overleg nodig is. Je kunt zorgvuldig zijn, maar zoveel aandacht aan details besteden dat het werk onnodig vertraagt. Persoonlijke effectiviteit ontstaat wanneer je:

• Weet welke kwaliteiten je hebt.
• Herkent in welk gedrag deze zichtbaar worden.
• Weet in welke situaties ze bruikbaar zijn.
• Voldoende ruimte ervaart om ze te gebruiken.
• Kunt bijsturen wanneer de inzet niet passend is.

Een kwaliteit krijgt pas betekenis wanneer zij zichtbaar wordt in gedrag en op een passende manier wordt ingezet.

Hoe worden kwaliteiten zichtbaar in professioneel gedrag?

Een kwaliteit wordt zichtbaar in een bepaalde situatie en heeft daar een bepaald effect. Je kunt daarbij steeds kijken naar:

kwaliteit → zichtbaar gedrag → situatie → effect

Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat iemand zorgvuldig is. Dat woord zegt op zichzelf nog niet zoveel. De kwaliteit wordt zichtbaar wanneer iemand informatie controleert, afspraken vastlegt, fouten opmerkt en nauwkeurig werkt. In een functie waarin nauwkeurigheid belangrijk is, draagt dat bij aan kwaliteit en betrouwbaarheid. In een omgeving waarin vooral snelheid wordt gevraagd, kan dezelfde persoon juist als traag of te gedetailleerd worden gezien. Iemand die daadkrachtig is, laat dat bijvoorbeeld zien door initiatief te nemen, knopen door te hakken en anderen in beweging te brengen. Bij een project dat dreigt vast te lopen, kan dat zeer waardevol zijn. In een situatie waarin eerst draagvlak en zorgvuldige afstemming nodig zijn, kan hetzelfde gedrag te snel of te sturend overkomen. De kwaliteit verandert niet direct, maar de situatie bepaalt wel welk gedrag passend is en welk effect dat gedrag heeft.

Manifeste, latente en half-latente kwaliteiten

Hoe meer jij je bewust bent van jouw manifeste kwaliteiten, hoe vaker je deze kwaliteiten inzet, hoe beter jij je voelt, hoe zelfverzekerder je overkomt en hoe meer je in jouw persoonlijke kracht komt. Zie ook: in jouw kracht komen of uitgaan van eigen kracht. Hieronder leg ik uit wat manifeste, latente en half-latente kwaliteiten zijn. Ook de blinde vlek is een belangrijk onderdeel.

Latente kwaliteiten

Latente kwaliteiten zijn verborgen. Je hebt de kwaliteiten wel in huis, maar je weet het nog niet. Latente kwaliteiten bieden de mogelijkheid om je verder te ontwikkelen. Latente kwaliteiten:

• Zijn nog verborgen voor jezelf.
• Zijn nog niet zichtbaar voor anderen.
• Zijn nog onvoldoende ontdekt.
• Worden nog niet of nauwelijks ingezet.

Latente kwaliteiten vormen onbenut potentieel. Iemand kan een kwaliteit wel in zich hebben, maar nog geen situatie hebben meegemaakt waarin deze zichtbaar kon worden.

Half-latente kwaliteiten

Half-latente kwaliteiten zijn kwaliteiten die je wel hebt, maar selectief inzet. Als iemand de kwaliteit ‘directheid’ heeft maar in een bureaucratische omgeving werkt, kan het gebeuren dat hij deze kwaliteit thuis inzet maar op het werk niet. Half-latente kwaliteiten:

• Zijn in de ene omgeving zichtbaar.
• Blijven in een andere omgeving verborgen.
• Worden bijvoorbeeld thuis wel ingezet, maar op het werk niet.
• Kunnen afhankelijk zijn van veiligheid, vertrouwen, waardering en ruimte.

Dat betekent niet dat de kwaliteit verdwenen is. De omgeving beïnvloedt hoeveel iemand ervan laat zien en hoeveel ruimte iemand ervaart om die kwaliteit te gebruiken.

