home / persoonlijke ontwikkeling / life coaching / dominante ouders

Dominante ouders? Heb je een dominante vader of moeder?

Dominante ouders kunnen veel invloed hebben op hoe jij later in het leven keuzes maakt, grenzen stelt, met gevoelens omgaat en naar jezelf kijkt. Bij het thema familie van herkomst kijken we naar wat je vroeger hebt geleerd en hoe dat vandaag nog in jouw leven kan doorwerken. Dominantie van een vader of moeder is daar een duidelijk voorbeeld van. Als kind ben je afhankelijk van jouw ouders. Wanneer zij sterk bepalen wat goed is, wat fout is, wat jij moet voelen, denken of kiezen, leer je misschien vooral hoe je je moet aanpassen. De vraag is dan niet alleen wat er vroeger gebeurde, maar vooral: waar merk jij dat vandaag nog aan en wat wil je daarin verder ontwikkelen?

Wat leer je als kind wanneer ouders veel bepalen?

Wanneer anderen langdurig voor jou beslissen, krijg je minder gelegenheid om zelf te ontdekken wat je wilt. Een kind leert normaal gesproken door keuzes te maken, fouten te maken, ergens op terug te komen en langzaam een eigen kompas te ontwikkelen. Wanneer jouw ouders steeds invullen wat verstandig is, kan dat proces worden verstoord. Je leert dan niet alleen gehoorzamen. Je kunt ook gaan twijfelen aan jouw eigen waarneming, voorkeuren en beslissingen.

Misschien kreeg je de boodschap dat jouw ouders het beter wisten omdat zij ouder, verstandiger of ervarener waren. Daar zit natuurlijk een kern van waarheid in. Ouders hebben verantwoordelijkheid voor een kind. Maar opvoeden betekent uiteindelijk ook ruimte geven om zelfstandig te worden. Wanneer die ruimte nauwelijks ontstaat, kun je als volwassene merken dat je formeel vrij bent om te kiezen, maar van binnen nog steeds zoekt naar iemand die zegt wat je moet doen.

Je weet niet goed wat je zelf wilt

Een van de gevolgen kan zijn dat je moeite hebt om te voelen wat je zelf leuk, belangrijk of prettig vindt. Dat klinkt misschien vreemd. Je bent volwassen, dus je kunt toch gewoon kiezen? Maar als jouw voorkeur jarenlang ondergeschikt was aan wat vader of moeder verstandig vond, heb je weinig geoefend met de vraag: wat wil ík eigenlijk?

Dat kan zichtbaar worden in grote keuzes zoals werk, studie, een relatie of waar je wilt wonen, maar ook in heel gewone dingen. Waar heb ik vanavond zin in? Wil ik mee of wil ik thuisblijven? Wat vind ik zelf van deze situatie? Je kunt onmiddellijk weten wat andere mensen nodig hebben en tegelijkertijd lang moeten nadenken wanneer iemand vraagt wat jij nodig hebt.

Een eigen mening vormen kan lastig zijn

Hetzelfde kan gelden voor jouw mening. Wanneer tegenspraak vroeger snel werd gecorrigeerd, kun je hebben geleerd dat verschil van mening risico oplevert. Misschien werd een discussie onmiddellijk beëindigd met: zolang je hier woont, doe je wat wij zeggen. Misschien werd je uitgelachen, genegeerd of kreeg je een heel verhaal waarom jouw mening niet deugde. Dan kan het veiliger zijn geweest om te zwijgen.

Later kun je merken dat je in gesprekken niet ad rem bent, dichtklapt wanneer iemand dominant praat of pas uren later denkt: dát had ik willen zeggen. Vooral tegenover iemand met gezag kan die oude reactie onmiddellijk terugkomen. Een leidinggevende hoeft maar stevig uit de hoek te komen en je voelt je ineens veel kleiner dan de volwassen persoon die je werkelijk bent.

Grenzen stellen wordt moeilijk wanneer jouw nee vroeger weinig betekende

Ook grenzen ontwikkelen zich in de opvoeding. Een kind ontdekt dat het een eigen lichaam, mening, behoefte en ruimte heeft. Wanneer ouders daar voortdurend overheen gaan, kan de boodschap ontstaan dat de wens van de ander uiteindelijk belangrijker is dan jouw eigen grens. Je leert aanpassen voordat je hebt geleerd om te begrenzen.

Later kan dat problemen geven met assertiviteit. Je voelt misschien wel dat iets niet prettig is, maar vindt het buitengewoon lastig om dat uit te spreken. Of je merkt jouw grens pas wanneer je al boos, moe of volledig overbelast bent. Persoonlijke ontwikkeling betekent dan dat je opnieuw leert luisteren naar signalen die vroeger weinig ruimte kregen.

Wat gebeurde er thuis met jouw gevoelens?

Dominantie gaat niet altijd alleen over keuzes en regels. Soms bepalen ouders ook welke gevoelens acceptabel zijn. ‘Daar hoef je niet bang voor te zijn.’ ‘Je hebt helemaal geen reden om boos te zijn.’ ‘Niet huilen, er is niets aan de hand.’ Een ouder probeert misschien te helpen, maar het kind kan leren dat wat het voelt blijkbaar niet klopt.

Wanneer dat vaak gebeurt, kun je later moeite hebben met het herkennen en toestaan van jouw gevoelens. Je denkt veel na over emoties, maar voelt ze nauwelijks. Of je vertrouwt jouw eigen gevoelens pas wanneer iemand anders bevestigt dat je inderdaad reden hebt om boos, verdrietig of teleurgesteld te zijn. Ook daarin zie je hoe een opvoedpatroon uit jouw familie van herkomst door kan werken in jouw persoonlijke ontwikkeling.

