Schijnheilig, hypocriet of huichelachtig: heb jij er ook zo'n hekel aan?
Kun je er slecht tegen wanneer mensen zich schijnheilig voordoen, hypocriet zijn of huichelen? Dan vertelt die irritatie waarschijnlijk ook iets over jou. Ik heb deze pagina onder oprechtheid gezet omdat schijnheiligheid in het kernkwadrant juist de irritatie of allergie is van iemand die oprechtheid belangrijk vindt. Het is dus niet de valkuil van oprechtheid. Het is de tegenhanger ervan: onoprechtheid. Jij wilt dat mensen echt zijn en menen wat ze zeggen. Juist daarom kan het je behoorlijk tegenstaan wanneer iemand twee gezichten laat zien.
Wat betekent schijnheilig, hypocriet of huichelachtig?
Aan de hand van gedrag komen we tot een definitie. Iemand die schijnheilig, hypocriet of huichelachtig is:
- Is achterbaks.
- Is onecht en doet alsof.
- Doet zich anders voor dan hij of zij is.
- Doet zich mooier voor dan hij of zij is.
- Beweert dingen die niet waar zijn en weet ook dat ze niet waar zijn.
- Veinst vriendelijkheid maar er zit wat anders achter.
- Heeft twee gezichten.
- Doet zich vromer voor dan hij of zij is, oftewel schijnvroom.
De rode draad is voor mij duidelijk. Buitenkant en binnenkant kloppen niet met elkaar. Er wordt iets anders getoond dan wat werkelijk wordt gedacht, gevoeld of bedoeld. En juist dat maakt schijnheiligheid zo anders dan gewoon een keer beleefd zijn terwijl je niet vrolijk bent.
Waarom is schijnheiligheid de irritatie van oprechtheid?
Omdat jij waarschijnlijk juist waarde hecht aan echtheid. Wanneer je iets zegt, wil je het menen. Wanneer je vriendelijk doet, wil je werkelijk vriendelijk zijn. Wanneer je iemand waardeert, zeg je dat omdat je het ook zo ervaart. Je wilt niet voortdurend hoeven nadenken over wat iemand werkelijk bedoelt achter de woorden die hij gebruikt.
Dan schuurt huichelarij behoorlijk. Iemand zegt A maar bedoelt B. Iemand glimlacht vriendelijk terwijl je voelt dat de vriendelijkheid niet echt is. Iemand doet alsof hij jouw belang voor ogen heeft terwijl hij ondertussen vooral bezig is met zijn eigen voordeel. Dat gaat rechtstreeks in tegen de oprechtheid waar jij zelf waarde aan hecht.
Daarom zegt jouw irritatie ook iets over jouw eigen waarden. Je stoort je niet zomaar aan een stijlverschil. Je ervaart dat er iets niet klopt tussen wat iemand laat zien en wat er werkelijk speelt. Precies daar ligt de botsing.
Hoe ziet schijnheiligheid eruit in communicatie?
In de communicatie zijn er tal van manieren om te huichelen. Ik noem een paar vormen.
Veinzen
Veinzen is affecteren en doen alsof. Een voorbeeld daarvan is: iemand veinst vriendelijkheid maar hij of zij is in feite boos. De vriendelijkheid wordt dus gefingeerd en is onecht en onoprecht. Een ander voorbeeld is de schone schijn ophouden.
Naar de mond praten
De ander naar de mond praten is een tweede vorm van schijnheiligheid. Het is een poging om de ander te behagen, bij de ander in een goed blaadje te komen of een wit voetje te halen. Maar je begrijpt het al: de intentie is eigen gewin.
Slijmen of lijmen
Slijmen is een vorm van schijnheiligheid met als doel eigen gewin versterken. Vormen van slijmen zijn flikflooien, bijvoorbeeld met de baas, hielenlikken, kruiperig en onderdanig gedrag, de ander vleien of temen. Het gaat niet om een oprecht compliment maar om aardig doen omdat je er iets voor terug wilt.
Zoetsappige verhalen houden
Zoetsappige verhalen houden is een vorm van hypocrisie waarbij quasi vriendelijk een overdreven betoog wordt gehouden dat men dus niet meent en dat niet oprecht is. Soms ook nog op een zalvende toon waarbij men zich mooi voordoet en met een stichtelijk woord zogenaamd de ander op het oog heeft terwijl dat in feite niet zo is.
Voorwenden en voorgeven
Voorwenden en voorgeven is een vorm waarbij men een situatie schildert die niet klopt. Er is dus bedrog in het spel. Je presenteert iets als werkelijkheid terwijl je zelf weet dat de werkelijkheid anders ligt.
Zich vroom voordoen
Zich vroom voordoen of de vrome jongen of het vrome meisje uithangen betekent je vromer, braver, geloviger of godsdienstiger voordoen dan je bent. Het is een kwezelachtige manier van toneelspelen met als doel eigen gewin versterken.
Wat is het verschil tussen vriendelijkheid en vriendelijkheid veinzen?