Blinde vlek

Jouw blinde vlek ligt daar waar je kwaliteiten hebt die een ander wel in jou ziet, maar waar jij jezelf niet van bewust bent. Daar ligt dus ontwikkelpotentieel, want hoe sneller jij die kwaliteiten leert herkennen, erkennen en inzetten, hoe beter het met jou gaat. Anderen waarderen jou bijvoorbeeld steeds om jouw rust, overzicht of zorgvuldigheid, terwijl jij daar zelf niets bijzonders in ziet. Voor jou is het normaal. Je gaat er misschien zelfs vanuit dat iedereen dit kan. Een kwaliteit in de blinde vlek is iets anders dan een latente kwaliteit. Bij een latente kwaliteit zien zowel jijzelf als jouw omgeving de kwaliteit nog niet. Bij een blinde vlek zien anderen haar al wel.

Waarom blijven sommige kwaliteiten verborgen?

Kwaliteiten kunnen om verschillende redenen verborgen blijven. Soms herken je ze niet omdat ze voor jou volstrekt normaal zijn. Wat jou gemakkelijk afgaat, ervaar je niet automatisch als een kwaliteit. Een kwaliteit kan ook verborgen blijven omdat:

• Niemand er ooit naar heeft gevraagd.
• Jouw functie er geen beroep op doet.
• De werkomgeving bepaald gedrag afremt.
• Eerdere kritiek jou voorzichtig heeft gemaakt.
• Er te weinig veiligheid of vertrouwen is.
• Je weinig ruimte krijgt voor eigen inbreng.
• De kwaliteit in jouw omgeving niet wordt gewaardeerd.

Een belangrijk signaal is dat anderen jou vaak voor dezelfde taak vragen. Misschien krijg je ook herhaaldelijk dezelfde waardering. Wat jij heel gewoon vindt, blijkt voor een ander juist moeilijk of bijzonder te zijn. Het kan ook opvallen dat je onbewust verwacht dat anderen hetzelfde kunnen. Wie zelf zeer nauwkeurig is, begrijpt soms niet waarom een ander fouten over het hoofd ziet. Wie gemakkelijk verbanden legt, kan verbaasd zijn dat een ander de rode draad niet direct ziet.

De invloed van veiligheid, vertrouwen en waardering

Iemand laat niet in iedere omgeving hetzelfde gedrag zien. Een kwaliteit kan aanwezig zijn, maar op het werk gedeeltelijk verborgen blijven wanneer iemand zich niet veilig of gewaardeerd voelt. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer:

• Fouten streng worden afgestraft.
• Afwijkende ideeën niet worden gewaardeerd.
• Een leidinggevende sterk controleert.
• Collega’s negatief reageren op eigen inbreng.
• Er weinig onderling vertrouwen is.
• Iemand bang is voor kritiek of afwijzing.

Iemand kan thuis initiatiefrijk, direct of creatief zijn en zich op het werk terughoudend opstellen. De kwaliteit is er nog steeds, maar de omgeving nodigt niet uit om deze te laten zien. Vertrouwen en waardering betekenen niet dat ieder gedrag automatisch goed is. Ook kwaliteiten moeten passend worden ingezet. Maar zonder voldoende veiligheid is de kans groter dat iemand zich inhoudt en een deel van zijn kwaliteiten onbenut laat.

Ben ik zo of doe ik zo?

Wanneer deelnemers onze eigenschappenanalyse invullen, hoor ik regelmatig de reactie: ja, in de ene situatie ben ik anders dan in de andere of thuis reageer ik anders op situaties dan op mijn werk. De vraag is feitelijk: zijn het jouw kwaliteiten waarover we spreken of is het aangeleerd gedrag? Kenmerk van kwaliteiten is dat ze van binnenuit komen. Jouw karakter en natuur zijn zo. Toch is het gedrag waarin een kwaliteit zichtbaar wordt mede afhankelijk van de situatie. Je kunt gedrag aanleren, aanpassen of juist onderdrukken. Ervaring, opvoeding, training en verwachtingen binnen een organisatie hebben daar invloed op.

Wanneer je niet besluitvaardig bent, kun je je ertoe aanzetten om vaardiger te worden in het nemen van beslissingen. Training zal ongetwijfeld helpen, maar wanneer je niet over de kwaliteiten daadkracht en doortastendheid beschikt en wanneer je niet resoluut bent van nature, dan zal dit voor jou een moeilijk punt worden. Dat is ook het grote verschil tussen kwaliteiten en competenties. Een competentie bestaat uit zichtbaar en ontwikkelbaar professioneel gedrag. Een kwaliteit kan helpen bij het ontwikkelen van een competentie, maar een kwaliteit alleen maakt iemand nog niet automatisch competent. Kennis, vaardigheden en ervaring blijven eveneens belangrijk.