Ben je nog steeds niet opgewassen tegen jouw ouders?

Misschien ben je inmiddels veertig, vijftig of zestig en merk je dat één gesprek met vader of moeder voldoende is om je opnieuw onzeker te maken. Jij hebt een beslissing genomen, maar zij vinden het onverstandig. Voor je het weet ben je een half uur bezig jouw keuze te verdedigen. Daarna hang je op en begin je zelf ook weer te twijfelen.

Dan raakt dominantie aan de vraag of je inmiddels opgewassen bent tegen jouw ouders. Dat betekent niet dat je hen moet verslaan of harder moet worden. Het betekent dat je als volwassen mens naast jouw ouders kunt staan en jouw eigen positie kunt innemen. Zij mogen iets vinden van jouw keuze zonder dat hun mening automatisch de baas wordt over jouw leven.

Autonomie is iets anders dan je afzetten

Een begrijpelijke reactie op dominante ouders is jezelf afzetten. Wanneer zij altijd links wilden, ga jij rechts. Wanneer zij iets verstandig vonden, wil jij bewijzen dat het anders kan. Dat kan tijdelijk bevrijdend voelen, maar ook dan bepalen jouw ouders nog steeds de richting. Alleen doe je nu automatisch het tegenovergestelde.

Autonomie gaat verder. Jij kiest niet omdat jouw ouders het goedvinden en ook niet omdat je wilt bewijzen dat zij ongelijk hebben. Je kiest omdat je zelf hebt onderzocht wat bij jou past. Dat is veel krachtiger. Misschien kom je zelfs tot dezelfde keuze als jouw ouders, maar nu omdat jij er zelf achter staat.

Hoe ga je als volwassene met dominante ouders om?

Dat begint vaak met het besef dat jij niet meer het kind bent dat toestemming nodig heeft. Natuurlijk kunnen jouw ouders advies geven en soms hebben ze zelfs gelijk. Maar advies is iets anders dan zeggenschap. Jij bepaalt uiteindelijk hoe je jouw leven inricht. Het helpt daarom om minder uit te leggen en minder te verdedigen. Hoe uitgebreider jij probeert te bewijzen waarom jouw keuze klopt, hoe gemakkelijker je opnieuw in de oude verhouding terechtkomt waarin zij beoordelen en jij moet aantonen dat je het goed doet.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ik begrijp dat jij er anders over denkt, maar dit is mijn keuze. Dat klinkt eenvoudig, maar kan emotioneel behoorlijk moeilijk zijn wanneer je vroeger leerde dat verschil van mening gelijkstond aan ongehoorzaamheid of afwijzing.

Distantie is niet hetzelfde als kil en afstandelijk worden

Soms helpt het om wat meer distantie te creëren. Daarmee bedoel ik niet dat je koud moet worden of jouw ouders moet negeren. Het betekent dat je voorkomt dat zij nog dagelijks bovenop jouw leven zitten en iedere keuze kunnen beoordelen. Je hoeft niet ieder plan vooraf te bespreken. Je hoeft niet bij iedere twijfel jouw vader te bellen en je hoeft jouw moeder niet van iedere beslissing te overtuigen.

Voor sommige mensen is minder contact of een duidelijkere afbakening voldoende. Bij anderen blijft de invloed zo sterk of worden grenzen zo vaak overschreden dat de vraag naar meer afstand ontstaat. Wanneer je zelfs overweegt de band met jouw ouders te verbreken, gaat het om een ander en veel zwaarder vraagstuk. Dominantie op zichzelf betekent niet automatisch dat contact verbreken nodig is. De vraag is steeds wat er in jouw persoonlijke situatie gebeurt en welke grens jij nodig hebt.

Je ouders veranderen is niet de kern

Misschien hoop je dat jouw vader eindelijk inziet dat hij veel te dominant is geweest of dat jouw moeder zegt: je hebt gelijk, ik heb altijd te veel voor jou bepaald. Dat kan gebeuren. Maar jouw persoonlijke ontwikkeling kan niet volledig afhankelijk worden van hun inzicht. Misschien begrijpen ze het nooit. Misschien vinden ze nog steeds dat zij alleen maar goed voor jou hebben gezorgd.

De belangrijkste verandering zit daarom aan jouw kant. Durf jij te vertrouwen op jouw eigen waarneming? Mag jij zelf bepalen wat goed voor jou is? Kun je een keuze maken zonder vooraf te weten of jouw ouders haar goedkeuren? Kun je hun teleurstelling verdragen zonder onmiddellijk jouw beslissing terug te draaien? Dat zijn misschien wel de echte stappen waarmee je loskomt van dominantie.

Herken je de gevolgen in jouw huidige leven?

Misschien herken je dat je niet goed weet wat je zelf wilt, moeilijk grenzen stelt, dichtklapt bij dominante mensen, weinig contact hebt met jouw eigen behoeften of voortdurend goedkeuring zoekt. Misschien merk je dat jouw ouders vandaag nog steeds veel invloed hebben op beslissingen waarvan je rationeel weet dat ze van jou zijn. Dat betekent niet dat alles in jouw leven door jouw opvoeding veroorzaakt is. Wel kan het zinvol zijn om te onderzoeken welke oude patronen nog steeds meedoen.

Daar zit de verbinding met persoonlijke ontwikkeling. Je kunt opnieuw leren voelen wat jij wilt, jouw mening eerder uitspreken, grenzen serieus nemen en vertrouwen ontwikkelen in jouw eigen keuzes. Je hoeft daarvoor jouw ouders niet eerst te veranderen. De ontwikkeling begint wanneer jij jouw eigen plaats steeds steviger gaat innemen.