home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / hsp hb macht gezag

Waarom zijn hoogsensitieve en hoogbegaafde mensen wars van macht, gezag en hiërarchie?

Dit artikel hoort bij de serie HSP op de werkvloer. Hoogsensitieve en hoogbegaafde mensen kunnen sterk reageren op macht, gezag en hiërarchie. Misschien herken je dat je gaat dwarsliggen wanneer iemand zich boven jou stelt of zich beroept op een hiërarchische positie. Herken je dat in jouw eigen leven of op jouw werk? Lees dan dit artikel eens goed.

Welke kenmerken en gedragingen herken je bij hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid?

Ben je hoogsensitief of hoogbegaafd en merk je dat je er een hekel aan hebt wanneer je hiërarchisch wordt benaderd, bijvoorbeeld door jouw leidinggevende? Wellicht zijn dit een aantal kenmerken die bij je passen:

• Je wilt je best wat laten gezeggen door anderen, maar je wordt hier minder ontvankelijk voor wanneer de ander zich beroept op zijn of haar hiërarchische positie. Een open benadering zou beter passen, op basis van gelijkwaardigheid als mens.
• Je hebt moeite met autoriteit.
• Je voelt als geen ander aan dat de ander een rol speelt en daardoor kun je getriggerd raken.
• Je voelt dat de ander zich boven je stelt en daar ben je niet van gediend. Sterker nog, je kunt er woest van worden!
• Je merkt dat de ander je een bepaalde kant op wil dwingen en hoewel dat poeslief met lieftallig cadeaupapier is ingepakt, voel je de werkelijke intenties aan.
• Je bent wars van moeten en verplichtingen: wie meent de ander wel dat hij is?
• Je hebt een gevoel voor onrecht dat sterk is ontwikkeld en wanneer je onrecht ruikt, kun je volkomen obstinaat worden!

Waarom is sterk aanvoelen niet altijd prettig?

HSP-ers kunnen met hun sterke voelhorens de ander sterk aanvoelen. En dat is niet altijd leuk of gemakkelijk. Soms voelen ze op afstand aan dat er iets gebeurt wat niet klopt. En met niet klopt bedoelen we: niet klopt met hun gerichtheid op harmonie. Ik ga het voor je concretiseren! HSP-ers en HB-ers kunnen soms aanvoelen:

• Dat anderen bijbedoelingen hebben die ongewenst, niet koosjer of onbetrouwbaar zijn.
• Dat er op basis van macht wordt gehandeld of dat er sprake is van misbruik van macht.
• Dat er diplomatieke spelletjes worden gespeeld.
• Dat de ander zich hypocriet, schijnheilig of huichelachtig voordoet.
• Dat anderen slijmen en beslijmen en zo hun zin willen verwerven.
• Dat de ander bijzonder gericht is op uiterlijk vertoon, hoewel er wat anders wordt gezegd.
• Dat de ander iets zegt wat niet waar is, dus liegt en bedriegt.
• Dat er krachten gaande zijn, bijvoorbeeld in de organisatie waar je werkt, waar je de vinger niet achter kunt krijgen terwijl het toch zo aanvoelt.
• Dat er achterbaksheid in het spel is.

Herken je vooral dat je onderhuidse spanningen en onuitgesproken signalen snel opvangt? Lees dan ook meer over HSP en conflicten en spanningen op de werkvloer.

Waarom worden HSP-ers en hoogbegaafde mensen obstinaat bij onrecht?

Wanneer er onrecht in het spel is, wanneer er gemanipuleerd wordt, wanneer er malversaties zijn, dan wil een HSP-er of HB-er nog weleens dwars op de dijk gaan staan. Daarmee kan hij of zij zichzelf ook in gevaar brengen. Als dat gebeurt, doet niets ter zake. Al kost het zijn baan, al kost het zijn positie, zo is het en niet anders.

Ik zeg weleens: al kost het hun leven, dan doen ze het nog! Soms gaat dat wel ver en soms brengt men zichzelf daarmee in de problemen.

Zie je overigens ook hoe trouw dit is? Want men zal een ander ook oprecht steunen, niet afvallen, niet laten vallen, enzovoort. Wees er zuinig op, maar leer er goed mee omgaan.

Een sterk rechtvaardigheidsgevoel is een kwaliteit, maar kan ook een valkuil worden. Lees meer over de kernkwaliteiten, valkuilen en leerdoelen van HSP-ers.

Waarom reageer je zo sterk op hiërarchisch gedrag?

Wanneer je hoogsensitief of hoogbegaafd bent, hoeft hiërarchie op zichzelf niet het probleem te zijn. Het gaat vaak om de manier waarop iemand zijn positie gebruikt. Een leidinggevende die helder uitlegt waarom een besluit nodig is, naar jouw argumenten luistert en jou als volwaardig mens behandelt, roept waarschijnlijk minder weerstand bij je op dan iemand die zegt: ‘Omdat ik het zeg.’