Passen jouw kwaliteiten bij je functie en werkomgeving?

In Nederland kijken we bij werk en functies vaak naar opleiding, kennis en werkervaring. Dat is belangrijk, maar het bepaalt niet volledig of iemand in een functie goed tot zijn recht komt. Ook belangrijk zijn:

• Natuurlijke voorkeuren.
• Persoonlijke eigenschappen.
• De manier waarop iemand denkt.
• De manier waarop iemand reageert.
• De manier waarop iemand samenwerkt.
• De behoefte aan structuur, vrijheid, actie of verbinding.

Vier accountants kunnen dezelfde opleiding hebben gevolgd, ongeveer even oud zijn en vergelijkbare werkervaring hebben. Toch kunnen zij heel verschillend functioneren. De een duikt graag in cijfers en details. De ander bespreekt liever de hoofdlijnen met een ondernemer. Weer een ander komt juist tot zijn recht wanneer er moeilijkheden zijn en snel moet worden gehandeld. Ze kunnen op basis van hun opleiding mogelijk allemaal dezelfde werkzaamheden uitvoeren, maar dat betekent niet dat die werkzaamheden even goed bij hen passen of evenveel energie geven.

De juiste opleiding, maar niet de juiste functie

Een ander voorbeeld noem ik uit een traject bij een bank. Een medewerker had de juiste opleiding, het juiste niveau en voldoende kennis voor haar functie. Haar taak bestond uit de laatste controle van hypotheekdossiers. In dat werk waren nauwkeurigheid, oog voor details en controle belangrijk. Toch maakte zij regelmatig fouten. Uit de analyse bleek dat deze werkzaamheden onvoldoende aansloten bij haar natuurlijke kwaliteiten. Tegelijkertijd werd duidelijk dat zij juist heel goed met klanten kon omgaan. Na een functiewijziging waarin klantcontact een grotere rol speelde, kwam zij beter tot haar recht. Qua opleiding paste zij bij de oorspronkelijke functie, maar haar natuurlijke kwaliteiten sloten onvoldoende aan op de werkzaamheden.

Wat gebeurt er wanneer je kwaliteiten niet kunt benutten?

Wanneer je jouw kwaliteiten structureel niet kunt inzetten, kan dat invloed hebben op de manier waarop je jouw werk ervaart. Je doet misschien werkzaamheden die je wel kunt uitvoeren, maar waarin jouw natuurlijke kracht nauwelijks wordt aangesproken. Dat kan samengaan met:

• Minder energie.
• Minder motivatie.
• Verveling.
• Frustratie.
• Onzekerheid.
• Het gevoel niet op de juiste plek te zitten.
• Onvoldoende zichtbaar professioneel functioneren.

Dit is geen absolute wet. Werkplezier en goed functioneren hangen van meer zaken af. Toch is het verband herkenbaar: hoe meer iemand zijn kwaliteiten op een passende manier kan inzetten, hoe groter de kans dat hij goed in zijn vel zit en energie uit het werk haalt.

Wanneer jouw kwaliteiten niet worden gezien of gewaardeerd, kun je ook aan jezelf gaan twijfelen. Andersom kan het ontdekken en benutten van een kwaliteit bijdragen aan zelfvertrouwen. Je begrijpt beter wat je te bieden hebt en waarom bepaalde werkzaamheden bij jou passen.

Hoe ontdek en benut je meer van jouw kwaliteiten?

Mensen herkennen hun kwaliteiten vaak niet omdat deze vanzelfsprekend voelen. Je hebt er nauwelijks woorden voor en je vindt het vreemd dat een ander iets moeilijk vindt wat jou gemakkelijk afgaat. Deze vragen kunnen je helpen:

• Welke taken gaan jou relatief gemakkelijk af?
• Waarvoor vragen collega’s jou vaak?
• Welke waardering krijg je regelmatig terug?
• In welke situaties voel je je zeker en natuurlijk?
• Welke kwaliteiten laat je thuis wel zien, maar op het werk niet?
• Welke taken kun je wel uitvoeren, maar kosten je veel energie?
• In welke functie of omgeving kwam je beter tot je recht?
• Welke kwaliteit zien anderen in jou, terwijl jij die zelf normaal vindt?

