home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / uitspreken

Jezelf uitspreken: vind je dat moeilijk?

Dit artikel over jezelf uitspreken maakt deel uit van de serie over duidelijk communiceren. Vind jij het moeilijk om jouw gevoelens uit te spreken? Spreek jij je niet snel uit als jou iets dwarszit? Veel mensen vinden dat moeilijk. In dit artikel lees je waarover je je kunt uitspreken, waarom dat lastig kan zijn en hoe je dat op een veilige manier doet.

Wat is het verschil tussen uitspreken en aanspreken?

Uitspreken gaat over wat er bij jou leeft. Je vertelt wat je voelt, nodig hebt, waardeert of verwacht. Aanspreken richt zich meer op concreet gedrag, gemaakte afspraken of de verantwoordelijkheid van de ander. Wanneer je iemand wilt aanspreken op gedrag en afspraken, benoem je wat je hebt waargenomen en wat daarover is afgesproken.

Uitspreken en aanspreken kunnen in hetzelfde gesprek voorkomen. Je kunt bijvoorbeeld zeggen wat een situatie met jou doet en daarna benoemen welk gedrag je wilt bespreken. Het verschil is dat je bij uitspreken begint bij jezelf en bij aanspreken duidelijk maakt waarop je de ander aanspreekt.

Waarom is jezelf uitspreken moeilijk?

Ondanks goede intenties blijkt steeds weer dat veel mensen het moeilijk vinden om zich uit te spreken over bepaalde zaken. Hoe dat komt? Ik noem een aantal mogelijke oorzaken:

• Over het algemeen vinden teamleden het niet altijd gemakkelijk hun gevoelens te uiten.
• Wanneer men zich uitspreekt, ervaart men het als kritiek geven.
• De omgeving kan onveilig zijn of men kan de omgeving als onveilig ervaren.
• Degene om wie het gaat, kan zich aangevallen voelen of defensief reageren.
• Men heeft zich al eerder uitgesproken en het is destijds niet opgepakt of de reactie was negatief.
• Men moet zich uitspreken over zaken waar geen heldere afspraken over zijn gemaakt.
• Aard en karakter spelen een rol: men kropt gevoelens op.

Welke voorwaarden helpen om jezelf uit te spreken?

Een veilige omgeving is een voorwaarde om het proces van uitspreken te bevorderen. Het helpt organisaties enorm wanneer men groeit in het proces van uitspreken en aanspreken. De basis is om ook daarover heldere afspraken te maken. Het serieus nemen van de ander is belangrijk. Ook al zit iemand iets dwars en ook al zijn er irritaties: belangrijk is dat ze op tafel komen op een veilige manier.

Wat zijn de gevolgen als mensen zich niet uitspreken?

Wanneer mensen zich niet uitspreken, heeft dat negatieve gevolgen:

• Men blijft met iets rondlopen en dat kan een eigen leven gaan leiden.
• Mensen spreken zich uit bij de verkeerde persoon: we praten wel over elkaar, maar niet met elkaar.

Hoe spreek jij je uit?

Belangrijk is wel: hoe spreek je je uit? De wijze waarop je de boodschap formuleert kan doorslaggevend zijn. Dat geldt vooral wanneer je jouw boosheid, ongenoegen of irritatie uitspreekt. De belangrijkste tip: je bent zelf verantwoordelijk voor jouw gevoelens. Beschuldig een ander niet. Vertel wat een gebeurtenis met jou heeft gedaan en wat het bij jou losmaakt.

Zeg concreet wat je voelt en waardoor dat gevoel bij jou is ontstaan. Vertel daarna wat je nodig hebt of wat je graag anders zou willen. Zo blijf je bij jouw eigen ervaring en voorkom je dat jouw boodschap een beschuldiging wordt.

Hoe wordt jouw boodschap ontvangen?

Hoe reageert de ander wanneer jij je uitspreekt? Hoe wordt er in het team op gereageerd? Al eerder zei ik: de ander serieus nemen is een voorwaarde. Wanneer je de ander niet serieus neemt, doet dat afbreuk aan de relatie. Het is funest wanneer mensen:

• Zich meteen aangevallen voelen en in de verdediging schieten.
• Iets met een kwinkslag afdoen.
• Lacherig reageren of zich er met een grapje van afmaken.
• Voorbijgaan aan iemands gevoelens.
• Direct met tal van tegenargumenten komen.
• De discussie aangaan over iemands gevoel.

Veelgestelde vragen over jezelf uitspreken

Hieronder lees je aanvullende antwoorden over timing, spanning en omgaan met reacties wanneer je vertelt wat er bij jou leeft.

Wanneer is het juiste moment om je uit te spreken?

Kies een moment waarop je rustig kunt praten en de ander ruimte heeft om te luisteren. Wacht niet zo lang dat irritatie zich opstapelt, maar spreek je ook niet uit midden in een emotionele uitbarsting.

Wat doe je wanneer je bang bent voor de reactie?

Bereid vooraf voor wat je wilt zeggen en blijf bij jouw eigen gevoel en ervaring. Je kunt de reactie van de ander niet volledig bepalen, maar wel zorgvuldig kiezen hoe jij jouw boodschap brengt.

Moet je altijd alles uitspreken?

Nee. Niet iedere gedachte of irritatie hoeft direct gedeeld te worden. Vraag jezelf af of jouw boodschap bijdraagt aan duidelijkheid, herstel, samenwerking of de relatie.

Wat doe je wanneer jouw gevoelens worden weggewuifd?

Herhaal rustig wat je hebt gezegd en maak duidelijk dat je niet vraagt of de ander jouw gevoel goedkeurt. Je vraagt wel om serieus genomen te worden.

Kun je positieve gevoelens ook moeilijk vinden om uit te spreken?

Ja. Sommige mensen vinden waardering, genegenheid of complimenten uitspreken net zo spannend als irritatie of ongenoegen. Ook daarin kun je oefenen door concreet te vertellen wat je in de ander waardeert.