Niet iedere vorm van beleefdheid is natuurlijk schijnheilig. Je hoeft de kassamedewerker niet jouw hele levensverhaal te vertellen voordat je oprecht 'goedemorgen' kunt zeggen. Je kunt ook vriendelijk blijven tegen iemand met wie je het oneens bent. Fatsoen, tact en zelfbeheersing zijn iets anders dan huichelen.
Het verschil zit voor mij in wat erachter zit. Ben je vriendelijk omdat je de ander respectvol wilt behandelen, ook al ben je boos? Dan kun je nog steeds oprecht zijn. Veins je vriendelijkheid om iemand in te palmen terwijl je ondertussen iets heel anders van plan bent, dan wordt het een ander verhaal.
Dat onderscheid is belangrijk. Anders wordt iedere glimlach die niet uit diepe liefde voortkomt meteen hypocrisie. Daar gaat het mij niet om. Het gaat om bewust een beeld neerzetten dat niet klopt, zodat de ander iets gelooft, doet of geeft waar jij voordeel bij hebt.
Wat is in de kern schijnheiligheid?
Samenvattend: het gaat steeds om het volgende. Iemand is uit op eigen gewin maar geeft voor alsof hij jouw gewin op het oog heeft. Het gaat er dus niet om dat iemand de zaken te rooskleurig voorstelt omdat hij of zij van nature te optimistisch van aard is. Het gaat erom dat hij of zij de zaken mooier voorstelt dan ze zijn met als doel jou te winnen of om jouw instemming te verkrijgen terwijl dat in jouw nadeel zal uitpakken of waarbij jouw voordeel niet zo groot is als wordt voorgesteld. Je voelt 'm al: hier zit wat achter.
Daar hoort ook uiterlijk vertoon bij wanneer de buitenkant bewust wordt opgepoetst om een beeld neer te zetten dat niet overeenkomt met wat er werkelijk is. De façade wordt dan belangrijker dan de echtheid.
Waarom heb jij zo'n hekel aan huichelarij?
Heb je een hekel aan deze huichelachtige vorm van eigen gewin versterken? Dan vertelt dat iets over jou. Wanneer dit regelrecht tegen jouw haren instrijkt, kan het betekenen dat betrouwbaarheid, eerlijkheid, integriteit, discretie, openheid, oprechtheid, recht door zee zijn en rechtvaardigheid voor jou belangrijk zijn.
Je wilt weten waar je aan toe bent. Geen toneelstuk, geen twee gezichten en geen fraaie woorden waar ondertussen een andere bedoeling achter zit. Dat betekent overigens niet dat jij op al deze punten automatisch perfect bent. Maar de felheid van jouw irritatie kan wel laten zien waar jouw eigen waarden liggen.
Pas daarbij ook een beetje op. Wanneer jouw rechtvaardigheidsgevoel onmiddellijk in de hoogste versnelling schiet, krijg je misschien de neiging om de huichelaar ter plekke te ontmaskeren. Dat lucht even op, maar je schiet er niet altijd iets mee op. Eerst zien wat er gebeurt en daarna kiezen wat verstandig is, kan soms sterker zijn dan onmiddellijk de aanval openen.
Waarom is slijmen een vorm van onoprechtheid?
Bij slijmen wordt vriendelijkheid een middel. Je complimenteert, vleit of gedraagt je onderdanig omdat je bij de ander iets wilt bereiken. De woorden klinken misschien aardig, maar het eigenlijke doel ligt ergens anders.
Daarom ligt slijmen en lijmen zo dicht tegen dit onderwerp aan. Niet ieder compliment is slijmen natuurlijk. Het verschil zit weer in de intentie: meen je werkelijk wat je zegt of probeer je de ander vooral te bewerken?
Wie sterk op oprechtheid gericht is, prikt daar vaak snel doorheen. En juist dan kan de irritatie groot zijn: zeg gewoon wat je wilt en houd op met dat gedraai eromheen.
Waarom vertonen mensen schijnheilig gedrag?
Goeie vraag. Waarom vertonen mensen schijnheilig gedrag? Doen ze er dat nu om? Ik zie in ieder geval twee dingen. Allereerst heb je de categorie 'zich mooier voordoen dan ze zijn'. Men wil profiteren van jou door bij jou of bij een ander in het gevlei te komen. Men wil dus jouw instemming, jouw commitment of jouw betrokkenheid. Of men wil een beeld van zichzelf bij jou neerzetten dat helemaal niet klopt.
Ten tweede zijn er mensen die gewoon ook zo zijn en dan kom je in de categorie oplichters en pathologische leugenaars. Dat is een hoofdstuk apart. Duidelijk is dat je daar de nodige afstand van moet houden want voor je het weet ben je de portemonnee kwijt.
Bij de eerste categorie kan het heel geraffineerd gaan. Mooie woorden, veel belangstelling, complimenten en een verhaal waarbij alles toevallig precies aansluit bij wat jij graag wilt horen. Wanneer je pas later ontdekt dat daar een heel andere bedoeling achter zat, begrijp je ook waarom huichelarij zo'n vieze nasmaak kan geven.
Hoe ga je om met schijnheiligheid zonder zelf te verharden?
