home / team organisatie / gezonde organisatie team / vitaliteitsmanagement

Vitaliteitsmanagement: energie, motivatie en veerkracht

Vitaliteitsmanagement omvat meer dan jouw medewerkers naar de sportschool sturen. Vitaliteit is namelijk meer dan alleen gezond zijn. Het omvat energie, motivatie en veerkracht en heeft daarnaast alles te maken met de manier waarop het werk is ingericht. Binnen een gezonde organisatie en duurzame inzetbaarheid gaat vitaliteitsmanagement daarom over de vraag hoe je omstandigheden creëert waarin medewerkers gezond, energiek en gemotiveerd kunnen functioneren en het werk ook op langere termijn kunnen volhouden.

Wat is vitaliteitsmanagement?

Vitaliteitsmanagement betekent dat een organisatie niet uitsluitend reageert wanneer medewerkers klachten krijgen of uitvallen, maar bewust kijkt naar factoren die gezondheid, energie en goed functioneren beïnvloeden. Daarbij gaat het om leefstijl en persoonlijke verantwoordelijkheid, maar minstens zo goed om arbeidsomstandigheden, werkbelasting, autonomie, ondersteuning, ontwikkeling en de manier waarop werkzaamheden georganiseerd zijn.

Het is dus te gemakkelijk om vitaliteit uitsluitend bij de medewerker neer te leggen. Natuurlijk heeft iemand verantwoordelijkheid voor zijn eigen gezondheid, herstel en leefstijl. Maar een organisatie die structureel te veel werk bij te weinig mensen neerlegt en vervolgens een fruitmand neerzet, doet niet aan serieus vitaliteitsmanagement.

Gezondheid en vitaliteit als hulpbron in het werk

Afhankelijk van de taakeisen zijn een goede gezondheid en voldoende vitaliteit belangrijke hulpbronnen. Wie lichamelijk en mentaal voldoende gezond is, beschikt doorgaans over meer mogelijkheden om met belasting, veranderingen en druk om te gaan. Gezondheid wordt beïnvloed door persoonlijke factoren, leefstijl, woonomstandigheden en werkomstandigheden. Juist die laatste categorie maakt vitaliteit ook tot een organisatievraagstuk.

Werken kan namelijk gezondheid aantasten, maar werk kan gezondheid ook ondersteunen. Zinvol werk, sociale contacten, autonomie, ontwikkeling en het gevoel dat je ergens aan bijdraagt kunnen positieve effecten hebben. Dat sluit aan bij positieve gezondheid, veerkracht en functioneren: gezondheid gaat niet alleen over de afwezigheid van ziekte, maar ook over het vermogen om met omstandigheden om te gaan en het eigen leven en werk vorm te geven.

Welke onderwerpen horen bij vitaliteitsmanagement?

Vitaliteitsmanagement is binnen een gezonde organisatie breder dan een afzonderlijk gezondheidsprogramma. Vijf onderwerpen horen hier rechtstreeks bij. Bij amplitie en het versterken van wat goed gaat verschuift de aandacht van alleen problemen voorkomen naar positieve factoren versterken. Positieve gezondheid kijkt naar gezondheid, functioneren en veerkracht. Bij gezond werk en gezondheid bevorderen gaat het om de manier waarop werkzaamheden gezondheid kunnen ondersteunen of juist aantasten. Veilig en gezond werken richt zich nadrukkelijker op arbeidsrisico's en het voorkomen van gezondheidsschade. En bij werken en gezondheid staat de bredere vraag centraal wat werk eigenlijk met onze gezondheid doet.

Hoe beïnvloeden werkomstandigheden de gezondheid?

Werkomstandigheden kunnen ervoor zorgen dat medewerkers klachten krijgen. Werk kan dus schadelijk zijn voor de gezondheid. Denk aan lichamelijke belasting, gevaarlijke stoffen, onveilige situaties, langdurige werkdruk of onvoldoende herstel. Waar het werk gezondheidsrisico's veroorzaakt, moet de organisatie die risico's zoveel mogelijk bij de bron aanpakken en zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden.

