home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / authentiek communiceren

Authentiek communiceren: dat kun je leren

Authentiek communiceren kun je leren. Maar ja, wat is authentiek? Twee woorden die erbij horen wat mij betreft. Ik noem ze in één adem: originaliteit en oorspronkelijkheid. Authenticiteit is dus originaliteit. Binnen communicatie en gesprekstechnieken gaat authentiek communiceren over delen hoe je in werkelijkheid bent.

Welke drie basisregels gebruik ik?

Dit zijn mijn basisregels voor communicatie. Kort gezegd:

• Je kunt het!
• Je kunt het beter leren.
• De basis werd thuis gelegd bij vader en moeder.

Met name die laatste is van belang bij authentiek communiceren. De eerste docenten die jou leerden communiceren heten papa en mama. Daar leerde je de eerste woorden, maar daar leerde je ook hoe je met gevoelens, meningsverschillen, spanning, kwetsbaarheid en openheid omging. Sommige patronen helpen je later. Andere patronen kunnen ervoor zorgen dat je jezelf inhoudt, aanpast of anders voordoet dan je bent.

Is authentiek communiceren hetzelfde als alles zeggen?

Nee. Authentiek communiceren betekent niet dat iedere gedachte onmiddellijk uitgesproken moet worden. Ook betekent het niet dat je iedere emotie rechtstreeks bij de ander neerlegt. Je kunt oprecht zijn en tegelijk zorgvuldig kiezen wat je zegt, wanneer je het zegt en hoe je het zegt. Authenticiteit zonder bewustzijn kan hard worden. Zorgvuldigheid zonder authenticiteit kan gekunsteld worden. De kunst is dat jouw woorden passen bij wat je voelt, bedoelt en wilt, terwijl je ook oog houdt voor de ander. Dan hoef je geen rol te spelen en hoef je de ander evenmin met jouw binnenwereld te overspoelen.

Wat hebben willen, kunnen en zijn met communicatie te maken?

Communicatie gaat over willen, kunnen en zijn. We zijn vaak erg gericht op wat we kunnen. Praat je bij communicatie over wat je kunt, dan moet je denken aan vaardigheden, technieken en kennis.

Wie ben je?

Wie je bent, is het derde onderdeel. Wat zijn jouw kwaliteiten en laat je die ook zien? Jouw kwaliteiten, overtuigingen, ervaringen en gevoelens bepalen voor een groot deel hoe jij communiceert en welke stijl van invloed je hanteert. Je communiceert zoveel meer dan wat je letterlijk zegt.

• Jouw teleurstelling die we kunnen horen aan jouw stem.
• Jouw beschadigde vertrouwen.
• Jouw gelatenheid.
• Het muurtje dat je metselde om jouw kwetsbaarheid te verstoppen.
• De doofpot die je maakte om jouw verdriet in te stoppen.
• Jouw uitgelatenheid die je soms voelt.
• De liefde die je voelt voor jouw kinderen of ouders.

Je kunt proberen deze gevoelens buiten jouw woorden te houden, maar vaak zijn ze toch hoorbaar of zichtbaar. Jouw stem, houding, blik, tempo en stiltes vertellen mee.

Waarom zijn technieken alleen niet genoeg?

Technieken kunnen helpen. Je kunt leren om een open vraag te stellen, samen te vatten, door te vragen, feedback te geven of jouw boodschap kernachtiger te formuleren. Maar een techniek alleen maakt communicatie nog niet oprecht. Je kunt een goede vraag stellen zonder werkelijk geïnteresseerd te zijn in het antwoord. Je kunt iemand aankijken omdat je hebt geleerd dat oogcontact belangrijk is, terwijl je ondertussen niet luistert. Je kunt de juiste woorden gebruiken en toch afstandelijk, afwijzend of berekenend overkomen. De ander voelt vaak dat de techniek niet aansluit bij wat er werkelijk in jou leeft. Authentieke communicatie vraagt daarom meer dan kunnen. Het vraagt ook willen en zijn. Wat wil je delen? Waar sta je voor? Wat gebeurt er in jou? Wat laat je zien? Kloppen jouw woorden voldoende met jouw bedoeling, gevoelens en houding?