Juist dat laatste kan je diep raken. Je voelt niet alleen de woorden, maar ook de houding die erachter zit. Je merkt de intonatie op, ziet de mimiek en voelt hoe iemand zich tegenover jou opstelt. Wanneer je ervaart dat de ander zich boven jou plaatst, kan jouw hele systeem in verzet komen. Misschien denk je dan: wie ben jij om mij zo te behandelen? Dat is niet altijd onwil en het betekent evenmin dat je niet kunt samenwerken. Je wilt best luisteren naar een ander, maar je wilt ook begrijpen waarom iets van je wordt gevraagd. Je wilt ruimte om na te denken, vragen te stellen en jouw visie te geven.

Daarbij speelt communicatie een belangrijke rol. Lees meer over HSP en communicatie op de werkvloer.

Daarbij komt dat je dominantie vaak snel aanvoelt. Soms al voordat de ander iets openlijk heeft uitgesproken. Dat kan je scherp maken, maar het kan je ook uit balans brengen. Je kunt dichtklappen, fel reageren of juist achteraf pas beseffen hoeveel impact de situatie op je had.

Wat is het verschil tussen gezag en machtsvertoon?

Gezag en machtsvertoon zijn niet hetzelfde. Iemand kan formeel gezag hebben omdat hij of zij verantwoordelijk is voor een team, een besluit of een organisatie. Dat hoeft geen probleem te zijn. Op het werk zijn rollen, verantwoordelijkheden en afspraken nodig. Zonder enige structuur wordt het al snel onduidelijk en chaotisch. Bij gezond gezag neemt iemand verantwoordelijkheid zonder jou als mens kleiner te maken. De leidinggevende legt uit, luistert, maakt keuzes en is bereid om daarover in gesprek te gaan. Er kan nog steeds een besluit worden genomen waar jij het niet mee eens bent, maar je voelt je wel serieus genomen. Machtsvertoon voelt anders. Dan gebruikt iemand zijn positie om een gesprek af te sluiten, druk uit te oefenen of kritiek onmogelijk te maken. De functie wordt dan geen verantwoordelijkheid, maar een wapen. De ander verschuilt zich achter zijn titel, zijn bevoegdheid of zijn plaats in de hiërarchie.

Misschien hoor je een zin als: ‘Ik ben hier nu eenmaal de leidinggevende.’ Op zichzelf kan dat feitelijk waar zijn, maar de vraag is hoe die zin wordt gebruikt. Is het een uitleg over verantwoordelijkheden, of is het bedoeld om jou monddood te maken?

Daar ligt vaak jouw gevoeligheid. Je bent niet per definitie tegen gezag, maar je reageert op onredelijkheid, vernedering en oneigenlijk gebruik van macht. Je wilt niet dat iemand jou dwingt om jouw eigen waarneming, waarden of gezond verstand uit te schakelen omdat hij toevallig hoger in het organisatieschema staat.

Waarom zijn gelijkwaardigheid en autonomie zo belangrijk?

Gelijkwaardigheid betekent niet dat iedereen dezelfde functie, bevoegdheid of verantwoordelijkheid heeft. Een leidinggevende mag besluiten nemen en een medewerker kan gehouden zijn aan afspraken. Gelijkwaardigheid betekent wel dat beide mensen dezelfde menselijke waarde hebben. Dat verschil is belangrijk. Je kunt een andere rol hebben zonder dat de één meer mens is dan de ander. Wanneer jij merkt dat iemand zijn functie verwart met persoonlijke verhevenheid, kan dat een sterke reactie bij je oproepen.

Autonomie speelt daarbij eveneens een grote rol. Je wilt zelf kunnen nadenken, afwegen en verantwoordelijkheid nemen. Dat betekent niet dat jij altijd jouw zin moet krijgen. Het betekent dat je behoefte hebt aan een zekere mate van vrijheid binnen duidelijke kaders. Wanneer alles wordt opgelegd zonder uitleg of overleg, kun je je opgesloten voelen. Je merkt misschien dat je motivatie wegzakt, dat je innerlijk afhaakt of dat je juist in verzet komt. Het gaat dan niet alleen om de opdracht zelf. Het gaat om het gevoel dat jouw stem, inzicht en verantwoordelijkheid niet meetellen.

Een open benadering werkt vaak veel beter. Wanneer iemand zegt: ‘Dit is de situatie, dit zijn de belangen en daarom kies ik hiervoor’, kun je het besluit misschien nog steeds onjuist vinden, maar je begrijpt tenminste waar het vandaan komt. Dan ontstaat er ruimte voor gesprek in plaats van strijd.

Hoe blijf je trouw aan jezelf zonder jezelf te beschadigen?