Maar het verhaal stopt daar niet. Werk kan ook bijdragen aan gezondheid. Fysieke activiteit, uitdagende taken, sociale steun, autonomie, ontwikkeling en voldoende regelmogelijkheden kunnen juist hulpbronnen zijn. De kunst is om belasting en hulpbronnen zo te organiseren dat medewerkers niet structureel worden uitgeput en voldoende mogelijkheden hebben om goed te functioneren.

Wat is het verschil tussen preventie en vitaliteitsmanagement?

Preventie probeert gezondheidsschade te voorkomen. Dat is noodzakelijk. Je wilt arbeidsrisico's beperken, ongevallen voorkomen en zorgen dat mensen niet ziek worden van hun werk. Vitaliteitsmanagement kijkt breder en stelt daarnaast de vraag wat je kunt versterken. Waar krijgen medewerkers energie van? Welke factoren ondersteunen motivatie en veerkracht? Wat werkt al goed en hoe kunnen we daar meer van creëren?

Dat is precies waar amplitie interessant wordt. Niet alleen proberen te voorkomen dat medewerkers uitvallen, maar bewust investeren in datgene wat gezondheid, ontwikkeling en goed functioneren ondersteunt. Preventie blijft nodig, maar alleen risico's wegwerken maakt een organisatie nog niet automatisch vitaal.

Welke rol heeft de organisatie bij vitaliteit?

De organisatie heeft invloed op veel factoren die vitaliteit bepalen. Denk aan werkdruk, taakinhoud, personeelsbezetting, autonomie, sociale steun, veiligheid, ontwikkelmogelijkheden en leiderschap. Daarom moet vitaliteitsmanagement verder gaan dan losse interventies. Een workshop over ontspanning heeft weinig zin wanneer de structurele werkbelasting ondertussen onveranderd blijft.

Een organisatie kan onder andere onderzoeken of arbeidsrisico's voldoende beheerst worden, of werkzaamheden gezond zijn ingericht, of medewerkers voldoende herstelmogelijkheden hebben en of leidinggevenden signalen van overbelasting tijdig herkennen. Ook moet duidelijk zijn welke verantwoordelijkheid bij de medewerker ligt en welke verantwoordelijkheid bij de organisatie.

Welke verantwoordelijkheid heeft de medewerker?

Medewerkers hebben eveneens een eigen verantwoordelijkheid. Zij kunnen letten op leefstijl, herstel, grenzen, gezondheid en de manier waarop zij met belasting omgaan. Ook kunnen zij tijdig aangeven wanneer werkzaamheden structureel te veel vragen of wanneer ondersteuning nodig is. Vitaliteit kun je niet volledig aan een werkgever uitbesteden.

Maar eigen verantwoordelijkheid heeft alleen betekenis wanneer medewerkers daadwerkelijk ruimte krijgen om iets met signalen te doen. Iemand vertellen dat hij beter voor zichzelf moet zorgen en tegelijkertijd iedere mogelijkheid om werk anders te organiseren blokkeren, schiet niet op.

Welke rol speelt motivatie bij vitaliteitsmanagement?

Motivatie is een belangrijk onderdeel van vitaliteit. Wie structureel geen betekenis meer ervaart in het werk of iedere dag tegen de werkzaamheden opziet, kan lichamelijk nog zo gezond zijn maar zal zich niet bijzonder vitaal voelen. Daarom hoort bij vitaliteitsmanagement ook de vraag wat mensen motiveert, waar zij energie van krijgen en of werkzaamheden voldoende aansluiten bij kwaliteiten en behoeften.

Dat betekent niet dat een organisatie verantwoordelijk is voor alle motivatie van medewerkers. Medewerkers hebben daar zelf eveneens een rol in. Wel kunnen leidinggevende en medewerker samen onderzoeken waar de aansluiting goed is en waar die begint te verdwijnen.

Waarom is veerkracht belangrijk?

Werk verandert voortdurend. Teams veranderen, werkzaamheden worden anders en soms ontstaan omstandigheden waar niemand om gevraagd heeft. Veerkracht helpt medewerkers om met zulke veranderingen en tegenslagen om te gaan zonder dat iedere verandering meteen leidt tot langdurige uitval of afhaken.