Wat betekent het om hoofd en hart te verbinden?

Wanneer communicatie alleen uit het hoofd komt, kan zij rationeel, afstandelijk of technisch worden. Je kunt dan precies uitleggen wat er gebeurt, maar niet vertellen wat het met je doet. Wanneer communicatie alleen vanuit emotie komt, kun je worden meegesleept door boosheid, angst, verdriet of enthousiasme. Hoofd en hart verbinden betekent dat je begrijpt wat er gebeurt en tegelijk voelt wat het met je doet. Je geeft woorden aan wat in jou leeft zonder jouw gevoel als verwijt bij de ander neer te leggen. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat een opmerking jou raakt, zonder meteen te zeggen dat de ander jou bewust heeft willen kwetsen. Daarmee blijf je dicht bij jezelf en houd je ruimte voor onderzoek. Je vertelt wat jij waarneemt, voelt, denkt en nodig hebt. Tegelijk nodig je de ander uit om zijn of haar kant te delen.

Waarom vraagt authentiek communiceren dat je durft te zijn wie je bent?

Veel trainingen zijn gericht op acteren. Dat is nu eenmaal zo wanneer het over communicatie gaat. Wanneer je een bedrijf begint, vraagt het communicatiebureau: “Wat zou je willen uitstralen?” Mijn vraag is: “Wat straal je uit en wie ben je?” We leven in een gekunstelde tijd waarin mensen vaak bezig zijn met wie ze zouden moeten zijn. Er wordt voortdurend gewerkt aan het voldoen aan algemeen maatschappelijke beelden.

• Hoe jij je presenteert.
• Hoe je overkomt.
• Wat je uitstraalt.

Het gevolg kan zijn dat je verliest wie je eigenlijk bent. Daardoor kom je soms juist minder sterk over. Je bent voortdurend bezig met het beeld dat je wilt neerzetten en minder met wat je werkelijk wilt delen.

Ben je niet vanzelf al authentiek?

Iemand zei pas: “Authentiek, dat zijn we toch allemaal?” Op zich klopt dat. Maar we zijn soms verleerd om het te zijn. We durven het niet meer te zijn. We hebben het verstopt onder een berg fatsoen, sociaal wenselijk gedrag, aangeleerde skills of vaardigheden.

Welke signalen wijzen erop dat je jezelf inhoudt?

Je hoeft niet altijd onmiddellijk te merken dat je jezelf bent kwijtgeraakt in jouw communicatie. Vaak ontstaat het geleidelijk. Je past je aan, voorkomt spanning of probeert aan verwachtingen te voldoen.

• Je zegt wat volgens jou van je verwacht wordt.
• Je spreekt niet uit wat je werkelijk vindt.
• Je zegt ja terwijl je nee bedoelt.
• Je verbergt teleurstelling of boosheid achter een vriendelijke glimlach.
• Je gebruikt aangeleerde zinnen die niet bij jou passen.
• Je bent vooral bezig met hoe je overkomt.
• Je durft geen afwijkende mening te geven.
• Je houdt jouw gevoelens buiten het gesprek.
• Je merkt dat jouw woorden en houding iets anders vertellen.

Het gaat niet om de vraag of je altijd alles laat zien. De vraag is of je bewust kiest wat je deelt of dat angst, aanpassing en verwachtingen bepalen wat je zegt.

Wat zijn de vijf pijlers van authentieke communicatie?

Een vijftal aspecten is van belang bij persoonlijke communicatie. Deze vijf pijlers hangen met elkaar samen. Wanneer je maar aan één onderdeel werkt, blijft een belangrijk deel van jouw communicatie buiten beeld.