Door jouw waarneming serieus te nemen zonder ieder mens onmiddellijk te veroordelen. Wanneer iets voor jouw gevoel niet klopt, hoef je dat niet weg te poetsen. Kijk wat iemand doet naast wat iemand zegt. Komen woorden en daden overeen? Worden afspraken nagekomen? Is die vriendelijke houding er ook wanneer er niets te halen valt?
Je hoeft ondertussen zelf niet mee te doen aan het toneelstuk. Blijf helder, stel vragen en zeg wat je ziet wanneer dat nodig is. Maar voorkom dat jouw afkeer van huichelarij ertoe leidt dat je overal kwade bedoelingen achter gaat zoeken. Dan gaat de irritatie jouw eigen blik beheersen.
En vooral: blijf zelf oprecht. Laat jouw antwoord op onoprechtheid niet zijn dat jij harder, achterdochtiger of venijniger wordt. Juist wanneer echtheid voor jou belangrijk is, kun je laten zien hoe anders het ook kan. Geen zoetsappig verhaal, geen toneelstuk en geen opgepoetste buitenkant. Gewoon zeggen wat je bedoelt en doen wat je zegt.
Ontwikkeldoelen wanneer schijnheiligheid jou sterk irriteert
- Herkennen dat jouw irritatie iets kan vertellen over jouw behoefte aan echtheid en oprechtheid.
- Onderscheid leren maken tussen gewone beleefdheid en bewust veinzen, manipuleren of huichelen.
- Oprecht blijven zonder dat jouw afkeer van onoprechtheid omslaat in wantrouwen of voortdurende strijd.
Eigenschappenanalyse
Wil je beter zicht krijgen op jouw kwaliteiten, eigenschappen en persoonlijke patronen? Met de eigenschappenanalyse krijg je inzicht in jouw sterke kanten en persoonlijke ontwikkeldoelen.
E-books
Wil je je verder verdiepen in talenten, kwaliteiten en valkuilen? In mijn e-books krijg je meer inzicht in wat jou van nature typeert, waar jouw kracht ligt en wat er gebeurt wanneer een kwaliteit doorschiet.
Veelgestelde vragen over schijnheiligheid en hypocrisie
Schijnheiligheid irriteert vooral wanneer je ervaart dat iemand iets anders laat zien dan wat hij werkelijk bedoelt. Voor iemand die veel waarde hecht aan echtheid en oprechtheid kan dat behoorlijk tegen de haren instrijken.
Wat betekent schijnheilig zijn?
Schijnheilig zijn betekent dat iemand zich beter, braver, vriendelijker of oprechter voordoet dan hij werkelijk is. Er is een verschil tussen de buitenkant die wordt getoond en de werkelijke bedoeling daarachter.
Wat is het verschil tussen schijnheilig en hypocriet?
In dit artikel liggen de begrippen dicht bij elkaar. Bij beide gaat het om onoprechtheid: iemand doet zich anders voor, verkondigt iets wat niet bij zijn werkelijke gedrag past of gebruikt een fraaie buitenkant terwijl er een andere bedoeling achter zit.
Is schijnheiligheid een valkuil van oprechtheid?
Nee. Ik behandel schijnheiligheid hier juist als de tegenhanger en irritatie van oprechtheid. Wanneer jij zelf sterk gericht bent op echtheid, kan onoprechtheid je daarom extra hard raken.
Waarom erger ik me zo aan hypocriete mensen?
Waarschijnlijk omdat waarden als echtheid, eerlijkheid en betrouwbaarheid voor jou belangrijk zijn. Je wilt dat woorden, gedrag en bedoeling met elkaar kloppen. Wanneer dat niet zo is, merk je de tegenstelling snel op.
Hoe kun je het beste met een schijnheilig persoon omgaan?
Kijk naar gedrag naast woorden, stel vragen en houd voldoende afstand wanneer je merkt dat iemand bewust een vals beeld neerzet. Blijf ondertussen zelf helder en oprecht en laat jouw irritatie niet bepalen hoe jij met iedereen omgaat.
Wat vertelt jouw irritatie over jou?
Je kunt natuurlijk eindeloos bezig zijn met de schijnheiligheid van een ander. Je kunt je ergeren aan de glimlach die niet echt is, aan het slijmen, het dubbele verhaal en aan mensen die zich mooier voordoen dan ze zijn. Maar op een gegeven moment wordt een andere vraag interessanter: waarom raakt dit jou zo sterk?
Juist jouw irritaties kunnen namelijk iets blootleggen over wat jij zelf belangrijk vindt. Wie zich enorm ergert aan onoprechtheid, heeft vaak een sterke behoefte aan echtheid. Wie niet tegen bedrog kan, hecht misschien sterk aan eerlijkheid. De irritatie wijst dan als het ware terug naar een kwaliteit of waarde van jezelf.
Daarom hoef je jouw irritatie niet alleen maar weg te drukken. Je kunt haar ook onderzoeken. Niet om schijnheilig gedrag ineens goed te praten, maar om te ontdekken wat jouw reactie jou over jezelf vertelt. Soms ligt er achter iets waar jij je groen en geel aan ergert een goudklomp van jezelf verstopt.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 26-10-2017
Update: 14 augustus 2026.