Veerkracht betekent overigens niet dat mensen alles maar moeten kunnen verdragen. Een organisatie kan geen slechte werkomstandigheden creëren en vervolgens medewerkers naar een training veerkracht sturen. Ook hier moet je zowel naar de persoon als naar de omgeving kijken.

Hoe krijg je zicht op vitaliteit in een organisatie?

Begin niet automatisch met een interventie. Kijk eerst wat er werkelijk speelt. Zijn er signalen van structurele overbelasting? Hoe staat het met ziekteverzuim, werkdruk, werkplezier en verloop? Ervaren medewerkers voldoende autonomie en steun? Zijn arbeidsrisico's bekend? En kunnen medewerkers aangeven waar zij tegenaan lopen?

• Heb je zicht op gezondheid, belasting en werkvermogen van medewerkers?
• Ken je relevante arbeidsrisico's en zijn passende maatregelen genomen?
• Weten medewerkers waar zij terechtkunnen wanneer zij ondersteuning nodig hebben?
• Is er voldoende aandacht voor herstel na zware of intensieve werkzaamheden?
• Ervaren medewerkers voldoende autonomie en invloed op hun werk?
• Kunnen leidinggevenden signalen van overbelasting herkennen en bespreekbaar maken?
• Worden niet alleen risico's verminderd, maar ook positieve hulpbronnen versterkt?

Vitaliteitsmanagement is geen verzameling losse acties

Dat is een belangrijke valkuil. Een gezondheidsweek, sportabonnement, workshop stress of fruit op het werk kan best nuttig zijn, maar vormt op zichzelf geen vitaliteitsmanagement. Als het gewone werk ongezond georganiseerd blijft, verandert er structureel weinig.

Vitaliteitsmanagement vraagt samenhang tussen gezondheid, arbeidsomstandigheden, motivatie, herstel, autonomie, ondersteuning en organisatiebeleid. Pas dan verschuift het van een losse activiteit naar een manier waarop de organisatie naar gezondheid en functioneren kijkt.

Veelgestelde vragen over vitaliteitsmanagement

Vitaliteitsmanagement wordt gemakkelijk teruggebracht tot leefstijl of gezondheidsprogramma's. Daarmee doe je het onderwerp tekort. De volgende vragen maken duidelijker waar vitaliteitsmanagement binnen een organisatie werkelijk over gaat.

Wat is vitaliteitsmanagement?

Vitaliteitsmanagement is het bewust organiseren en versterken van factoren die bijdragen aan energie, motivatie, veerkracht en gezond functioneren van medewerkers. Daarbij kijk je zowel naar de medewerker als naar de inrichting van het werk en de organisatie.

Is vitaliteitsmanagement hetzelfde als gezondheidsmanagement?

De onderwerpen overlappen, maar vitaliteitsmanagement legt nadrukkelijk ook de verbinding met energie, motivatie en veerkracht. Gezondheid is dus een belangrijk onderdeel, maar niet het enige onderwerp.

Wie is verantwoordelijk voor vitaliteit?

Medewerker en organisatie hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid. Medewerkers kunnen verantwoordelijkheid nemen voor gezondheid, herstel en gedrag. De organisatie moet zorgen voor gezonde arbeidsomstandigheden, realistische taakeisen en voldoende hulpbronnen en ondersteuning.

Helpt een sportprogramma om medewerkers vitaler te maken?

Dat kan bijdragen, maar het is zelden voldoende. Wanneer hoge werkdruk, onveiligheid, weinig autonomie of slechte samenwerking de belangrijkste oorzaken van problemen zijn, moet je die factoren eveneens aanpakken.

Hoe begin je met vitaliteitsmanagement?

Begin met onderzoeken wat medewerkers energie kost en wat juist energie oplevert. Kijk daarnaast naar arbeidsrisico's, werkbelasting, herstel, motivatie, autonomie en ondersteuning. Bepaal vervolgens welke maatregelen bij de werkelijke oorzaken en mogelijkheden passen.