Gevoelens tonen en ontvangen

Je zendt niet alleen woorden wanneer je communiceert. Je zendt zoveel meer. Eigenlijk is het zo: je zendt wie je bent. In ieder geval zend je ook jouw gevoelens en emoties. Soms benoem je die gevoelens. Soms zijn ze vooral hoorbaar in jouw stem of zichtbaar in jouw houding.

Gevoelens tonen betekent niet dat de ander verantwoordelijk wordt voor wat jij voelt. Het betekent dat je erkent wat een situatie met jou doet en daar woorden aan leert geven. Gevoelens ontvangen betekent dat je ruimte maakt voor wat de ander ervaart, zonder het onmiddellijk weg te redeneren of op te lossen.

Non-verbaal communiceren

Non-verbaal is communicatie zonder woorden. Je kunt denken aan houding, gebaren, stemvolume, intonatie, lichaamstaal en gezichtsuitdrukking. Maar ook aan de manier waarop je iemand aankijkt, de afstand die je houdt, jouw stilte en het tempo waarmee je spreekt.

Je kunt zeggen dat je openstaat voor een gesprek, terwijl je armen gekruist zijn en jouw blik afstandelijk is. Je kunt zeggen dat je niet boos bent, terwijl jouw stemvolume en intonatie iets anders vertellen. Authentieke communicatie vraagt dat je je bewust wordt van deze verschillen.

Vertrouwen en veiligheid

Vertrouwen en veiligheid vormen een belangrijke basis om te kunnen delen met anderen. Als veiligheid en vertrouwen er niet zijn, wordt open communicatie ingewikkeld. Acceptatie en respect zijn belangrijke ingrediënten voor vertrouwen. Lees daarover verder bij veiligheid en vertrouwen bij communicatie.

Veiligheid betekent niet dat ieder gesprek gemakkelijk of aangenaam moet zijn. Je kunt een lastig onderwerp bespreken en toch veiligheid bieden. Dat gebeurt wanneer er ruimte blijft voor verschil, vragen, twijfel, emoties en een afwijkende mening.

Hoe hangen oprechtheid, acceptatie en verbinding samen?

Oprechtheid gaat over de vraag of jouw woorden aansluiten bij wat je werkelijk bedoelt. Acceptatie gaat over de ruimte die jij jezelf en de ander geeft om te zijn wie je bent. Verbinding ontstaat wanneer je jezelf laat zien en tegelijk open blijft staan voor de beleving van de ander.

Dat vraagt dat je niet alleen jouw eigen verhaal vertelt, maar ook luistert. Je hoeft jezelf niet weg te cijferen om de verbinding te bewaren. Je hoeft de ander ook niet te overtuigen van jouw gelijk. Bij verbindend leren communiceren gaat het om het contact tussen wat in jou leeft en wat er bij de ander gebeurt.

Wat heeft flair met authentiek communiceren te maken?

Flair gaat niet over een ingestudeerd kunstje of opvallend gedrag. Flair ontstaat wanneer je vrijer durft te spreken, jouw eigen stijl gebruikt en minder bezig bent met het voortdurend controleren van jouw uitstraling. Je komt vlotter en geloofwaardiger over wanneer jouw presentatie aansluit bij wie je bent.

Dat vraagt soms dat je oude remmingen loslaat. Misschien heb je geleerd dat je niet te zichtbaar mocht zijn, niet te enthousiast mocht reageren of jouw humor beter kon inhouden. Bij met flair communiceren gaat het om oorspronkelijkheid, levendigheid en durven laten zien wie je bent.

Wat is het verschil tussen authentieke communicatie en manipulatie?

Bij authentieke communicatie maak je duidelijk wat je denkt, voelt en wilt. Je laat de ander vrij om daarop te reageren en een andere keuze te maken. Je probeert niet via schuld, angst, verborgen druk of misleiding jouw zin te krijgen.