Trouw zijn aan jezelf betekent niet dat je iedere strijd moet aangaan. Soms is jouw verzet terecht. Er kan werkelijk sprake zijn van manipulatie, machtsmisbruik, onrecht of achterbaks gedrag. Dan is het belangrijk dat je niet doet alsof er niets aan de hand is. Toch is er ook een andere kant. Wanneer je bij ieder onrecht direct ten strijde trekt, kun je jezelf uitputten en beschadigen. Je kunt jouw baan, positie of gezondheid op het spel zetten terwijl je achteraf misschien denkt: had ik dit anders kunnen aanpakken?

Dat is geen oproep om je aan te passen of om onrecht te slikken. Het gaat erom dat je jouw kracht bewust inzet. Je kunt trouw blijven aan jouw waarden en tegelijkertijd nadenken over timing, toon en strategie. Vraag jezelf af: wat wil ik bereiken? Wil ik alleen laten merken dat ik boos ben, of wil ik werkelijk iets veranderen? Wil ik de ander ontmaskeren, of wil ik dat het gedrag stopt? Dat zijn verschillende doelen en ze vragen om een andere aanpak.

Soms helpt het om eerst afstand te nemen voordat je reageert. Niet omdat jouw gevoel onjuist is, maar omdat je dan beter kunt bepalen wat je wilt zeggen. Je kunt concreet benoemen wat er gebeurt, welke gevolgen dat heeft en welke verandering je nodig hebt. Daarmee blijf je bij jezelf zonder dat je meteen de hele relatie op scherp zet. Dat vraagt soms om zelfbeheersing. Zeker wanneer je woest bent, omdat je voelt dat iemand manipuleert of misbruik maakt van zijn positie. Jouw eerste reactie kan zijn dat je de ander direct wilt confronteren. Toch kan het verstandig zijn om eerst te onderzoeken welke woorden het beste weergeven wat jij waarneemt.

Vind je het lastig om jouw grens duidelijk aan te geven zonder direct in de strijd te raken? Lees dan meer over assertiviteit voor HSP-ers.

Je hoeft jouw gevoel niet weg te drukken. Integendeel. Jouw gevoel kan je belangrijke informatie geven. Maar gevoel en interpretatie zijn niet altijd hetzelfde. Je kunt aanvoelen dat er iets niet klopt, terwijl je nog niet precies weet wat er aan de hand is. Geef jezelf dan de tijd om feiten, waarnemingen en vermoedens van elkaar te onderscheiden. Ik vind het belangrijk dat je jezelf niet laat vermalen door een organisatie, leidinggevende of systeem. Tegelijkertijd gun ik je dat je niet al jouw energie verliest aan een strijd die jou steeds verder uitput. Trouw zijn aan jezelf betekent ook dat je zuinig bent op jezelf. Soms is het moedig om op te staan en je uit te spreken. Soms is het net zo moedig om afstand te nemen, hulp te vragen of te besluiten dat deze omgeving niet bij jou past. Je hoeft niet iedere strijd te winnen om trouw te blijven aan jouw waarden.

Herken je dit vooral vanuit jouw hoogbegaafdheid? Lees dan ook meer over moeite met autoriteit bij hoogbegaafdheid.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf vragen die ik vaak tegenkom over hoogsensitiviteit, hoogbegaafdheid, macht, gezag en hiërarchie.

Waarom heb ik als HSP-er moeite met autoriteit?

Je hoeft niet per definitie moeite te hebben met autoriteit. Vaak reageer je vooral sterk wanneer iemand zijn positie gebruikt om jou klein te maken, jouw inbreng te negeren of zonder uitleg iets af te dwingen. Een open en gelijkwaardige benadering werkt meestal beter.

Zijn HSP-ers tegen iedere vorm van hiërarchie?

Nee. Duidelijke rollen, verantwoordelijkheden en afspraken kunnen juist rust en structuur geven. De weerstand ontstaat vooral wanneer hiërarchie wordt gebruikt als machtsmiddel of wanneer overleg en uitleg ontbreken.

Waarom word ik zo boos bij machtsmisbruik?

Machtsmisbruik kan jouw rechtvaardigheidsgevoel diep raken. Je voelt niet alleen wat er tegen jou wordt gezegd, maar merkt vaak ook de onderliggende houding en intentie op. Daardoor kan jouw reactie heftiger zijn dan de omgeving verwacht.

Hoe reageer ik op dominant gedrag van mijn leidinggevende?

Benoem zo concreet mogelijk wat je waarneemt en wat dat met jou doet. Blijf bij het gedrag in plaats van de ander direct te veroordelen. Vraag om uitleg, maak jouw behoefte duidelijk en bepaal welke grens je wilt aangeven.

Wanneer is mijn verzet terecht en wanneer wordt het een valkuil?

Verzet kan terecht zijn wanneer er sprake is van onrecht, manipulatie of machtsmisbruik. Het wordt een valkuil wanneer je bij iedere vorm van sturing in de strijd schiet, jezelf uitput of jouw positie beschadigt zonder dat je nog helder hebt wat je wilt bereiken.