Let niet alleen op wat je kunt. Kijk ook naar de manier waarop je iets doet. Misschien kun je goed analyseren, rust brengen, relaties onderhouden, zaken concreet maken of mensen in beweging krijgen. Vraag anderen wat zij in jou waarderen en waarvoor zij jou zouden inschakelen. Juist daar kan informatie liggen over kwaliteiten die voor jou zo vanzelfsprekend zijn dat je ze zelf niet meer ziet.

Kwaliteiten, eigenschappen en competenties: het verschil

De woorden kwaliteiten, eigenschappen en competenties worden vaak door elkaar gebruikt. Toch is er verschil. Een kwaliteit hoort bij wie je van nature bent. Een eigenschap is een relatief stabiel persoonskenmerk dat invloed heeft op de manier waarop je denkt, reageert en samenwerkt. Een competentie bestaat uit zichtbaar en ontwikkelbaar professioneel gedrag. Een kwaliteit kan helpen bij het ontwikkelen van een competentie. Wie van nature analytisch is, zal analytische vaardigheden vaak gemakkelijker ontwikkelen. Wie invoelend is, kan een goede basis hebben voor luistervaardigheid. Maar daarmee is iemand nog niet automatisch competent. Daarvoor zijn ook kennis, oefening, vaardigheden en ervaring nodig.

Op de pagina over persoonlijke eigenschappen en voorkeursgedrag lees je meer over relatief stabiele persoonskenmerken en verschillen in denken, reageren en samenwerken.

Wat irritatie over jouw kwaliteiten kan zeggen

Je verwacht soms onbewust dat anderen dezelfde kwaliteiten hebben als jij. Wie zelf nauwkeurig is, kan zich ergeren aan slordigheid. Wie snel handelt, kan ongeduldig worden van iemand die lang overlegt. Wie sterk gericht is op harmonie, kan moeite hebben met direct of confronterend gedrag. Irritatie kan daarom iets zeggen over jouw eigen kwaliteiten, verwachtingen en werkstijl. Het gedrag van de ander botst mogelijk met wat jij vanzelfsprekend vindt of van anderen verwacht.

Lees meer over irritatie en botsende eigenschappen.

Veelgestelde vragen over kwaliteiten

Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over het herkennen, zichtbaar maken en benutten van kwaliteiten in jouw werk.

Wat is een kwaliteit?

Een kwaliteit is iets wat bij jou hoort en wat invloed heeft op de manier waarop je denkt, reageert en handelt. Een kwaliteit wordt herkenbaar wanneer zij zichtbaar wordt in concreet gedrag.

Wat is het verschil tussen een kwaliteit hebben en een kwaliteit inzetten?

Je kunt een kwaliteit bezitten zonder deze bewust te gebruiken. Een kwaliteit inzetten betekent dat zij zichtbaar wordt in jouw gedrag en dat je haar gebruikt in een situatie waarin zij van waarde is.

Wat zijn manifeste kwaliteiten?

Manifeste kwaliteiten herken je zelf, worden door anderen herkend en zijn zichtbaar in jouw gedrag. Je zet deze kwaliteiten daadwerkelijk in.

Wat zijn latente kwaliteiten?

Latente kwaliteiten zijn nog verborgen voor jezelf en voor jouw omgeving. Ze zijn onvoldoende ontdekt en worden nog niet of nauwelijks ingezet.

Wat zijn half-latente kwaliteiten?

Half-latente kwaliteiten zijn in de ene omgeving zichtbaar en blijven in een andere omgeving verborgen. Iemand kan een kwaliteit bijvoorbeeld thuis wel laten zien, maar op het werk niet.

Wat is een blinde vlek bij kwaliteiten?

Bij een blinde vlek zien anderen een kwaliteit in jou die je zelf nog niet herkent. De kwaliteit is dus al zichtbaar voor jouw omgeving, maar nog niet voor jezelf.

Waarom komen mijn kwaliteiten op het werk niet altijd tot hun recht?

Dat kan te maken hebben met jouw functie, taken, leidinggevende, collega’s of organisatiecultuur. Ook veiligheid, vertrouwen, waardering en ruimte voor eigen inbreng beïnvloeden welke kwaliteiten je laat zien.

Wat is het verschil tussen een kwaliteit en een competentie?

Een kwaliteit hoort bij wie je van nature bent. Een competentie bestaat uit zichtbaar en ontwikkelbaar professioneel gedrag. Een kwaliteit kan bijdragen aan een competentie, maar kennis, vaardigheden en ervaring blijven ook nodig.