Bij manipulatie is de communicatie niet open. Er is een verborgen agenda of de ander wordt gestuurd door schuldgevoel, schaamte, angst of afhankelijkheid. Daarom hoort ook het leren herkennen en vermijden van manipulatie bij oprechte communicatie.

Hoe kun je authentieker leren communiceren?

Authentieker communiceren begint met bewustwording. Je onderzoekt niet alleen wat je zegt, maar ook waarom je het zegt, wat je voelt en welk effect jouw gedrag heeft. Daarna kun je oefenen met ander gedrag.

• Onderzoek wat je werkelijk wilt zeggen.
• Maak onderscheid tussen wat je denkt, voelt en waarneemt.
• Geef woorden aan wat in jou leeft.
• Zeg wat je wel wilt in plaats van alleen wat je niet wilt.
• Controleer of jouw woorden en non-verbale gedrag bij elkaar passen.
• Luister zonder jouw antwoord al voor te bereiden.
• Durf een afwijkende mening te geven.
• Neem verantwoordelijkheid voor jouw gevoelens en reactie.
• Laat ruimte voor de beleving en keuze van de ander.
• Oefen in concrete gesprekken uit jouw dagelijkse praktijk.

Je hoeft niet ineens volledig anders te communiceren. Vaak begint verandering met één gesprek waarin je iets eerlijker benoemt, een vraag werkelijk stelt of minder snel wegvlucht in uitleg, aanpassing of verdediging.

Welke leerdoelen passen bij authentiek communiceren?

Een leerdoel maakt duidelijk wat je in jouw communicatie wilt ontwikkelen. Bij authentieke communicatie kun je denken aan:

• Meer woorden geven aan wat je denkt en voelt.
• Duidelijker benoemen wat je wilt.
• Minder sociaal wenselijk reageren.
• Jouw eigen mening durven uitspreken.
• Oprechtheid combineren met tact en respect.
• Minder bezig zijn met hoe je moet overkomen.
• Jouw gevoelens herkennen en benoemen.
• Beter luisteren naar wat de ander werkelijk deelt.
• Veiligheid bevorderen zonder jezelf weg te cijferen.
• Woorden, gevoelens en non-verbaal gedrag beter met elkaar verbinden.

Veelgestelde vragen over authentiek communiceren

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over oprechtheid, oorspronkelijkheid en jezelf laten zien in communicatie.

Wat is authentiek communiceren?

Authentiek communiceren betekent dat je deelt wat je werkelijk denkt, voelt en wilt. Jouw woorden sluiten voldoende aan bij wie je bent, terwijl je verantwoordelijkheid houdt voor de manier waarop je jezelf uitspreekt.

Betekent authentiek communiceren dat je alles moet zeggen?

Nee. Je hoeft niet iedere gedachte en ieder gevoel onmiddellijk te delen. Je kiest bewust wat je zegt, wanneer je het zegt en hoe je rekening houdt met de situatie en de ander.

Kun je authentiek communiceren leren?

Ja. Iedereen kan communiceren en iedereen kan het beter leren. Je kunt werken aan bewustwording, vaardigheden, luisteren, gevoelens benoemen, duidelijkheid en het verbinden van jouw woorden met wat er in jou leeft.

Waarom zijn willen, kunnen en zijn belangrijk?

Kunnen gaat over jouw vaardigheden. Willen gaat over jouw bedoeling, visie en richting. Zijn gaat over jouw kwaliteiten, gevoelens, overtuigingen en persoonlijkheid. Authentieke communicatie ontstaat wanneer deze drie met elkaar verbonden zijn.

Waarom zijn veiligheid en vertrouwen nodig?

Wanneer een gesprek onveilig voelt, houden mensen zich in, passen zij zich aan of gaan zij in de aanval of verdediging. Veiligheid en vertrouwen maken het gemakkelijker om open te zijn, vragen te stellen en een afwijkende mening te delen.